{"id":6252,"date":"2023-06-20T08:46:08","date_gmt":"2023-06-20T06:46:08","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=6252"},"modified":"2023-06-20T10:56:20","modified_gmt":"2023-06-20T08:56:20","slug":"sztuczna-inteligencja-w-poszukiwaniu-pieniedzy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2023\/06\/20\/sztuczna-inteligencja-w-poszukiwaniu-pieniedzy\/","title":{"rendered":"Sztuczna inteligencja, w poszukiwaniu pieni\u0119dzy"},"content":{"rendered":"\n

Entuzjazm wywo\u0142any doniesieniami o sztucznej inteligencji zamieni\u0142 si\u0119 w nowy strumie\u0144 pieni\u0119dzy, jakimi inwestorzy znowu zacz\u0119li zasila\u0107 firmy technologiczne. Microsoft, Alphabet, nawet Facebook zyskuj\u0105 na warto\u015bci, przypomnia\u0142 o sobie Oracle, a Nvidia przebi\u0142a pr\u00f3g biliona dolar\u00f3w gie\u0142dowej waloryzacji. Kolejna ba\u0144ka czy rzeczywi\u015bcie the next big thing<\/em>?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

W ci\u0105gu ostatniego miesi\u0105ca uczestniczy\u0142em w wielu dyskusjach o sztucznej inteligencji, wynikaj\u0105cych z niej zagro\u017ceniach i nadziejach. Generalna regu\u0142a by\u0142a taka, \u017ce im kto\u015b mniej si\u0119 zna\u0142 na temacie, ale nie chcia\u0142 tego przyzna\u0107, m\u00f3wi\u0142 najwi\u0119ksze bana\u0142y. Najciekawsza dla mnie okaza\u0142a si\u0119 rozmowa z finalistami Nagrody im. Marcina Kr\u00f3la, ci bowiem od razu zadeklarowali, \u017ce o AI poj\u0119cia nie maj\u0105 i temat podejmuj\u0105 z perspektyw w\u0142a\u015bciwych dla ich zawodowego i codziennego do\u015bwiadczenia (nagranie wideo na ko\u0144cu tekstu).<\/p>\n\n\n\n

Nie b\u0119d\u0119 pisa\u0142 o gro\u017c\u0105cej ludzko\u015bci apokalipsie wywo\u0142anej rozwojem AI, cho\u0107\u00a0nie bagatelizuj\u0119 ostrze\u017ce\u0144 formu\u0142owanych przez takich ekspert\u00f3w jak Geoffrey Hinton. Cz\u0142owiek na pewno zna si\u0119\u00a0na temacie i jego argumenty nale\u017cy traktowa\u0107\u00a0powa\u017cnie. Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107, \u017ce nawet taka technologia jak systemy AI nie ma (ci\u0105gle) charakteru autonomicznego i jest konstruktem spo\u0142ecznym, uwik\u0142anym w relacje spo\u0142eczne, gospodarcze, kulturowe.<\/p>\n\n\n\n

Rozw\u00f3j AI b\u0119dzie mia\u0142, a raczej ju\u017c ma wp\u0142yw na rozw\u00f3j tych relacji, ale to one ci\u0105gle determinuj\u0105 rozw\u00f3j samej technologii, bo od nich cho\u0107by zale\u017cy strumie\u0144 pieni\u0119dzy inwestycyjnych. Inwestorzy maj\u0105 r\u00f3\u017cne motywy pakowania pieni\u0119dzy w firmy, w ostatecznym rachunku jednak pytaj\u0105\u00a0o to, co najwa\u017cniejsze – zwrot na w\u0142o\u017conym kapitale, kt\u00f3ry jest pochodn\u0105 wzrostu produktywno\u015bci firmy i kapita\u0142u w\u0142a\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3rcy AI obiecuj\u0105, \u017ce AI zmieni wszystko, jak niegdy\u015b ko\u0142o, para lub elektryczno\u015b\u0107. By\u0107 mo\u017ce, na razie rachunek jest bardziej z\u0142o\u017cony i dobrze to pokazuje raport Goldman Sachs o potencjalnym wp\u0142ywie AI na gospodark\u0119 z pocz\u0105tku. Wp\u0142yw ten mo\u017ce by\u0107 du\u017cy, o ile… I tu zaczyna si\u0119\u00a0lista warunk\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione, \u017ceby rzeczywi\u015bcie wdro\u017cenia system\u00f3w opartych na AI prze\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na wzrost produktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

