Donald Trump rozpocz\u0105\u0142 rok, wysy\u0142aj\u0105c \u015bwiatu bombogram w postaci zbrojnej interwencji w Wenezueli. Og\u0142oszona niedawno strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego USA nabra\u0142a konkretnego wyrazu. Tyle tylko, \u017ce pojmanie i aresztowanie Nicol\u00e1sa Maduro wraz z \u017con\u0105, cho\u0107 spektakularne, je\u015bli chodzi o skuteczno\u015b\u0107 ameryka\u0144skich oddzia\u0142\u00f3w specjalnych, by\u0142o naj\u0142atwiejszym elementem „brania Wenezueli pod kontrol\u0119”. Rok dopiero si\u0119 zaczyna, a ju\u017c jest o czym rozprawia\u0107.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Je\u015bli cele Stan\u00f3w Zjednoczonych s\u0105 rzeczywi\u015bcie takie, jak m\u00f3wi Donald Trump, czyli przej\u0119cie kontroli nad Wenezuel\u0105 na tak d\u0142ugo, jak trzeba, by odzyska\u0107 m.in. dost\u0119p do wenezuelskich p\u00f3l naftowych, to perspektywy nie rysuj\u0105 si\u0119 weso\u0142o. Zw\u0142aszcza je\u015bli kontrola mia\u0142aby oznacza\u0107 zapowiadane zaanga\u017cowanie wojska USA. Marco Rubio jest ostro\u017cniejszy i zamiast o inwazji m\u00f3wi o operacji policyjnej, kt\u00f3rej celem by\u0142o pochwycenie mi\u0119dzynarodowego przest\u0119pcy. Co\u015b to przypomina retoryk\u0119 „specjalnej operacji wojskowej” podtrzymywan\u0105 przez Rosj\u0119 od 24 lutego 2022 r. wobec inwazji na Ukrain\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Fakt, \u017ce Maduro nie mia\u0142 mandatu do sprawowania w\u0142adzy, bo ostatnich wybor\u00f3w nie wygra\u0142. Ale nie ust\u0105pi\u0142, a z kolei u\u017cycie si\u0142y zbrojnej wobec suwerennego pa\u0144stwa na pewno nie ma wiele wsp\u00f3lnego z respektem dla prawa mi\u0119dzynarodowego. Bardziej przypomina wojn\u0119 wydan\u0105\u00a0Irakowi przez Stany Zjednoczone i ich sojusznik\u00f3w w 2003 r. Saddama Husseina uda\u0142o si\u0119 nie tylko z\u0142apa\u0107, ale tak\u017ce os\u0105dzi\u0107 i straci\u0107. Kontrola nad Irakiem zamieni\u0142a si\u0119 wszak\u017ce w katastrof\u0119\u00a0d\u0142ugotrwa\u0142ej okupacji kosztuj\u0105cej wi\u0119cej ni\u017c wp\u0142ywy z irakijskiej ropy naftowej, nie m\u00f3wi\u0105c o tragicznym rachunku ofiar ludzkich.<\/p>\n\n\n\n
Jak b\u0119dzie w Wenezueli, jeszcze nie wiadomo, wiceprezydentka Delcy Rodriguez, nast\u0119pczyni Maduro, m\u00f3wi co innego, ni\u017c Donald Trump m\u00f3wi, \u017ce Rodriguez mu powiedzia\u0142a. Tak czy inaczej, kluczowe b\u0119d\u0105 nie s\u0142owa, tylko wynikaj\u0105ce z nich czyny. A te z kolei b\u0119d\u0105 pochodn\u0105 dost\u0119pnych zasob\u00f3w i si\u0142. I niestety jeden z mo\u017cliwych scenariuszy, podobnie jak by\u0142o w Iraku, to kolaps pa\u0144stwa i konflikt wewn\u0119trzny, a nawet ryzyko wojny domowej. Co oznacza\u0142oby dok\u0142adnie odwrotny efekt od oczekiwanego przez Trumpa, kt\u00f3ry liczy, \u017ce s\u0105siedztwo USA tworzy\u0107 b\u0119d\u0105 pa\u0144stwa stabilne i zgodne z wol\u0105 Waszyngtonu.<\/p>\n\n\n\n
Najbli\u017csze dni poka\u017c\u0105, w jakim kierunku rozwija si\u0119 sytuacja i jak b\u0119dzie korelowa\u0107 z rozwojem innych wa\u017cnych proces\u00f3w, jak wojna w Ukrainie czy kryzys polityczny w Iranie. A tak\u017ce ze stanowiskiem Chin, Rosji, Brazylii, Unii Europejskiej. Dopiero uwzgl\u0119dnienie tego kontekstu umo\u017cliwi ocen\u0119, czy interwencja w Wenezueli oka\u017ce si\u0119 kapiszonem, czy te\u017c wydarzeniem maj\u0105cym szans\u0119 nada\u0107 bieg sprawom w 2026 r. Wi\u0119c przygl\u0105dajmy si\u0119, cho\u0107 nawet wariant „kapiszona” niesie gro\u017ane konsekwencje.<\/p>\n\n\n\n
