{"id":6525,"date":"2025-12-30T16:34:58","date_gmt":"2025-12-30T15:34:58","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/?p=6525"},"modified":"2025-12-30T17:50:28","modified_gmt":"2025-12-30T16:50:28","slug":"ukraincy-2025-kolejny-rok-wojny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2025\/12\/30\/ukraincy-2025-kolejny-rok-wojny\/","title":{"rendered":"Ukrai\u0144cy 2025. Kolejny rok wojny"},"content":{"rendered":"\n

Lepsza wojna ni\u017c z\u0142y pok\u00f3j, to przekonanie \u017cywi wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w. I cho\u0107 s\u0105 ju\u017c bardzo zm\u0119czeni stawianiem oporu rosyjskim agresorom, nie maj\u0105 z\u0142udze\u0144, \u017ce nast\u0105pi szybkie rozstrzygni\u0119cie, i gotowi s\u0105 do wojennych po\u015bwi\u0119ce\u0144 \u201etak d\u0142ugo, jak trzeba\u201d. A to oznacza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Ukrai\u0144cy nie zaakceptuj\u0105 \u017cadnego porozumienia z Rosj\u0105, kt\u00f3re uznaliby za kapitulacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

W doniesieniach o negocjacjach pokojowych wyst\u0119puj\u0105 g\u0142\u00f3wnie \u2013 co oczywiste \u2013 politycy i dyplomaci uczestnicz\u0105cy w rozmowach. G\u0142\u00f3wn\u0105\u00a0uwag\u0119 pr\u00f3buje\u00a0skupi\u0107 Donald Trump, co chwila wyst\u0119puj\u0105cy z mniej lub bardziej spektakularnymi wypowiedziami. Daj\u0105 one zaj\u0119cie komentatorom d\u0142ugie godziny zastanawiaj\u0105cym si\u0119, co te\u017c prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych powiedzia\u0142, co chcia\u0142 powiedzie\u0107 i co rzeczywi\u015bcie my\u015bli, je\u015bli my\u015bli.<\/p>\n\n\n\n

Sam Trump niew\u0105tpliwie chcia\u0142by zamkn\u0105\u0107 jak najszybciej temat, bo potrzebuje spektakularnego sukcesu \u2013 w 2026 r. USA czekaj\u0105 wybory do Kongresu, notowania prezydenta s\u0142abn\u0105, ob\u00f3z konserwatywny zaczyna p\u0119ka\u0107. Pok\u00f3j w Ukrainie zapewne pom\u00f3g\u0142by odzyska\u0107 cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 utraconej popularno\u015bci. Tyle \u017ce wola Trumpa rozbija si\u0119 o up\u00f3r Putina, kt\u00f3ry na razie nie widzi powodu, by wojn\u0119 ko\u0144czy\u0107 \u2013 do osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w, jakie zakomunikowa\u0142 w 2021 r., przygotowuj\u0105c si\u0119 do inwazji.<\/p>\n\n\n\n

Uparte spo\u0142ecze\u0144stwo<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Op\u00f3r Putina to jednak niejedyny problem. Zako\u0144czenia wojny na z\u0142ych warunkach nie chc\u0105 te\u017c Ukrai\u0144cy i zdaje sobie z tego spraw\u0119 Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski. Wie, \u017ce cokolwiek by podpisa\u0142, je\u015bli nie spodoba si\u0119 to spo\u0142ecze\u0144stwu, zamiast akceptacji wywo\u0142a uliczne protesty i bunt cz\u0119\u015bci przynajmniej armii. \u017be nie b\u0119d\u0105 to protesty wirtualne, prezydent Ukrainy przekona\u0142 si\u0119 w lipcu, kiedy tysi\u0105ce Ukrai\u0144c\u00f3w wysz\u0142o na ulice, protestuj\u0105c przeciwko demonta\u017cowi systemu walki z korupcj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Ukrai\u0144ska demokracja daleka jest od doskona\u0142o\u015bci, ale Ukrai\u0144cy bardzo do demokratycznego ustroju si\u0119 przekonali, broni\u0105c go podczas kolejnych rewolucji i kszta\u0142tuj\u0105c w\u0142adz\u0119 podczas kolejnych wybor\u00f3w. W\u0142adimir Putin rz\u0105dzi w Rosji ju\u017c 25 lat, w Ukrainie w tym czasie by\u0142o czterech prezydent\u00f3w, a urz\u0105d sprawuje pi\u0105ty. Wojna przekonanie do demokracji i niech\u0119\u0107 do autorytaryzmu tylko wzmocni\u0142a. I cho\u0107\u00a0ka\u017cdy z urz\u0119duj\u0105cych prezydent\u00f3w pr\u00f3buje z systemem kombinowa\u0107 i koncentrowa\u0107 w\u0142adz\u0119, przekraczaj\u0105c konstytucyjne prerogatywy, zazwyczaj ko\u0144czy si\u0119 to powa\u017cnym kryzysem politycznym. Tak jak obecnie, kiedy afera korupcyjna wstrz\u0105sn\u0119\u0142a najwy\u017cszymi poziomami w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

