28 kwietnia 1947 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Akcja Wis\u0142a, kt\u00f3ra mia\u0142a „ostatecznie rozwi\u0105za\u0107 problem ukrai\u0144ski w Polsce”. Ukrai\u0144ska spo\u0142eczno\u015b\u0107 i jej kultura jednak przetrwa\u0142y, o czym opowiada Piotr Tyma Izie Chru\u015bli\u0144skiej w ksi\u0105\u017cce „Sploty – o Ukrai\u0144cach z Polski”.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Ukrainki i Ukrai\u0144cy stali si\u0119 trwa\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 spo\u0142eczno\u015bci polskich miast. Ich obecno\u015b\u0107 jest ju\u017c tak oczywista, \u017ce nie zaskakuje powszechno\u015b\u0107 j\u0119zyka ukrai\u0144skiego nie tylko w przestrzeni, ale tak\u017ce w sklepach, instytucjach kultury, restauracjach. Wielu komentator\u00f3w zwraca uwag\u0119, \u017ce Polska staje si\u0119 na powr\u00f3t krajem wielokulturowym. W istocie nigdy nie przesta\u0142a nim by\u0107, cho\u0107 rzeczywi\u015bcie w\u0142adze PRL chcia\u0142y uczyni\u0107 z Polski kraj etnicznie homogeniczny.<\/p>\n\n\n\n
Mit jednorodno\u015bci kulturowej i etnicznej by\u0142 jednak w\u0142a\u015bnie tylko mitem, bo rzeczywisto\u015b\u0107 stawia\u0142a op\u00f3r przez ca\u0142y powojenny okres. Nie uda\u0142o si\u0119 ostatecznie rozwi\u0105za\u0107 problemu ukrai\u0144skiego (to oficjalne sformu\u0142owanie z dokument\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 do Akcji Wis\u0142a i przymusowego wysiedlenia ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z teren\u00f3w Polski po\u0142udniowo-wschodniej), bo mimo rozproszenia na olbrzymich po\u0142aciach ziem zachodnich i p\u00f3\u0142nocnych potrafili zachowa\u0107 odr\u0119bn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie odr\u0119bno\u015b\u0107 zachowali mieszkaj\u0105cy w Polsce od zawsze Bia\u0142orusini, Litwini, \u017bydzi, Tatarzy, Niemcy, \u015al\u0105zacy, Kaszubi. Owszem, niekt\u00f3rzy do\u015bwiadczali przymusowych przesiedle\u0144 – w przypadku Ukrai\u0144c\u00f3w Akcja Wis\u0142a by\u0142a tylko domkni\u0119ciem procesu, kt\u00f3rego najwa\u017cniejszym elementem by\u0142o wysiedlenie kilkuset tysi\u0119cy os\u00f3b narodowo\u015bci ukrai\u0144skiej na tereny Ukrainy Radzieckiej.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 kulturowa i etniczna w PRL r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 od sytuacji w II Rzeczpospolitej nie tylko proporcjami liczebnymi poszczeg\u00f3lnych narodowo\u015bci czy grup identyfikuj\u0105cych si\u0119 jako odr\u0119bne pod wzgl\u0119dem cho\u0107by j\u0119zyka. W PRL ta odr\u0119bno\u015b\u0107 by\u0142a w du\u017cej mierze uniewidoczniona – strach przed pytaniami o rodow\u00f3d, a dalej o mo\u017cliwe zwi\u0105zki z UPA czy Wehrmachtem powodowa\u0142, \u017ce sw\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 ukrywa\u0142o si\u0119 w przestrzeni publicznej, a cz\u0119sto nawet w domach nie podejmowano niebezpiecznych pyta\u0144 z przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
„Sploty” to rozmowa Izy Chru\u015bli\u0144skiej, znawczyni tematyki ukrai\u0144skiej, z Piotrem Tym\u0105, wybitnym przedstawicielem spo\u0142eczno\u015bci ukrai\u0144skiej w Polsce. Wyra\u017anie trzeba podkre\u015bli\u0107, co czyni ju\u017c tytu\u0142 – Tyma jest Ukrai\u0144cem z Polski, w Polsce si\u0119\u00a0urodzi\u0142, podobnie jak jego rodzice, i jest od zawsze obywatelem Rzeczpospolitej. Jednocze\u015bnie jako w\u0142a\u015bnie obywatel RP swoj\u0105 obywatelsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 kszta\u0142towa\u0142 jako Ukrainiec.<\/p>\n\n\n\n
Nie by\u0142o to \u0142atwe zadanie w czasach PRL, kiedy ca\u0142y czas wisia\u0142o widmo zadania, jakiemu mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 Akcja Wis\u0142a. Ukrai\u0144cy w Polsce poddani byli szczeg\u00f3lnej inwigilacji i kontroli ze strony s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa. Przedstawiciele innych mniejszo\u015bci te\u017c nie mieli \u0142atwo, kto\u015b wszak powie, \u017ce \u0142atwo nie mieli Polacy anga\u017cuj\u0105cy si\u0119 w op\u00f3r przeciwko systemowi. Owszem, r\u00f3\u017cnica jednak polega\u0142a na tym, \u017ce Ukrai\u0144cy nie musieli anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w opozycj\u0119, by by\u0107 z urz\u0119du na celowniku SB.<\/p>\n\n\n\n