Jak gro\u017ane, b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o nie tylko od politycznych reakcji reszty \u015bwiata. Wiele te\u017c zale\u017ce\u0107 b\u0119dzie od rozwoju innych, pozapolitycznych trend\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d wielu warto wybra\u0107 dwa szczeg\u00f3lnie ciekawe i jednocze\u015bnie potencjalnie niezwykle istotne.<\/p>\n\n\n\n
Pierwszy to jeden z powod\u00f3w ameryka\u0144skiej interwencji – ropa naftowa. Wenezuela dysponuje najwi\u0119kszymi udokumentowanymi zasobami tego surowca, cho\u0107 lata destrukcji sektora naftowego w tym kraju spowodowa\u0142y, \u017ce wenezuelska produkcja jest znikoma, na poziomie miliona bary\u0142ek dziennie. Wenezuelska ropa jest trudna w wydobyciu, ale jest bezcenna jako doskona\u0142y surowiec do produkcji oleju nap\u0119dowego i ci\u0119\u017cszych frakcji przetw\u00f3rstwa, jak cho\u0107by asfalt.<\/p>\n\n\n\n
To wa\u017cny szczeg\u00f3\u0142. Rok 2026 zapowiada si\u0119 jako kolejny rok nadprodukcji ropy naftowej, nadwy\u017cka mo\u017ce si\u0119ga\u0107, zgodnie z prognozami Mi\u0119dzynarodowej Agencji Energii (IEA), ponad 3 mln bary\u0142ek dziennie. Tyle \u017ce dotyczy to ropy lekkiej. Je\u015bli chodzi o olej nap\u0119dowy, \u015bwiat cierpi na niedob\u00f3r zar\u00f3wno odpowiedniego surowca, jak i w efekcie paliwa. Co wp\u0142ywa na jego cen\u0119. Stany Zjednoczone, kt\u00f3re s\u0105 najwi\u0119kszym producentem ropy naftowej na \u015bwiecie dzi\u0119ki rewolucji \u0142upkowej, surowiec do produkcji oleju nap\u0119dowego importuj\u0105, g\u0142\u00f3wnie z Kanady, ale tak\u017ce niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 z Wenezueli.<\/p>\n\n\n\n
Nieuchronnie te\u017c zbli\u017ca si\u0119 „peak oil” w USA i najp\u00f3\u017aniej w 2027 r. produkcja zacznie male\u0107. Wenezuelska ropa by\u0142aby wi\u0119c obiecuj\u0105cym substytutem utraconych w\u0142asnych mocy, na dodatek stabilizowa\u0142aby produkcj\u0119 oleju nap\u0119dowego potrzebnego do funkcjonowania logistyki, rolnictwa etc. Eksperci przekonuj\u0105 wszak, \u017ce odbudowa wenezuelskiego potencja\u0142u to lata pracy i dziesi\u0105tki miliard\u00f3w dolar\u00f3w inwestycji. I to pod warunkiem stabilno\u015bci politycznej w kraju.<\/p>\n\n\n\n
Niezale\u017cnie od kontekstu wenezuelskiego sytuacja na rynku ropy jest co najmniej ciekawa i niepokoj\u0105ca. Nadprodukcja przek\u0142ada si\u0119 na to, co ka\u017cdy klient lubi – ni\u017csze ceny benzyny. Efekt nadprodukcji lubi\u0105 te\u017c Ukrai\u0144cy, bo spadek cen surowca oznacza k\u0142opoty finansowe Rosji. W perspektywie d\u0142ugoterminowej sytuacja nie wygl\u0105da dobrze, bo ceny ropy s\u0105 zbyt niskie, by zach\u0119ca\u0142y do inwestycji potrzebnych dla utrzymania produkcji w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Teoretycznie to dobrze, bo w przysz\u0142o\u015bci mamy nie u\u017cywa\u0107 paliw kopalnych, zast\u0119puj\u0105c je bezemisyjnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami energii. Owszem, nawet jednak najbardziej optymistyczne prognozy IEA pokazuj\u0105, \u017ce w 2050 r. ci\u0105gle jeszcze wi\u0119kszo\u015b\u0107 energii na \u015bwiecie pochodzi\u0107 b\u0119dzie z ropy, gazu i w\u0119gla. OZE przyspieszaj\u0105 ale nie na tyle, by nad\u0105\u017cy\u0107 za ci\u0105gle rosn\u0105cym \u015bwiatowym popytem na energi\u0119. Wi\u0119c w efekcie dzisiejszych zaniecha\u0144 inwestycyjnych mo\u017ce zabrakn\u0105\u0107 surowca, jego cena wzro\u015bnie – podobny scenariusz procesu wzrostu cen rozpocz\u0119ty w 2005 r. doprowadzi\u0142 do globalnego kryzysu finansowego, kt\u00f3ry wybuch\u0142 w latach 2007-08.<\/p>\n\n\n\n