Warto wi\u0119c wczu\u0107 si\u0119 w g\u0142os ukrai\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re szcz\u0119\u015bliwie jest systematycznie badane przez socjolog\u00f3w i badaczy opinii spo\u0142ecznej. Pod koniec roku pojawi\u0142o si\u0119 kilka wa\u017cnych analiz. Fundacja Inicjatyw Demokratycznych im. Ilki Kuczeriwa z Centrum Razumkowa przeprowadzi\u0142a na pocz\u0105tku grudnia badanie nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych i stosunku do negocjacji pokojowych. Niezmiennie \u2013 bo badanie o podobnej tre\u015bci jest powtarzane systematycznie – wi\u0119kszo\u015b\u0107 ankietowanych wierzy w zwyci\u0119stwo Ukrainy. O jego mo\u017cliwo\u015bci przekonanych jest 63 proc., niemo\u017cliwo\u015b\u0107 wygranej wskazuje 22 proc. To prawda, \u017ce ten wska\u017anik, cho\u0107 ci\u0105gle pozytywny, systematycznie si\u0119 pogarsza.<\/p>\n\n\n\n

Wiara w zwyci\u0119stwo<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Czy tendencje mog\u0105 si\u0119 przeci\u0105\u0107 i nastroje defetystyczne wygraj\u0105 z optymizmem? Tak by si\u0119 mog\u0142o sta\u0107, gdyby Ukraina zosta\u0142a sama, pozbawiona wsparcia. Trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce na pocz\u0105tku roku, kiedy Donald Trump ujawni\u0142 prawdziwe oblicze, Ukrai\u0144cy prze\u017cyli zaw\u00f3d Ameryk\u0105, ale nie za\u0142amali si\u0119 \u2013 wtedy zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 deklarowa\u0142a, \u017ce Ukraina powinna toczy\u0107\u00a0walk\u0119 nawet bez ameryka\u0144skiej pomocy.<\/p>\n\n\n\n

Poczucie samotno\u015bci i chybotliwo\u015bci zewn\u0119trznej pomocy jednak narasta, czego wyrazem rozk\u0142ad odpowiedzi na pytania o gwarancje bezpiecze\u0144stwa. Wiara w NATO zmala\u0142a, o ile w grudniu 2024 o znaczeniu przynale\u017cno\u015bci do tego sojuszu przekonanych by\u0142o 55 proc. ankietowanych, o tyle obecnie ju\u017c tylko 38 proc. Jeszcze mniejsze pozytywne emocje wywo\u0142uj\u0105 pytania o inne formy gwarancji, jak porozumienia pozablokowe. Trzeba lawirowa\u0107, buduj\u0105c poparcie.<\/p>\n\n\n\n