To r\u00f3wnie\u017c w tym raporcie pojawia si\u0119 szacunek 300 mln miejsc pracy zagro\u017conych now\u0105 fal\u0105 automatyzacji. Tak mo\u017ce by\u0107, na razie jednak ci\u0105gle jeste\u015bmy w innej fazie. \u017beby lepiej zrozumie\u0107\u00a0ten moment, warto cofn\u0105\u0107 si\u0119 do listopada ubieg\u0142ego roku. Na pocz\u0105tku tamtego miesi\u0105ca firmy sektora high-tech odnotowa\u0142y najwi\u0119kszy do\u0142ek, warto\u015b\u0107 gie\u0142dowa Microsoftu, Alphabetu, Facebooka, Amazona osi\u0105gn\u0119\u0142a najgorsze wyniki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Notowania Microsoftu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Amazon otworzy\u0142 nawet now\u0105 kategori\u0119 firm gie\u0142dowych – sta\u0142 si\u0119 pierwsz\u0105\u00a0korporacj\u0105, kt\u00f3ra straci\u0142a bilion dolar\u00f3w rynkowej waloryzacji. To wszystko mimo bezprecedensowych inwestycji w badania i rozw\u00f3j w 2022 r., kiedy tylko w Amazonie przekroczy\u0142y one 70 mld dol. Tyle \u017ce te nak\u0142ady nie przynios\u0142y wzrostu dynamiki przychod\u00f3w, a wi\u0119c nie prze\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na wzrost produktywno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 fala zwolnie\u0144, nad Dolin\u0105 Krzemow\u0105 zawis\u0142y czarne chmury. I wtedy, 30 listopada, OpenAI pokaza\u0142 \u015bwiatu ChatGPT. Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 gor\u0105ca dyskusja, co si\u0119 tak naprawd\u0119 wydarzy\u0142o. Nowa rewolucja? Koniec \u015bwiata, jaki znamy? Lepiej nie przegapi\u0107, je\u015bli jest co\u015b na rzeczy, wi\u0119c inwestorzy pod\u0105\u017cyli za obietnicami, co \u015bwietnie pokazuje powy\u017cszy wykres.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze lepiej wida\u0107 to na wykresie pokazuj\u0105cym notowania Nvidii, producenta mikroprocesor\u00f3w graficznych zasilaj\u0105cych systemy obs\u0142uguj\u0105ce wielkie modele j\u0119zykowe stoj\u0105ce za takimi rozwi\u0105zaniami jak ChatGPT. Popyt na procesory wystrzeli\u0142, a wraz z nim notowania – i Nvidia przebi\u0142a pr\u00f3g biliona dolar\u00f3w waloryzacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Notowania gie\u0142dowe Nvidii<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Warto przyjrze\u0107 si\u0119 wykresowi uwa\u017cniej, bo pokazuje, \u017ce Nvidia ju\u017c raz zbli\u017cy\u0142a si\u0119 do owego progu. Wtedy, w 2021 r., popyt na mikroprocesory nap\u0119dza\u0142a gor\u0105czka kryptowalut. Ba\u0144ka jednak p\u0119k\u0142a, i to w atmosferze skandalu i przekr\u0119t\u00f3w, rynek szybko si\u0119 wyzi\u0119bi\u0142. Czy teraz AI jest czym\u015b bardziej realnym?<\/p>\n\n\n\n

Nikt nie zna odpowiedzi, bo ta zale\u017cy od koincydencji wielu czynnik\u00f3w. Najwa\u017cniejszy – czy dzisiejsze inwestycje na gie\u0142dzie oraz rozw\u00f3j firm takich jak Oracle, finansowany gigantycznym zad\u0142u\u017ceniem, przyniesie na tyle szybko zwroty, by uda\u0142o si\u0119 sp\u0142aci\u0107 wykorzystany kapita\u0142 z odsetkami i odpowiedni\u0105 mar\u017c\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Problem dobrze ilustruje analiza Willa Oremusa dla „Washington Post<\/a><\/strong>„, ju\u017c pierwsze jej zdania wyk\u0142adaj\u0105 spraw\u0119:<\/p>\n\n\n\n

AI chatbots have a problem: They lose money on every chat.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

