Rosyjska agresja przeciwko Ukrainie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w marcu 2014 r., 24 lutego 2022 Rosjanie zaatakowali na pe\u0142n\u0105 skal\u0119. Ofensywa nie przynios\u0142a zaplanowanego efektu, Ukraina nie za\u0142ama\u0142a si\u0119\u00a0i ca\u0142y czas stawia skuteczny op\u00f3r. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 czwarty rok wojny, mimo zm\u0119czenia Ukrai\u0144cy nie trac\u0105 przekonania, ka\u017cdy dzie\u0144 zbli\u017ca ich do pokoju i zwyci\u0119stwa.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Pisz\u0119 podczas pobytu w Kijowie, kilka dni wcze\u015bniej by\u0142em we Lwowie na konferencji zorganizowanej przez Fundacj\u0119 Batorego i Ukrai\u0144ski Uniwersytet Katolicki. Z inicjatywy Jaros\u0142awa Hrycaka, historyka wyk\u0142adaj\u0105cego UUK, znanego zapewne wielu czytelnikom z lektur, spotkali si\u0119 przedstawiciele ukrai\u0144skich i polskich \u015brodowisk obywatelskich i eksperckich. Kiedy planowali\u015bmy konferencj\u0119, nikt nie wyobra\u017ca\u0142 sobie dynamiki, jak\u0105\u00a0uruchomi\u0142 Donald Trump, rozpoczynaj\u0105c rozmowy z Rosj\u0105, wysuwaj\u0105c absurdalne oskar\u017cenia i oczekiwania wobec Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n
Spodziewali\u015bmy si\u0119, \u017ce ukrai\u0144scy uczestnicy b\u0119d\u0105 przygn\u0119bieni, widz\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 wycofania si\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych z koalicji pomagaj\u0105cej Ukrainie w wojennym wysi\u0142ku. Nawet gdyby do pe\u0142nego zerwania nie dosz\u0142o, to jednak ju\u017c to, co si\u0119 wydarzy\u0142o, jest wystarczaj\u0105co ponure. Ukrai\u0144cy nie sprawiali wra\u017cenia szczeg\u00f3lnie poruszonych. W przeciwie\u0144stwie do Polski nigdy nie postawili w pe\u0142ni na USA jako gwaranta bezpiecze\u0144stwa, wi\u0119c i aktualny zwrot a\u017c tak bardzo ich nie dotkn\u0105\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W istocie od og\u0142oszenia niepodleg\u0142o\u015bci w 1991 r. Ukraina by\u0142a samotna i wielokrotnie wystawiana przez Zach\u00f3d do wiatru. Memorandum budapeszte\u0144skie, w ramach kt\u00f3rego Ukraina zrzek\u0142a si\u0119\u00a0broni j\u0105drowej w zamian za gwarancje bezpiecze\u0144stwa. Wymuszone porozumienia mi\u0144skie w 2014 r. Wstrzymanie pomocy wojskowej przez USA na ponad p\u00f3\u0142 roku w 2023 w wyniku przepychanek w Kongresie. I wielomiesi\u0119czna blokada granicy polsko-ukrai\u0144skiej. Wraz z Trumpem doszed\u0142 kolejny dow\u00f3d na to, \u017ce \u015bwiatem rz\u0105dzi si\u0142a, a nie prawo i regu\u0142y.<\/p>\n\n\n\n
Gorzki realizm \u017ar\u00f3d\u0142em nadziei i determinacji? Nie, raczej powszechnie uznawana przez Ukrai\u0144c\u00f3w \u015bwiadomo\u015b\u0107 stawki, o jak\u0105 toczy si\u0119\u00a0wojna. Chodzi o przetrwanie. Opcja kapitulacji nie wchodzi w gr\u0119, bo oznacza\u0142aby koniec nie tylko ukrai\u0144skiej suwerenno\u015bci, ale tak\u017ce likwidacj\u0119 narodowej odr\u0119bno\u015bci. Dotychczasowy przebieg wojny i technologie zaczystek na terenach okupacyjnych pokaza\u0142y, \u017ce Rosjanie dzia\u0142aj\u0105 tak, jak to ju\u017c wielokrotnie pokazywali w historii: morduj\u0105c zgodnie z planem przedstawicieli elity i na reszcie podbitej spo\u0142eczno\u015bci przeprowadzaj\u0105c pierekowk\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Ukrai\u0144cy maj\u0105 przekonanie, \u017ce