W takiej sytuacji najbardziej zdumiewa praktycznie niezmienna odpowied\u017a na pytanie o odczuwane emocje \u2013 od po\u0142owy 2025 r. najsilniejsze jest poczucie nadziei \u017cywione przez 54 proc. ankietowanych, w 2022 by\u0142o to 56 proc. Jednocze\u015bnie ro\u015bnie poczucie niepokoju, 40 proc.; optymizm od dw\u00f3ch lat utrzymuje si\u0119 na poziomie ok. 30 proc.; zmala\u0142o natomiast uczucie strachu – do 18 proc. Zmala\u0142 tak\u017ce pesymizm i poczucie beznadziei – do poziomu poni\u017cej 10 proc.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Skoro tak, to mo\u017cna si\u0119 domy\u015bli\u0107, co Ukrai\u0144cy my\u015bl\u0105 o warunkach ewentualnego pokoju. Uznanie teren\u00f3w okupowanych za terytorium Federacji Rosyjskiej jest niedopuszczalne dla 76 proc., zmniejszenie liczebno\u015bci si\u0142 zbrojnych dla 70 proc., rezygnacj\u0119 z NATO odrzuca 51 proc. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski na wszelkie pytania o ust\u0119pstwa terytorialne zas\u0142ania si\u0119 konstytucj\u0105 i konieczno\u015bci\u0105 przeprowadzenia referendum \u2013 komunikuje w ten spos\u00f3b, \u017ce wbrew spo\u0142ecznej woli \u017cadnego porozumienia nie da si\u0119 wprowadzi\u0107 w \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Nastroje<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Wyniki bada\u0144 Fundacji Kuczeriwa i Centrum Razumkowa warto uzupe\u0142ni\u0107 o wnioski z najnowszego ukrai\u0144skiego Barometru, przeprowadzonego na pocz\u0105tku grudnia przez agencj\u0119 Socis. Pierwsze wyniki nieco dezorientuj\u0105, bo cho\u0107 cz\u0119\u015bciowo odpowiadaj\u0105 intuicji, to uwa\u017cniejsza lektura wywo\u0142uje pewien zam\u0119t. Nie dziwi wi\u0119c na pewno, \u017ce na pytanie, czy sytuacja rozwija si\u0119 w dobrym czy z\u0142ym kierunku, oceny negatywne przewa\u017caj\u0105 nad pozytywnymi (ok. 32 proc. pozytywnych, blisko 60 proc. negatywnych). Kolejne pytanie podpowiada, \u017ce powodem takiej oceny jest ocena mijaj\u0105cego roku – dla 67,2 proc. sytuacja w tym czasie pogorszy\u0142a si\u0119. Ju\u017c jednak spojrzenie na nadchodz\u0105cy rok jest bardziej zniuansowane, i cho\u0107 31,1 proc. nie spodziewa si\u0119 pogorszenia sytuacji, to podobny odsetek \u2013 28,9 proc. – oczekuje zmian na lepsze.<\/p>\n\n\n\n

Co w takim razie z\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 na ocen\u0119 mijaj\u0105cego roku? Odpowiedzi na pytania, co najbardziej niekorzystnie wp\u0142ywa na sytuacj\u0119\u00a0w kraju, s\u0105 bardzo ciekawe. Na pierwszym miejscu wskazywany jest \u201ewysoki poziom korupcji na w wymiarze pa\u0144stwowym\u201d \u2013 50,8 proc. Drugie miejsce zajmuj\u0105 ci\u0105g\u0142e bombardowania \u2013 45,2 proc. Trzecie miejsce to obni\u017cenie warunk\u00f3w \u017cycia \u2013 37,8 proc. Bardzo dotkliwe wydawa\u0142yby si\u0119 dla codziennego \u017cycia wy\u0142\u0105czenia energii, kt\u00f3rych do\u015bwiadcza ca\u0142a Ukraina – a zajmuj\u0105 dopiero sz\u00f3ste miejsce, zdobywaj\u0105c 25,7 proc. wskaza\u0144. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em niepokoju i negatywnej oceny s\u0105\u00a0czynniki wewn\u0119trzne \u2013 korupcja wywo\u0142uje spo\u0142eczny gniew, ale jest te\u017c obszarem, z kt\u00f3rym mo\u017cna walczy\u0107, mobilizuj\u0105c wewn\u0119trzne zasoby.<\/p>\n\n\n\n