The enormous cost of running today\u2019s large language models, which underpin tools like ChatGPT and Bard, is limiting their quality and threatening to throttle the global AI <\/a>boom they\u2019ve sparked.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Innymi s\u0142owy, niedojrza\u0142a ci\u0105gle technologia sprzedawana jest jako the next big thing<\/em>, co na razie jest ci\u0105gle obietnic\u0105 popart\u0105 co najmniej niejednoznacznymi efektami dotychczasowych wdro\u017ce\u0144 system\u00f3w opartych na AI. Ju\u017c dekad\u0119 temu AI mia\u0142a zmieni\u0107 medycyn\u0119, ju\u017c mieli\u015bmy je\u017adzi\u0107\u00a0autonomicznymi samochodami etc. Czy teraz b\u0119dzie inaczej?<\/p>\n\n\n\n

Niew\u0105tpliwie ChatGPT i podobne rozwi\u0105zania to skok technologiczny, ale ci\u0105gle dla tych nowych technologii nie ma nowych modeli biznesowych, kt\u00f3re zamieni\u0142yby obietnic\u0119 w realne wp\u0142ywy. I to nie na zasadzie zwi\u0119kszenia efektywno\u015bci firm poprzez eliminacj\u0119\u00a0pracownik\u00f3w, tylko kreacj\u0119\u00a0produktywnych, a nie spekulacyjnych sektor\u00f3w gospodarki i otwarcie nowych rynk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Technologia jest tu tylko warunkiem koniecznym, ale niewystarczaj\u0105cym. Doskona\u0142ym przyk\u0142adem jest rozw\u00f3j Amazona, najwi\u0119kszej – je\u015bli mierzy\u0107 nak\u0142adami na B+R i zakumulowanym kapita\u0142em w postaci infrastruktury, baz danych, oprogramowania – firmy technologicznej na \u015bwiecie. Amazon jest w specyficznym miejscem technologicznego sektora, bo dzia\u0142a na styku z realnym \u015bwiatem i \u017cyje z przek\u0142adania efekt\u00f3w rewolucji cyfrowej na oporn\u0105 materi\u0119 dystrybucji towar\u00f3w (cho\u0107 oczywi\u015bcie nie tylko, bo domena niematerialna to gigantyczna cz\u0119\u015b\u0107 amazonowego imperium).<\/p>\n\n\n\n

Ale w\u0142a\u015bnie te ci\u0105g\u0142e potyczki Amazona z materialno\u015bci\u0105 \u015bwiata pokazuj\u0105, \u017ce to ona, materialno\u015b\u0107, b\u0119dzie najwi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105 w realizacji wizji geek\u00f3w z Krzemowej Doliny. Ludzkie przyzwyczajenia nas, w roli pracownik\u00f3w, klient\u00f3w i obywateli w ko\u0144cu, przek\u0142ada\u0107 si\u0119\u00a0b\u0119d\u0105 na zagregowane decyzje dotycz\u0105ce realnego przep\u0142ywu pieni\u0119dzy. Ta konfrontacja rozstrzygnie, czy nowy strumie\u0144 realnego pieni\u0105dza przewy\u017cszy finanse spekulacyjne przepalone w fazie sprzedawania obietnic.<\/p>\n\n\n\n

Pewne jest to, \u017ce na razie sektor high-tech, po za\u0142amaniu w 2022 r. (wtedy spad\u0142y nawet nak\u0142ady na AI), od\u017cy\u0142 i kupi\u0142 troch\u0119\u00a0czasu. Stawka jest olbrzymia, co dobrze ilustruje strajk scenarzyst\u00f3w w Stanach Zjednoczonych. Trwaj\u0105cy od tygodni protest ma wiele powod\u00f3w, jednym z nich jest podzia\u0142 wp\u0142yw\u00f3w z platform streamingowych, innym zagro\u017cenie miejsc pracy przez AI. Scenarzy\u015bci to stosunkowo niewielka, ale bardzo wa\u017cna grupa najwi\u0119kszego sektora ameryka\u0144skiej gospodarki opisywanego w USA jako „copyright industries”.<\/p>\n\n\n\n

