{"id":6547,"date":"2025-12-31T11:55:15","date_gmt":"2025-12-31T10:55:15","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/?p=6547"},"modified":"2025-12-31T14:05:57","modified_gmt":"2025-12-31T13:05:57","slug":"wielkie-upraszczanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2025\/12\/31\/wielkie-upraszczanie\/","title":{"rendered":"Wielkie upraszczanie"},"content":{"rendered":"\n<p>Stan, w jakim znalaz\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesna cywilizacja, mo\u017cna okre\u015bli\u0107 kryzysem z\u0142o\u017cono\u015bci. M\u00f3wi\u0142 o tym w po\u0142owie roku Joseph Tainter, autor klasycznego dzie\u0142a o upadku z\u0142o\u017conych spo\u0142ecze\u0144stw. Rok 2025 w tej perspektywie to okres \u015bcierania si\u0119 procesu wielkiego upraszczania, czyli pr\u00f3by wychodzenia z kryzysu poprzez zmniejszenie systemowej z\u0142o\u017cono\u015bci ze zjawiskiem przeciwstawnym, kontynuacj\u0105 modelu rozwoju opartego na zwi\u0119kszaniu z\u0142o\u017cono\u015bci systemu cywilizacyjnego.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Podstawowe argumenty opisuj\u0105ce kryzys z\u0142o\u017cono\u015bci przedstawi\u0142em w wyst\u0105pieniu otwieraj\u0105cym Forum Zarz\u0105dzania Internetem 2025, zaczyna si\u0119\u00a0w 42:25 minucie filmu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"IGF Polska 2025 - INAUGURACJA - WYST\u0104PIENIE WPROWADZAJ\u0104CE - DYSKUSJA PANELOWA\" width=\"1778\" height=\"1000\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/sCPDlhz-QjY?start=2545&#038;feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>Ka\u017cdy slajd to temat do odr\u0119bnej analizy, b\u0119d\u0119 je systematycznie prezentowa\u0142 w najbli\u017cszym czasie. W ka\u017cdym razie zaczynam od ciekawego momentu &#8211; 1971 r. Pe\u0142no w nim r\u00f3\u017cnych symbolicznych wydarze\u0144, od u\u015bwiadomienia sobie <em>peak oil<\/em> w Stanach Zjednoczonych, odej\u015bcia od parytetu z\u0142ota w kursie wymiany dolara po pojawienie si\u0119 pierwszego mikroprocesora Intela.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Lata 70.<\/h2>\n\n\n\n<p>Te wydarzenia przygotowa\u0142y do momentu kryzysowego, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce w 1973 &#8211; kryzysu naftowego. Wraz z nim sko\u0144czy\u0142a si\u0119 epoka rozwoju nap\u0119dzanego tani\u0105 rop\u0105 naftow\u0105. Ropy nie zabrak\u0142o ale \u015bredni poziom cenowy podni\u00f3s\u0142 si\u0119, co wymusi\u0142o dostosowanie gospodarcze w krajach rozwini\u0119tych. Wzros\u0142a efektywno\u015b\u0107 energetyczna &#8211; do lat 70. ilo\u015b\u0107 energii i zu\u017cycie materia\u0142\u00f3w ros\u0142y liniowo wraz ze wzrostem PKB, po latach 70. zale\u017cno\u015b\u0107 ma charakter sublinearny.<\/p>\n\n\n\n<p>Energi\u0119 wype\u0142ni\u0142a wiedza zamkni\u0119ta w innowacjach technologicznych umo\u017cliwiaj\u0105cych transformacj\u0119\u00a0gospodarki w kierunku poprzemys\u0142owym oraz jej globaln\u0105\u00a0integracj\u0119. W efekcie zmniejszy\u0142a si\u0119 intensywno\u015b\u0107 energetyczna i materia\u0142owa, ale wzros\u0142a z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 i systematycznie ro\u015bnie do dzi\u015b. \u017beby j\u0105 zrozumie\u0107, wystarczy por\u00f3wna\u0107 najnowsze mikroprocesory Nvidii z Intelem 4004 oraz zobaczy\u0107, jak wygl\u0105da proces produkcji mikroprocesor\u00f3w dzi\u015b, a jak wygl\u0105da\u0142 p\u00f3\u0142 wieku temu.