Z tym \u017ce Ukrai\u0144cy nie maj\u0105 z\u0142udze\u0144 i nie ulegaj\u0105 rz\u0105dowej propagandzie, oceniaj\u0105c w\u0142adze pa\u0144stwa bardzo surowo. Znowu najwi\u0119ksz\u0105 ich przewin\u0105 jest dopuszczenie do wysokiego poziomu korupcji \u2013 68,9 proc., niedostateczne przygotowanie do wojny \u2013 41,5 proc., b\u0142\u0119dne decyzje kadrowe \u2013 35,7 proc. czy wykorzystywanie instrument\u00f3w w\u0142adzy do represji wobec politycznej konkurencji i niepokornego biznesu.<\/p>\n\n\n\n

Notowania Ze\u0142enskiego<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ciekawa jest ocena prezydenta \u2013 Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski z jednej strony odbudowa\u0142 zaufanie po jego za\u0142amaniu w chwili wykrycia afery korupcyjnej (pomog\u0142y szybkie decyzje kadrowe i odsuni\u0119cie Andrija Jermaka, szefa Biura Prezydenta, oraz konsolidacja spo\u0142eczna w zwi\u0105zku z negocjacjami). Z drugiej strony 51,4 proc. wskazuje Ze\u0142enskiego jako bezpo\u015brednio odpowiedzialnego za korupcj\u0119 \u2013 nie uda\u0142o mu si\u0119 schowa\u0107 za uog\u00f3lniony szyld \u201ew\u0142adza w ca\u0142o\u015bci\u201d. Wi\u0119cej, 38,9 proc., \u017cywi przekonanie, \u017ce Ze\u0142enski jest cz\u0119\u015bci\u0105 korupcyjnego procesu, a 29,3 proc. ocenia go troch\u0119\u00a0\u0142agodniej \u2013 o korupcji wiedzia\u0142, ale w niej nie uczestniczy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce pytania o polityczn\u0105\u00a0alternatyw\u0119 wywo\u0142uj\u0105 odpowiedzi wskazuj\u0105ce, \u017ce gdyby odby\u0142y si\u0119 wybory, Ukrai\u0144cy woleliby w fotelu prezydenta kogo\u015b innego. Na przyk\u0142ad Walerija Za\u0142u\u017cnego, dzi\u015b ambasadora w Wielkiej Brytanii, do ko\u0144ca 2023 r. szefa Si\u0142 Zbrojnych Ukrainy. W drugiej turze zdoby\u0142by 64,2 proc. g\u0142os\u00f3w, Ze\u0142enski 35,8 proc. Pojawi\u0142 si\u0119 tak\u017ce inny potencjalny konkurent (w sonda\u017cach, bo politycznych aspiracji nie deklaruje) \u2013 to szef Zarz\u0105du Wywiadu Wojskowego Kyry\u0142o Budanow. On tak\u017ce wygra\u0142by wed\u0142ug sonda\u017cy, w drugiej turze zdobywaj\u0105c 56,2 proc. g\u0142os\u00f3w. Ro\u015bnie do\u015b\u0107 szybko pozycja Andrija Bi\u0142eckiego, dow\u00f3dcy 3. Korpusu Armijnego powsta\u0142ego na fundamencie 3. Wydzielonej Brygady Szturmowej, kt\u00f3ra z kolei powsta\u0142a w oparciu o pu\u0142k Azow.<\/p>\n\n\n\n

Te wskazania pokazuj\u0105 nie tyle mo\u017cliwego przysz\u0142ego prezydenta, ile narastaj\u0105ce oczekiwanie spo\u0142eczne dotycz\u0105ce oczyszczenia sfery politycznej, co mogliby zrobi\u0107 weterani wojskowi ciesz\u0105cy si\u0119 du\u017cym autorytetem. Nie wida\u0107 wszak\u017ce na razie politycznej konsolidacji \u015brodowisk wojskowych \u2013 armia zajmuje si\u0119 wojn\u0105 i nie daje si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 do polityki, przynajmniej w spos\u00f3b, kt\u00f3ry by wskazywa\u0142\u00a0na mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykreowania w tej chwili nowej politycznej si\u0142y w kolorze wojskowego munduru.<\/p>\n\n\n\n

