Wiele ju\u017c napisano i powiedziano o Ukrainie, ci\u0105gle jednak z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 proces\u00f3w wywo\u0142anych lub przyspieszonych przez wojn\u0119 wymyka si\u0119 pr\u00f3bom dobrego opisu. Trzeba jednak pr\u00f3bowa\u0107 rozumie\u0107 Ukrain\u0119, bo powstaj\u0105 tam odpowiedzi na pytania o znaczeniu uniwersalnym, dotycz\u0105cym przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Przesada? C\u00f3\u017c, sowa Minerwy wylatuje o zmierzchu, wi\u0119c przekonamy si\u0119 w momencie, gdy ten etap historii si\u0119 dokona. Mo\u017cna argumentowa\u0107 przeciwko tezie, \u017ce wojna w Ukrainie niewiele obchodzi mieszka\u0144c\u00f3w Ameryki Po\u0142udniowej lub Afryki. I mo\u017cna doda\u0107, \u017ce swoj\u0105 brutalno\u015bci\u0105 te\u017c nie wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 ponad inne wojny toczone w r\u00f3\u017cnych miejscach \u015bwiata w ostatnich latach. Nie mo\u017cna natomiast zaprzeczy\u0107, \u017ce jej konsekwencje rozlewaj\u0105\u00a0si\u0119 na ca\u0142y \u015bwiat, czyni\u0105c z niej wydarzenie o wymiarze geopolitycznym.<\/p>\n\n\n\n
Jednocze\u015bnie nie da si\u0119 tej wojny rozwi\u0105za\u0107 klasycznymi metodami zarz\u0105dzania geopolitycznego, jak pr\u00f3bowano u\u015bmierzy\u0107 pierwsz\u0105 faz\u0119 rosyjskiej agresji w 2014 r., zmuszaj\u0105c Ukrai\u0144c\u00f3w do przyj\u0119cia porozumie\u0144 mi\u0144skich. Dzi\u015b jakakolwiek podobna pr\u00f3ba zmuszenia ukrai\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa do „kompromisu” nie ma szansy na powodzenie.<\/p>\n\n\n\n
Wojna wywo\u0142ana rosyjsk\u0105 pe\u0142nowymiarow\u0105 inwazj\u0105 wyrwa\u0142a Ukrainki i Ukrai\u0144c\u00f3w z pr\u00f3\u017cni ontologicznej, w ko\u0144cu zostali dostrze\u017ceni przez \u015bwiat jako podmiot historii. Nagle okaza\u0142o si\u0119, \u017ce „niespodziewany nar\u00f3d”, jak niegdy\u015b Andrew Wilson zatytu\u0142owa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 o Ukrainie, nie wzi\u0105\u0142 si\u0119 z powietrza, tylko ma z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119, niemniej z\u0142o\u017con\u0105 kultur\u0119 i tradycje protopa\u0144stwowej i pa\u0144stwowej instytucjonalizacji.<\/p>\n\n\n\n
Co wa\u017cniejsze, gdy si\u0119 wczyta\u0107, oka\u017ce si\u0119, \u017ce ta tradycja i kultura nie maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnego z kultur\u0105 rosyjsk\u0105, do kt\u00f3rej na si\u0142\u0119 by\u0142y przypisywane nie tylko przez W\u0142adimira Putina, ale tak\u017ce zachodnie elity intelektualne. Oczywi\u015bcie, wzajemne oddzia\u0142ywanie kultur by\u0142o silne, wystarczy wspomnie\u0107 rol\u0119 Teofana Prokopowycza, rektora Akademii Mohyla\u0144skiej, w reformie rosyjskiej cerkwi prawos\u0142awnej. On te\u017c by\u0142 filozofem, kt\u00f3ry ufundowa\u0142 teori\u0119 samodzier\u017cawia tak potrzebn\u0105 Piotrowi I do budowy Imperium Rosyjskiego.<\/p>\n\n\n\n
Te wzajemne wp\u0142ywy, najcz\u0119\u015bciej wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w formie ostrego konfliktu, polemiki, ale tak\u017ce przechwyce\u0144 (transformacja Myko\u0142y Hohola w Niko\u0142aja Gogola, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 „Wi\u015bniowy sad” Czechowa etc.) – \u015bwietnie o tym pisze Wira Ahejewa zwana przez Oksan\u0119 Zabu\u017cko „ukrai\u0144sk\u0105 Mari\u0105 Janion” w wydanej niedawno po polsku ksi\u0105\u017cce „W cieniu imperium. Kulisy ukrai\u0144sko-rosyjskiej wojny kulturowej”. Kto woli co\u015b bardziej przyst\u0119pnego (ksi\u0105\u017cka Ahejewej jest bardzo g\u0119sta i nasycona historycznymi referencjami), mo\u017ce si\u0119gn\u0105\u0107 po „Najd\u0142u\u017csz\u0105 podr\u00f3\u017c” wspomnianej Oksany Zabu\u017cko.<\/p>\n\n\n\n
O tym jednak jeszcze b\u0119d\u0119 wi\u0119cej pisa\u0142 i b\u0119d\u0119 te\u017c rozmawia\u0142 z Agnieszk\u0105 Lichnerowicz w podka\u015bcie „Rozumie\u0107 Ukrain\u0119”<\/strong><\/a>, wsp\u00f3lnej inicjatywie Fundacji TOK FM i Fundacji im. Stefana Batorego. Pierwszy odcinek zostanie opublikowany 31 maja i rozmawiamy w nim z Agnieszk\u0105 o ukrai\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie po ponad roku wojny. Odwo\u0142ujemy si\u0119 do bada\u0144, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 wykorzysta\u0142em w tek\u015bcie „Wiosna Ukrainy”<\/strong><\/a> opublikowanym w marcu w „Polityce”.<\/p>\n\n\n\n Od tamtego czasu ukaza\u0142y si\u0119\u00a0wyniki kolejnych bada\u0144 dotycz\u0105ce m.in. pami\u0119ci historycznej i praktyk kulturowych podczas wojny. Te kolejne cegie\u0142ki sk\u0142adaj\u0105\u00a0si\u0119 na coraz pe\u0142niejszy obraz wielonurtowego procesu, kt\u00f3ry zyska\u0142 now\u0105 dynamik\u0119 po 24 lutego ub.r. Nurt g\u0142\u00f3wny to nurt ukrai\u0144skiej historii z licznymi punktami prze\u0142omowymi, jak powstanie Ukrai\u0144skiej Rewolucji Ludowej.<\/p>\n\n\n\n I w\u0142a\u015bnie do tego politycznego bytu sprzed 100 lat odwo\u0142uje si\u0119 69 proc. Ukrainek i Ukrai\u0144c\u00f3w, twierdz\u0105c, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna Ukraina jest ideologiczn\u0105\u00a0spadkobierczyni\u0105 URL, a 60 proc. twierdzi, \u017ce 24 sierpnia 1991 r. odzyska\u0142a utracon\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a nie – jak do\u015b\u0107 powszechnie s\u0105dzimy w Polsce – \u017ce to w 1991 r. ukrai\u0144ska niepodleg\u0142o\u015b\u0107 po raz pierwszy si\u0119 zacz\u0119\u0142a.<\/p>\n\n\n\n