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Koncentracja wiedzy i kapita\u0142u<\/h2>\n\n\n\n<p>Dzisiejsze uk\u0142ady elektroniczne wymagaj\u0105 koncentracji wiedzy i kapita\u0142u, z jakimi potrafi\u0105 poradzi\u0107 sobie pojedyncze firmy, jak TSMC lub ASML. Przy okazji te\u017c okaza\u0142o si\u0119, \u017ce racj\u0119 mia\u0142 Jevons ju\u017c w XIX w., przekonuj\u0105c, \u017ce wzrost efektywno\u015bci energetycznej nie doprowadzi do zmniejszenia zu\u017cycia energii, tylko przeciwnie, do jego wzrostu. I tak si\u0119 dzieje, a mechanizm ten dobrze na gruncie wsp\u00f3\u0142czesnej ekonomii wyja\u015bnili Carey W. King i James K. Galbraith. Wr\u00f3c\u0119 do ich prac.<\/p>\n\n\n\n<p>Dotarli\u015bmy wi\u0119c do 2025 r. i coraz lepiej rozumiemy, \u017ce mamy problem, jaki opisali w 1972 r. autorzy raportu &#8222;Granice wzrostu&#8221;. Krytycy, kt\u00f3rzy tego raportu nie przeczytali, zarzucaj\u0105 mu, \u017ce zawiera prognozy, kt\u00f3re si\u0119 nie spe\u0142ni\u0142y. Raport nie zawiera prognoz, tylko scenariusze, i w\u0142a\u015bnie niekt\u00f3re z nich dobrze opisuj\u0105 aktualn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. I je\u015bli ten trend si\u0119\u00a0utrzyma, nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce dojdzie do pe\u0142nej realizacji czy z\u0142amania systemu spo\u0142eczno-gospodarczego pod wp\u0142ywem niekorzystnych efekt\u00f3w rozwoju.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Malej\u0105ce korzy\u015bci wzrostu z\u0142o\u017cono\u015bci<\/h2>\n\n\n\n<p>O tym wi\u0119cej pisa\u0142em w ksi\u0105\u017cce &#8222;W Polsce, czyli wsz\u0119dzie&#8221;. Apokalipsa nie jest ci\u0105gle przes\u0105dzona, strukturalnie wa\u017cniejsze pytanie polega na odpowiedzi, jak sobie poradzi\u0107 z kryzysem z\u0142o\u017cono\u015bci? Objawia si\u0119 on m.in. w\u0142a\u015bnie w koncentracji wiedzy i kapita\u0142u potrzebnej do wytwarzania infrastruktury niezb\u0119dnej do dalszego funkcjonowania i rozwoju cywilizacji w obecnym modelu, niezale\u017cnie zupe\u0142nie od konsekwencji ekologicznych, spo\u0142ecznych i politycznych. Je\u015bli do\u0142o\u017cymy te konsekwencje, kryzys z\u0142o\u017cono\u015bci ujawni si\u0119 jeszcze silniej.<\/p>\n\n\n\n<p>Szczeg\u00f3lnym wyrazem kryzysu jest czynnik, na kt\u00f3ry zwraca\u0142 uwag\u0119 wspomniany Joseph Tainter, autor klasycznej ksi\u0105\u017cki &#8222;The Collapse of Complex Societies&#8221;. Symptomami kryzysu s\u0105 malej\u0105ce zwroty z kolejnych przyrost\u00f3w z\u0142o\u017cono\u015bci. W cywilizacji nowoczesnej obszarem, kt\u00f3ry rozwija si\u0119 najszybciej, jest obszar wiedzy i technologii. Od czas\u00f3w Newtona ilo\u015b\u0107\u00a0wiedzy naukowej podwaja si\u0119 co mniej wi\u0119cej kilkana\u015bcie lat, co przynosi rozwi\u0105zania opisywane jako post\u0119p naukowo-technologiczny. Jednocze\u015bnie w takim samym, geometrycznym tempie ro\u015bnie z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 systemu wiedzy i innowacji.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"\/antymatrix\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/image-3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1892\" height=\"1316\" src=\"\/antymatrix\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/image-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-6548\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p>W efekcie mimo coraz wi\u0119kszych nak\u0142ad\u00f3w na B+R maleje ich efektywno\u015b\u0107 mierzona zar\u00f3wno scjentometrycznie, jak i ekonomicznie. Do wyprodukowania jednej publikacji lub patentu potrzeba coraz wi\u0119kszych zespo\u0142\u00f3w, a w rezultacie nie otrzymujemy przyrost\u00f3w produktywno\u015bci w gospodarce, w kt\u00f3rych \u00f3w naukowo-technologiczny post\u0119p by si\u0119 ujawni\u0142. Technooptymi\u015bci licz\u0105, \u017ce rozwi\u0105zaniem b\u0119dzie sztuczna inteligencja, kt\u00f3ra odblokuje i przyspieszy tempo rozwoju naukowo-technologicznego. Oczywi\u015bcie kosztem dalszego wzrostu z\u0142o\u017cono\u015bci, kt\u00f3rego wyrazem jest rozw\u00f3j infrastruktury potrzebnej do podtrzymywania system\u00f3w AI.