Si\u0142a weteran\u00f3w<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Sentyment do wojskowych potwierdza tak\u017ce indeks zaufania wskazuj\u0105cy, \u017ce wszyscy najpopularniejsi lub znani dow\u00f3dcy mog\u0105 pochwali\u0107 si\u0119 lepsz\u0105 warto\u015bci\u0105 indeksu ni\u017c prezydent Ze\u0142enski (0,44 w skali 0-1). Walerij Za\u0142u\u017cny to 0,72, Andrij Bi\u0142ecki \u2013 0,60, a O\u0142eksandr Syrski kieruj\u0105cy dzi\u015b Si\u0142ami Zbrojnymi to 0,47. Ba, r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3rzy liderzy lokalni, jak mer Charkowa Ihor Terechow (0,49) czy mer Kijowa Witalij K\u0142yczko (0,43), maj\u0105 ju\u017c wyniki por\u00f3wnywalne z prezydentem Ukrainy. W ko\u0144cu nie mo\u017cna pomija\u0107 rosn\u0105cej rozpoznawalno\u015bci i zaufania do dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych, takich jak Taras Czmut (0,49) i Serhij Prytu\u0142a (0,47), kieruj\u0105cych organizacjami wspieraj\u0105cymi wojsko i wysi\u0142ek obronny kraju.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Grudniowe sonda\u017ce nie wyra\u017caj\u0105 jedynie emocji chwili, ale analizowane w odniesieniu do odpowiedzi na podobne pytania z bada\u0144 realizowanych wcze\u015bniej, pokazuj\u0105 ciekawe procesy biegn\u0105ce w ukrai\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie. M\u00f3wiono o nich wiele podczas listopadowego V Kongresu Ukrai\u0144skiego Stowarzyszenia Socjologicznego w Charkowie. Wojna, jakkolwiek jest tragicznym do\u015bwiadczeniem, uruchamia nadzwyczajn\u0105 dynamik\u0119 proces\u00f3w spo\u0142ecznych. Ich uchwycenie to gratka dla ka\u017cdego badacza, ale i wielkie wyzwanie wynikaj\u0105ce z trudno\u015bci zwi\u0105zanych z prowadzeniem rzetelnych bada\u0144 w warunkach trudno\u015bci z reprezentatywno\u015bci\u0105 pr\u00f3b, emocjami i dynamik\u0105 zmian wywo\u0142anych cho\u0107by wielkimi migracjami. Ukrainie uda\u0142o si\u0119 szcz\u0119\u015bliwie dorobi\u0107 w okresie niepodleg\u0142o\u015bci dobrej socjologii i nie brakuje znakomitych badaczy, kt\u00f3rzy analizuj\u0105 kszta\u0142towanie si\u0119 narodu i spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Wielka transformacja<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pisz\u0105 o tym Anton Hruszecki i Wo\u0142odymyr Paniotto, \u015bwietni socjologowie kieruj\u0105cy Kijowskim Mi\u0119dzynarodowym Instytutem Socjologii. Opublikowali w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eWojna i transformacja ukrai\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa (2022-2024)\u201d, w kt\u00f3rej na podstawie bada\u0144, jakie regularnie prowadzi ich instytut (a tak\u017ce innych danych si\u0119gaj\u0105cych marca 2025), podsumowuj\u0105 ukrai\u0144skie przemiany. Wiele uwagi po\u015bwi\u0119caj\u0105 ukszta\u0142towaniu si\u0119 ukrai\u0144skiej socjologii w warunkach niepodleg\u0142o\u015bci i demokratycznego spo\u0142ecze\u0144stwa buduj\u0105cego gospodark\u0119 rynkow\u0105 i kapitalizm. Wyja\u015bniaj\u0105\u00a0te\u017c, jak mo\u017cna robi\u0107 rzetelne badania w warunkach wojennych. W efekcie powsta\u0142a niezwyk\u0142a synteza pozwalaj\u0105ca lepiej zrozumie\u0107, kim s\u0105 Ukrai\u0144cy dzi\u015b i gdzie tkwi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a ich zbiorowych decyzji.<\/p>\n\n\n\n