To wszystkie dziedziny obrotu gospodarczego, w kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142em warto\u015bci jest ochrona prawnoautorska (a dok\u0142adnie copyright w\u0142a\u015bnie)<\/strong><\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wykres z raportu USA Copyright Industries 2022 (https:\/\/www.iipa.org\/reports\/copyright-industries-us-economy\/<\/a>)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ca\u0142y ten sektor, od filmu przez wydawnictwa i produkcje oprogramowania po gry komputerowe, jest zagro\u017cony zmianami technologicznymi. Z jednej strony to w\u0142a\u015bnie zmiana technologiczna stworzy\u0142a ten sektor – nie by\u0142oby copyright industries<\/em> bez technologii kopiowania, a wi\u0119c na pocz\u0105tku druku, a z czasem tak\u017ce metod kopiowania cyfrowego.<\/p>\n\n\n\n

Teraz AI wkracza w sfer\u0119 ju\u017c nie tylko kopiowania, ale wytwarzania tre\u015bci obj\u0119tych kopiowaniem. I od rozstrzygni\u0119\u0107, do kogo nale\u017ce\u0107 b\u0119dzie copyright na nowe produkty obj\u0119te copyrightem, zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie przysz\u0142y podzia\u0142 wp\u0142yw\u00f3w w sektorze dzi\u015b wartym 3 bln dol. (tylko w USA). O podziale tym jednak nie zdecyduje sama technologia, tylko ekonomia polityczna.<\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu kluczowy aspekt, o kt\u00f3rym piewcy nowego wspania\u0142ego \u015bwiata m\u00f3wi\u0107 nie chc\u0105, a m\u00f3wi\u0142 o nim ju\u017c stary Karol Marks, zwracaj\u0105c uwag\u0119, \u017ce kapita\u0142 to relacja spo\u0142eczna, a technologia to szczeg\u00f3lna forma kapita\u0142u wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 w wiedzy przekszta\u0142conej w maszyn\u0119 i staj\u0105cej si\u0119 bezpo\u015brednim \u015brodkiem produkcji. Tyle \u017ce ka\u017cda produkcja maj\u0105ca na celu kreowanie warto\u015bci i akumulacj\u0119\u00a0kapita\u0142u ma charakter spo\u0142eczny.<\/p>\n\n\n\n

Maszyna nie dzia\u0142a autonomicznie, tylko w symbiozie z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry jest niezb\u0119dnym sk\u0142adnikiem systemu maszyny. Nie inaczej jest z systemami AI. By\u0107\u00a0mo\u017ce zast\u0105pi\u0105 one prac\u0119 dziennikarzy, ksi\u0119gowych etc. \u017beby tak si\u0119 jednak mog\u0142o sta\u0107, maszyny AI potrzebuj\u0105 milionowych zast\u0119p\u00f3w cyfrowego proletariatu zatrudnianego w Indiach, Bangladeszu, Pakistanie, Kenii, Nigerii, Madagaskarze, by trenowa\u0107 systemy w ramach procesu „data annotation”.<\/p>\n\n\n\n

To zaplecze cyfrowego hiperkapitalizmu opisuje w najnowszym „The New York Magazine” Josh Dzieza. I opis bardziej przypomina teksty o wczesnokapitalistycznym wyzysku w XIX w., gdy Marks pisa\u0142 swoje rozwa\u017cania o maszynach i kapitale, ni\u017c \u015bwietlan\u0105\u00a0przysz\u0142o\u015b\u0107 \u015bwiata bez pracy wypartej przez inteligentne maszyny. Dzieza pisze:<\/p>\n\n\n\n

Much of the public response to language models like OpenAI\u2019s ChatGPT has focused on all the jobs they appear poised to automate. But behind even the most impressive AI system are people\u2014 huge numbers of people labeling data to train it and clarifying data when it gets confused. Only the companies that can afford to buy this data can compete, and those that get it are highly motivated to keep it secret. The result is that, with few exceptions, little is known about the information shaping these systems\u2019 behavior, and even less is known about the people doing the shaping. <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Ten jedyny jak na razie konkret wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 spoza fantazji o przysz\u0142o\u015bci opartej na AI nie wygl\u0105da zach\u0119caj\u0105co. I to z innych powod\u00f3w, ni\u017c wskazuj\u0105 sygnatariusze apeli przestrzegaj\u0105cych przed rozwojem AI.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej transmisja z Gali Nagr\u00f3d im. Marcina Kr\u00f3la, debata o AI od 36. minuty.<\/p>\n\n\n\n