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Czekaj\u0105c na rewolucj\u0119<\/h2>\n\n\n\n<p>Technoreali\u015bci, jak Daron Acemoglu lub Carlota Perez, zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce warunkiem pozytywnego rozwoju jest domkni\u0119cie zmiany technologicznej wyra\u017caj\u0105cej si\u0119 m.in. w rozwoju AI, a szerzej &#8211; w superkonwergencji technologii cyfrowych, biotechnologicznych i materia\u0142owych w zmian\u0119\u00a0instytucjonaln\u0105 umo\u017cliwiaj\u0105c\u0105 prorozwojowe wykorzystanie efektu rewolucji technologicznej. By\u0107 mo\u017ce jeste\u015bmy w przededniu takiego domkni\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0107 mo\u017ce jednak dotarli\u015bmy do kresu rozwoju cywilizacyjnego w modelu polegaj\u0105cym na wzro\u015bcie z\u0142o\u017cono\u015bci i zaczyna si\u0119 proces wielkiego upraszczania. Sygna\u0142em okaza\u0142a si\u0119 pandemia i odkrycie, \u017ce globalna integracja gospodarki jest \u017ar\u00f3d\u0142em zagro\u017ce\u0144 i nie da si\u0119 ni\u0105 efektywnie zarz\u0105dza\u0107 w sytuacji g\u0142\u0119bokiego kryzysu. Deglobalizacyjny trend pod has\u0142em reindustrializacji, czynienia Ameryki wielk\u0105 itp., przyspieszy\u0142. A w 2025 r. Donald Trump postawi\u0142 kropk\u0119 nad &#8222;i&#8221;, og\u0142aszaj\u0105c strategi\u0119 bezpiecze\u0144stwa USA, w kt\u00f3rej Stany abdykuj\u0105 z roli hegemona. Co nie oznacza, \u017ce otwiera si\u0119 droga do hegemonii Chin, bo te nawet gdyby chcia\u0142y, takiej roli nie s\u0105 w stanie podj\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Czy wi\u0119c zacz\u0119\u0142o si\u0119 wielkie upraszczanie? Nale\u017cy powa\u017cniej zmierzy\u0107\u00a0si\u0119 z tak\u0105\u00a0hipotez\u0105, bo je\u015bli jest poprawna, wchodzimy w faz\u0119 historii, kt\u00f3r\u0105 znamy z ksi\u0105\u017cek do historii opisuj\u0105cych upraszczanie cz\u0119sto zako\u0144czone upadkiem wcze\u015bniejszych cywilizacji. Argumenty do odpowiedzi w kolejnych wpisach. A teraz dobrego nowego 2026 roku!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stan, w jakim znalaz\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesna cywilizacja mo\u017cna okre\u015bli\u0107 kryzysem z\u0142o\u017cono\u015bci. M\u00f3wi\u0142 o tym w po\u0142owie roku Joseph Tainter, autor klasycznego dzie\u0142a o upadku z\u0142o\u017conych spo\u0142ecze\u0144stwa. Rok 2025 w tej perspektywie to okres \u015bcierania si\u0119 procesu wielkiego upraszczania, czyli pr\u00f3by wychodzenia z kryzysu poprzez zmniejszenie systemowej z\u0142o\u017cono\u015bci ze zjawiskiem przeciwstawnym, kontynuacj\u0105 modelu rozwoju opartego na zwi\u0119kszaniu z\u0142o\u017cono\u015bci systemu cywilizacyjnego. <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6256,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[592,593,6,308,591],"tags":[401,484,433,541,594,464],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6547"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6547"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6555,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6547\/revisions\/6555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6256"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}