Rozprawiaj\u0105 si\u0119 przy okazji, pokazuj\u0105c konkretne dane z argumentami, \u017ce rosyjsk\u0105 agresj\u0119 jakoby mia\u0142a uzasadnia\u0107 ch\u0119\u0107 wst\u0105pienia Ukrainy do NATO. W 2009 r. ta kwestia w og\u00f3le nie istnia\u0142a w spo\u0142ecznej wyobra\u017ani \u2013 tylko 16 proc. Ukrai\u0144c\u00f3w wypowiada\u0142o si\u0119 pozytywnie o przy\u0142\u0105czeniu do Sojuszu, najpopularniejszym politykiem w Ukrainie by\u0142\u2026 W\u0142adimir Putin, ciesz\u0105cy si\u0119 uznaniem 60 proc. Ukrai\u0144c\u00f3w (najbardziej popularni politycy ukrai\u0144scy oscylowali przy granicy 30 proc.), a 90 proc. pozytywnie wypowiada\u0142o si\u0119 o Rosji i Rosjanach, uznaj\u0105c ich za najbli\u017cszego pod wzgl\u0119dem sympatii s\u0105siada.<\/p>\n\n\n\n

Wska\u017aniki poparcia dla NATO zmieni\u0142y si\u0119 znacz\u0105co dopiero w 2014 r., po aneksji Krymu i agresji w Donbasie. Wtedy ch\u0119\u0107 wst\u0105pienia do Sojuszu deklarowa\u0142o ju\u017c 48 proc. ankietowanych. Ci\u0105gle jednak nie by\u0142o to poparcie zdecydowane, przes\u0105dzaj\u0105ce o rozwoju ukrai\u0144skich aspiracji. Przes\u0105dzi\u0142a o tym inwazja z 24 lutego 2022 r. W odpowiedzi na ni\u0105 poparcie dla NATO poszybowa\u0142o w najlepszym czasie do 91 proc. I radykalnie spad\u0142a sympatia do Rosjan, kt\u00f3rzy stali si\u0119 s\u0105siadem najbardziej znienawidzonym.<\/p>\n\n\n\n

Warto tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce jeszcze w 2019 r., po pi\u0119ciu latach rosyjskich dzia\u0142a\u0144 w Donbasie, 91 proc. Ukrai\u0144c\u00f3w uwa\u017ca\u0142o, \u017ce rosyjski powinien by\u0107 nauczany w szko\u0142ach, przeciw by\u0142o tylko 8 proc. Dzi\u015b 66 proc. Ukrai\u0144c\u00f3w oczekuje ca\u0142kowitego usuni\u0119cia rosyjskiego z oficjalnej komunikacji. Tak wi\u0119c to Putin upatrzy\u0142 sobie wroga, kt\u00f3rego potem konsekwentnie tworzy\u0142 swoimi dzia\u0142aniami.<\/p>\n\n\n\n

Konsolidacja<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Sympatia do Rosji w Ukrainie sprzed Rewolucji godno\u015bci, utrzymuj\u0105ca si\u0119 zreszt\u0105 na do\u015b\u0107 wysokim poziomie i potem, a\u017c do 2022 r., nie oznacza s\u0142uszno\u015bci tezy Putina o braterskim zwi\u0105zku Rosjan i Ukrai\u0144c\u00f3w. Wielki sceptycyzm wobec NATO, umiarkowany entuzjazm wobec Unii Europejskiej (w czasie Euromajdanu spo\u0142ecze\u0144stwo by\u0142o podzielone mniej wi\u0119cej w r\u00f3wnych cz\u0119\u015bciach) nie oznacza\u0142y, \u017ce Ukrai\u0144cy chc\u0105 pod\u0105\u017cy\u0107 podobnie jak Bia\u0142oru\u015b drog\u0105 zjednoczenia w ramach dawnego imperium. \u00a0Ukrai\u0144cy od pocz\u0105tku niepodleg\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 w referendum w grudniu 1991 zaakceptowa\u0142a zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 90,32 proc. g\u0142os\u00f3w przy frekwencji ponad 80 proc. – chc\u0105\u00a0budowa\u0107 pa\u0144stwo gwarantuj\u0105ce samodzielny byt i rozw\u00f3j tworz\u0105cemu je spo\u0142ecze\u0144stwu.<\/p>\n\n\n\n