walcz\u0105\u00a0o wszystko. Dlaczego wi\u0119c tak wielu m\u0119\u017cczyzn unika s\u0142u\u017cby wojskowej, mo\u017cna zapyta\u0107. Dobre pytanie, na kt\u00f3re nie ma prostej odpowiedzi. Bo odpowied\u017a musi uwzgl\u0119dnia\u0107 ca\u0142\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 ukrai\u0144skiej rzeczywisto\u015bci: armia jest niejednorodna, s\u0105 oddzia\u0142y supernowoczesne z systemami opieki nad rannymi i weteranami. I s\u0105 oddzia\u0142y ci\u0105gle jakby rodem z ZSRR, gdzie trudno m\u00f3wi\u0107 o szczeg\u00f3lnej trosce o \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n
Najlepsze oddzia\u0142y, jak 3. Wydzielona Brygada Szturmowa, nie maj\u0105 problemu z pozyskiwaniem rekrut\u00f3w. Brygada \u015bci\u0105ga ludzi z wykorzystaniem nowoczesnego marketingu, oferuj\u0105c r\u00f3\u017cne warianty zaanga\u017cowania. Bo potrzeba nie tylko \u017co\u0142nierzy ataku, ale tak\u017ce operator\u00f3w dron\u00f3w czy system\u00f3w walki elektronicznej. Wiele formacji ma z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0119, wi\u0119c potencjalni rekruci ich unikaj\u0105. A tak czy inaczej, niezale\u017cnie od formacji ka\u017cda jednostka dzia\u0142aj\u0105ca na froncie wystawia swoich \u017co\u0142nierzy na ryzyko \u015bmierci i ran. Dla wielu os\u00f3b to wystarczaj\u0105cy pow\u00f3d, by unika\u0107 poboru.<\/p>\n\n\n\n
Uczestnicy konferencji m\u00f3wili, \u017ce „uchylanctwo” nie jest najwi\u0119kszym problemem, a Ukraina ci\u0105gle dysponuje rezerwami, kt\u00f3re b\u0119dzie mo\u017cna mobilizowa\u0107, w razie gdy wojna potrwa kolejne lata. Zmieni\u0142 si\u0119 tak\u017ce charakter samych dzia\u0142a\u0144 zbrojnych – czy te\u017c zmienia z tygodnia na tydzie\u0144. Spraw\u0119 w Foreign Affairs wyja\u015bnia admira\u0142 Mick Ryan. Dominacja dron\u00f3w i walki elektronicznej powoduje, \u017ce dotychczasowe instrumenty przewagi, jak ci\u0119\u017ckie uzbrojenie, trac\u0105 na znaczeniu. A w wojnie dronowej i elektronicznej Ukraina utrzymuje wzgl\u0119dny parytet z Rosj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W efekcie rosyjskie post\u0119py na froncie s\u0105 nieproporcjonalnie ma\u0142e w stosunku do strat, jakimi s\u0105 okupione. I dop\u00f3ki Ukraina jest w stanie dostarcza\u0107 na front odpowiedni\u0105 liczb\u0119 dron\u00f3w i rozwija\u0107\u00a0systemy walki elektronicznej, Rosjanie nie b\u0119d\u0105 w stanie uzyska\u0107 prze\u0142omu strategicznego. Ukrai\u0144cy zreszt\u0105 te\u017c.<\/p>\n\n\n\n
Mamy wi\u0119c XXI-wieczn\u0105 wersj\u0119 wojny pozycyjnej, kt\u00f3ra mo\u017ce trwa\u0107 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo walcz\u0105cym stronom starczy zasob\u00f3w. Albo kt\u00f3ra\u015b ze stron dokona technologicznego skoku umo\u017cliwiaj\u0105cego zmian\u0119\u00a0regu\u0142 prowadzenia walki. Kombinuj\u0105 nad tym obie.<\/p>\n\n\n\n
W tej walce Ukraina zale\u017cy od pomocy Zachodu, struktura potrzeb jednak si\u0119 zmienia. Ci\u0105gle potrzebna jest pomoc militarna, ale niemniej wa\u017cna jest pomoc finansowa. Ukrai\u0144ski przemys\u0142 zbrojeniowy pracuje na p\u00f3\u0142 gwizdka i m\u00f3g\u0142by produkowa\u0107 znacznie wi\u0119cej, zwielokrotniaj\u0105c produkcj\u0119 dron\u00f3w, amunicji, system\u00f3w artylerii. Na finansowanie brakuje jednak pieni\u0119dzy. Ukrai\u0144cy licz\u0105, \u017ce ruchy Trumpa sk\u0142oni\u0105 pa\u0144stwa europejskie i Uni\u0119 do wi\u0119kszej aktywno\u015bci