O tej kondycji obcego u siebie opowiada Piotr Tyma, nie jest to wszak\u017ce opowie\u015b\u0107 martyrologiczna. Przeciwnie, to historia budowania osobistej to\u017csamo\u015bci w wymiarze kulturowym, spo\u0142ecznym, politycznym – odkrywanie siebie i tworzenie siebie poprzez r\u00f3\u017cne formy zaanga\u017cowania. I konieczno\u015b\u0107 szukania odpowiedzi, kim si\u0119 jest i jak godzi\u0107 bycie Ukrai\u0144cem z byciem obywatelem pa\u0144stwa polskiego, kt\u00f3remu to pa\u0144stwo w warunkach PRL nie odpowiada\u0142o nie tylko dlatego, \u017ce gn\u0119bi\u0142o mniejszo\u015bci, ale tak\u017ce z tych samych powod\u00f3w, z jakich nie odpowiada\u0142o innym wsp\u00f3\u0142obywatelom.<\/p>\n\n\n\n
Wiem,\u00a0\u017ce wysz\u0142o bardzo z\u0142o\u017cone sformu\u0142owanie, ale tak w\u0142a\u015bnie z\u0142o\u017cona jest historia Piotra Tymy. I nie tylko jego, bo zza tej historii mocno osobistej wy\u0142ania si\u0119 opowie\u015b\u0107 o ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, jej instytucjach, wa\u017cnych ludziach. I to jest tak\u017ce historia Polski, tylko \u017ce opisywana w uj\u0119ciu, jakie trudno znale\u017a\u0107 w relacjach g\u0142\u00f3wnego nurtu, pisanych przez Polki i Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W pewnym momencie jednak PRL si\u0119 ko\u0144czy, zaczyna III Rzeczpospolita, a za wschodni\u0105 granic\u0105 upada ZSRR i zaczyna si\u0119 niepodleg\u0142a Ukraina. Pojawia si\u0119 kolejny istotny wektor – Ukraina jako podmiot historii i oczywi\u015bcie dla Ukrai\u0144ca wa\u017cny punkt odniesienia. Zar\u00f3wno w wymiarze politycznym, jak i osobistym – w Ukrainie mieszka cz\u0119\u015b\u0107 rodziny bohatera wysiedlona z Polski po wojnie. Historia jeszcze bardziej si\u0119 komplikuje.<\/p>\n\n\n\n
Nie b\u0119d\u0119 opowiada\u0142 wi\u0119cej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, bo najlepiej je przeczyta\u0107. Dla mnie „Sploty” s\u0105 dzie\u0142em szczeg\u00f3lnym nie tylko dlatego, \u017ce do wielu lat znam osobi\u015bcie Piotra Tym\u0119 i Iz\u0119 Chru\u015bli\u0144sk\u0105. Tyma jest moim r\u00f3wie\u015bnikiem, wi\u0119c kluczowe momenty jego biografii zbiegaj\u0105\u00a0si\u0119 z najwa\u017cniejszymi punktami w moim \u017cyciorysie: do\u015bwiadczenie Solidarno\u015bci, 1989 r. itp. Wa\u017cnym dla mnie elementem osobistej historii by\u0142o spotkanie i odkrywanie mieszkaj\u0105cych w Polsce Ukrai\u0144c\u00f3w – do dzi\u015b pami\u0119tam spotkanie z uczestnikami Rajdu Karpaty latem 1985 r. w Nowicy w Beskidzie Niskim.<\/p>\n\n\n\n
Zapewne ka\u017cdy znajdzie w\u0142asny klucz do lektury „Splot\u00f3w”. Wa\u017cna ksi\u0105\u017cka i \u015bwietna lektura. Polecam.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
28 kwietnia 1947 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Akcja Wis\u0142a, kt\u00f3ra mia\u0142a „ostatecznie rozwi\u0105za\u0107 problem ukrai\u0144ski w Polsce”. Ukrai\u0144ska spo\u0142eczno\u015b\u0107 i jej kultura jednak przetrwa\u0142y, o czym opowiada Piotr Tyma Izie Chru\u015bli\u0144skiej w ksi\u0105\u017cce „Sploty – o Ukrai\u0144cach z Polski”.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6188,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,21,56,120,294,78],"tags":[553,437,552,248,554,240],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6187"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6187"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6187\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6191,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6187\/revisions\/6191"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6188"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}