Okres od 1991 r. to czas dynamicznych przemian to\u017csamo\u015bciowych, demograficznych, zwi\u0105zanych zar\u00f3wno z procesami politycznymi, jak i gospodarczymi, wynikaj\u0105cymi z pokomunistycznej transformacji. Do Rewolucji godno\u015bci efekt tego procesu nie by\u0142 w \u017caden spos\u00f3b zdeterminowany, nie wiadomo by\u0142o, jaki model to\u017csamo\u015bci narodowej i kulturowej zwyci\u0119\u017cy. Ostatecznie spraw\u0119\u00a0przypiecz\u0119towa\u0142a rosyjska inwazja z 2022 r. \u2013 spo\u0142eczno-narodowo-obywatelska konsolidacja przyspieszy\u0142a. W okresie 1992\u20132004 tylko ok. 40 proc. mieszka\u0144c\u00f3w Ukrainy m\u00f3wi\u0142o o sobie, \u017ce s\u0105 w pierwszej kolejno\u015bci obywatelami Ukrainy. W latach 2005-13, po Pomara\u0144czowej rewolucji, odsetek ten wzr\u00f3s\u0142 do 50 proc., po Rewolucji godno\u015bci do 60 proc., po inwazji 24 lutego przekroczy\u0142 80 proc. i utrzymuje si\u0119 na tym poziomie.<\/p>\n\n\n\n

Gen demokracji<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jednoznaczne s\u0105 te\u017c aspiracje polityczne Ukrai\u0144c\u00f3w. Na pocz\u0105tku pe\u0142noskalowej wojny 76 proc. badanych deklarowa\u0142o, \u017ce chce, aby Ukraina by\u0142a sprawnie funkcjonuj\u0105c\u0105 demokracj\u0105. W 2023 r. odsetek ten wzr\u00f3s\u0142 do 95. Nie wszystkie zmiany podobaj\u0105 si\u0119 w Polsce. Z uznaniem na pewno patrzymy na pogorszenie wska\u017anik\u00f3w uznania dla Stalina, z 23 proc. w 2012 r. do 4 proc. w 2023 (w Rosji Stalin sta\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszym bohaterem narodowym wskazywanym na pierwszym miejscu przez 63 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa). Mniej nam si\u0119 podoba zapewne wzrost uznania dla OUN-UPA – z 20 do 43 proc. w tym samym okresie 2012\u201323.<\/p>\n\n\n\n

Socjologowie wyja\u015bniaj\u0105, \u017ce ten zwy\u017ckowy trend nie oznacza wzrostu nastroj\u00f3w nacjonalistycznych w rozumieniu takim, jakie reprezentowa\u0142 OUN pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 ideologi\u0105 nacjonalizmu integralnego. UPA to mit symbolizuj\u0105cy walk\u0119 z rosyjskim agresorem, pomagaj\u0105cy konsolidowa\u0107 spo\u0142eczn\u0105\u00a0wyobra\u017ani\u0119 wobec \u015bmiertelnego zagro\u017cenia, jakim jest Rosja. Bo zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce celem Putina i Rosji jest zniszczenie Ukrainy w wymiarze nie tylko pa\u0144stwowej suwerenno\u015bci, ale tak\u017ce narodowej i kulturowej odr\u0119bno\u015bci. Dlatego wojna ma charakter egzystencjalny, jest wojn\u0105 o przetrwanie, a nie tylko konfliktem zbrojnym o ziemie lub inne pragmatyczne cele.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie wojna produkuje nie tylko pozytywn\u0105 energi\u0119 sprzyjaj\u0105c\u0105 konsolidacji narodowo-obywatelskiej. Jest tragedi\u0105, kt\u00f3ra dotyka ju\u017c niemal wszystkich Ukrai\u0144c\u00f3w w najbardziej bezpo\u015bredni spos\u00f3b \u2013 do\u015bwiadczenia \u015bmierci oraz trwa\u0142ej utraty zdrowia przez osoby najbli\u017csze. Na to do\u015bwiadczenie wsp\u00f3\u0142dzielone dzi\u015b powszechnie nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 kolejne efekty: pogorszenie sytuacji materialnej, ci\u0105g\u0142e zagro\u017cenie atakami, poczucie niepewno\u015bci. Do tego zniszczenia infrastruktury materialnej przekraczaj\u0105ce p\u00f3\u0142 biliona dolar\u00f3w. I rosn\u0105ce napi\u0119cia, kt\u00f3rych coraz mocniejsz\u0105 osi\u0105 jest pytanie: co robisz w czasie wojny? To pytanie b\u0119dzie podstaw\u0105 powojennych rozlicze\u0144 i nowych hierarchii.<\/p>\n\n\n\n