i mocniejszego wsparcia. Je\u015bli tak si\u0119 stanie, Ukraina mo\u017ce dalej walczy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Czy ta walka ma sens? Ze wzgl\u0119d\u00f3w, kt\u00f3re wskaza\u0142em wy\u017cej, Ukrai\u0144cy uwa\u017caj\u0105, \u017ce nie maj\u0105\u00a0wyboru. Oczywi\u015bcie chcieliby pokoju, nawet za cen\u0119 ust\u0119pstw terytorialnych, ale pod warunkiem uzyskania realnych gwarancji bezpiecze\u0144stwa. Bez nich nie b\u0119dzie pokoju, tylko zamro\u017cenie wojny daj\u0105ce czas Rosji na odnowienie zasob\u00f3w i ponowny atak. Wi\u0119c o te gwarancje dzi\u015b toczy si\u0119 walka w wymiarze politycznym i dyplomatycznym.<\/p>\n\n\n\n
A jak z zasobami spo\u0142ecznymi? Ataki Trumpa na Wo\u0142odymyra Ze\u0142enskiego i k\u0142amstwa o poziomie spo\u0142ecznego poparcia wywo\u0142a\u0142y podobny efekt jak na pocz\u0105tku wojny. Notowania prezydenta skoczy\u0142y do g\u00f3ry, wed\u0142ug bada\u0144 Kijowskiego Mi\u0119dzynarodowego Instytutu Socjologii Ze\u0142enskiemu ufa teraz 57 proc. Ukrainek i Ukrai\u0144c\u00f3w, wed\u0142ug sonda\u017cu agencji Rating – a\u017c 65 proc. Nale\u017cy jednak doda\u0107, \u017ce mimo poprawy o kilka punkt\u00f3w liderem rankingu zaufania jest genera\u0142 Wa\u0142erij Za\u0142u\u017cny, by\u0142y g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cy si\u0142ami zbrojnymi, z wynikiem 76 proc. (Rating).<\/p>\n\n\n\n
Rating przeprowadzi\u0142 w grudniu du\u017ce badanie nastroj\u00f3w. Pokaza\u0142o ono, \u017ce zdaniem 49 proc. badanych sytuacja rozwija si\u0119 w z\u0142ym kierunku, przeciwnego zdania by\u0142o 35 proc. Mimo to 69 proc. by\u0142o przekonanych, \u017ce Ukraina odniesie zwyci\u0119stwo w trwaj\u0105cej wojnie, a 71 proc. z optymizmem patrzy\u0142o w przysz\u0142o\u015b\u0107 kraju. Na pytanie o odczuwane emocje zwi\u0105zane z Ukrain\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci wskazywano nadziej\u0119 (68 proc.) i dum\u0119 (44 proc.).<\/p>\n\n\n\n
Te ci\u0105gle wysokie po trzech latach pok\u0142ady optymizmu nie blokuj\u0105 zdolno\u015bci do krytycznej oceny sytuacji. Ukrai\u0144cy wiele zarzucaj\u0105 w\u0142adzy, a zarzut najpowa\u017cniejszy, kt\u00f3ry zidentyfikowano ju\u017c w maju 2022 r. w badaniach Kijowskiego Mi\u0119dzynarodowego Instytutu Socjologii – Ukraina nie by\u0142a wystarczaj\u0105co przygotowana do wojny. W tamtym czasie zarzut taki formu\u0142owa\u0142o 52 proc. badanych, w lutym 2025 r. a\u017c 81 proc. Win\u0105 za te zaniedbania Ukrai\u0144cy obci\u0105\u017caj\u0105 zar\u00f3wno w\u0142adz\u0119 (j\u0105 wskazuje 41 proc.), jak i samych siebie (32 proc.).<\/p>\n\n\n\n
Zarzut\u00f3w wobec w\u0142adz politycznych jest wi\u0119cej, Ukrai\u0144cy maj\u0105 do nich pretensje o to, \u017ce zwolniono genera\u0142a Za\u0142u\u017cnego, czy o nie do\u015b\u0107 intensywn\u0105 walk\u0119 z korupcj\u0105. Lektura r\u00f3\u017cnorodnych bada\u0144 pokazuje, \u017ce w Ukrainie ci\u0105gle najsilniejsz\u0105 podstaw\u0105 odporno\u015bci i zdolno\u015bci do stawiania oporu jest spo\u0142ecze\u0144stwo. Ukrai\u0144cy s\u0105 skonsolidowani, zachowuj\u0105 zdolno\u015b\u0107 krytycznej oceny rzeczywisto\u015bci (dawno min\u0119\u0142a euforia prze\u0142omu 2022 i 2023 r., kiedy wierzono w mo\u017cliwo\u015b\u0107 szybkiej wygranej), ale jednocze\u015bnie nie trac\u0105 wiary w przysz\u0142o\u015b\u0107. Po trzech latach wojny to niez\u0142y kapita\u0142.<\/p>\n\n\n\n