Niepewna przysz\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Problem\u00f3w b\u0119dzie znacznie wi\u0119cej, a kluczowa b\u0119dzie integracja zdemobilizowanych \u017co\u0142nierzy. Nie wszyscy b\u0119d\u0105 chcieli wr\u00f3ci\u0107 do starych zawod\u00f3w, wielu nie b\u0119dzie mia\u0142o gdzie wr\u00f3ci\u0107. Wielu odkryje, \u017ce ich wojenne kompetencje s\u0105 w cenie, cho\u0107 nie zawsze b\u0119d\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 dobrym celom. To wszystko przysz\u0142o\u015b\u0107, o kt\u00f3rej ju\u017c si\u0119 w Ukrainie g\u0142o\u015bno m\u00f3wi. Co chwila pojawiaj\u0105 si\u0119 scenariusze ostrzegaj\u0105ce przed mo\u017cliwymi z\u0142ymi wariantami rozwoju sytuacji. I projekty przysz\u0142o\u015bci pokazuj\u0105ce, jak mog\u0142aby wygl\u0105da\u0107 Ukraina, je\u015bli dopisze cho\u0107 troch\u0119 szcz\u0119\u015bcia. W to ci\u0105gle wierzy ponad po\u0142owa ankietowanych przekonanych, \u017ce w ci\u0105gu dekady Ukraina stanie si\u0119 kwitn\u0105cym pa\u0144stwem nale\u017c\u0105cym do Unii Europejskiej. I mimo wojny i zwi\u0105zanych z ni\u0105 uci\u0105\u017cliwo\u015bci ci\u0105gle ponad po\u0142owa deklaruje, \u017ce jest szcz\u0119\u015bliwa.<\/p>\n\n\n\n

Socjologowie uprzedzaj\u0105, \u017ce je\u015bli te nadzieje oka\u017c\u0105 si\u0119 p\u0142onne, a Ukraina zostawiona sobie, si\u0142a zawodu i resentymentu mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 czynnikiem, kt\u00f3ry zdestabilizuje nie tylko j\u0105. Nie powinni\u015bmy o tym zapomina\u0107, pomagaj\u0105c Ukrai\u0144com r\u00f3wnie\u017c w naszym interesie – w realizacji ich europejskich i demokratycznych aspiracji.<\/p>\n\n\n\n

Rozumie\u0107 Ukrain\u0119<\/h2>\n\n\n\n

Tematy poruszone w tym tek\u015bcie rozwijam w rozmowach z Agnieszk\u0105 Lichnerowicz, kt\u00f3re prowadzimy w kolejnych odcinkach podkastu „Rozumie\u0107 Ukrain\u0119”, realizowanego przez Fundacj\u0119 im. Stefana Batorego<\/a>. Zapraszam!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lepsza wojna ni\u017c z\u0142y pok\u00f3j, to przekonanie \u017cywi wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ukrai\u0144c\u00f3w. I cho\u0107 s\u0105 ju\u017c bardzo zm\u0119czeni stawianiem oporu rosyjskim agresorom, nie maj\u0105 z\u0142udze\u0144 na szybkie rozstrzygni\u0119cie i gotowi s\u0105 do wojennych po\u015bwi\u0119ce\u0144 \u201etak d\u0142ugo, jak trzeba\u201d. A to oznacza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Ukrai\u0144cy nie zaakceptuj\u0105 \u017cadnego porozumienia z Rosj\u0105, kt\u00f3re uznaliby za kapitulacj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6036,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,78,167],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6525"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6525"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6525\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6546,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6525\/revisions\/6546"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6525"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6525"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6525"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}