Ocena prawdopodobie\u0144stwa takiego scenariusza uwzgl\u0119dnia\u0107 musi przyczyn\u0119 spowolnionego wzrostu popytu na rop\u0119. Wiadomo na przyk\u0142ad, \u017ce nie doszacowano tempa adopcji samochod\u00f3w elektrycznych w Chinach, gdzie ponad po\u0142owa nowych aut je\u017adzi na pr\u0105d. A wi\u0119c nie na benzyn\u0119. Ale pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c hipotezy, \u017ce spowolnienie popytu ma charakter strukturalny i wynika z powi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 rozwarstwienia dochodowego w\u0142a\u015bciwego dla wsp\u00f3\u0142czesnego kapitalizmu. Bogaci bogac\u0105 si\u0119 ponadprzeci\u0119tnie, reszta stara si\u0119 utrzyma\u0107 poziom, ale odkrywa, \u017ce d\u0142ug narasta i zmusza do konsumpcyjnych ogranicze\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli te hipotezy s\u0105 prawdziwe i stagnacja popytu nie wynika z post\u0119pu technologicznego i rosn\u0105cej efektywno\u015bci energetycznej, tylko ze spadku si\u0142y nabywczej, zamiast zielonej rewolucji technologicznej mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia z czerwon\u0105\u00a0rewolt\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Jej konkretny wyraz polityczny to na razie wzrost popularno\u015bci prawicowego populizmu. Donald Trump tak\u017ce obieca\u0142 Amerykanom tani\u0105 energi\u0119 i tanie paliwo. Niewiele na razie jednak robi, \u017ceby podnie\u015b\u0107 si\u0142\u0119 nabywcz\u0105 swojego elektoratu. Lub je\u015bli wydaje mu si\u0119, \u017ce robi, to efekty nie s\u0105 zadowalaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n
Rynki energii s\u0105 kluczowe, bo od jej dost\u0119pno\u015bci i cen no\u015bnik\u00f3w zale\u017cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 funkcjonowania gospodarek. Rok 2026 b\u0119dzie bardzo pod tym wzgl\u0119dem ciekawy. Na dodatek nie mo\u017cna wykluczy\u0107, \u017ce dojdzie w tym roku do przesilenia w innym, najgor\u0119tszym obszarze inwestowania – sztucznej inteligencji. Istotna cz\u0119\u015b\u0107\u00a0inwestycji w AI idzie w rozw\u00f3j infrastruktury energetycznej potrzebnej, \u017ceby zasila\u0107 gigaserwerownie obs\u0142uguj\u0105ce Met\u0119, Microsoft, OpenAI, Alphabet, Amazon i dziesi\u0105tki mniejszych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Inwestorzy zaczynaj\u0105 jednak si\u0119 ju\u017c niecierpliwi\u0107, bo nak\u0142ady rosn\u0105\u00a0szybciej ni\u017c wp\u0142ywy z wykorzystania system\u00f3w AI w realnym \u017cyciu i biznesie. Je\u015bli racj\u0119 ma np. Daron Acemoglu, ekonomiczny noblista i autor klasycznego ju\u017c artyku\u0142u „The Simple Macroeconomics of AI” z 2024 r., to inwestorzy pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej odkryj\u0105, \u017ce ich nak\u0142ady nigdy si\u0119 nie zwr\u00f3c\u0105. Acemoglu przewiduje bowiem, \u017ce przyrosty produktywno\u015bci pracy b\u0119d\u0105 nawet dziesi\u0119ciokrotnie mniejsze ni\u017c obiecywane przez ekonomist\u00f3w korporacyjnych i obs\u0142uguj\u0105cych firmy konsultingowe.<\/p>\n\n\n\n
Bez przyrost\u00f3w produktywno\u015bci nie b\u0119dzie zwrotu kapita\u0142u, w ko\u0144cu wi\u0119c ba\u0144ka inwestycyjna oka\u017ce si\u0119 ba\u0144k\u0105 spekulacyjn\u0105, kt\u00f3ra p\u0119knie pod wp\u0142ywem nieprzewidywalnego teraz impulsu. Czy nast\u0105pi to w 2026 r.? Nie mo\u017cna tego wykluczy\u0107. Co, je\u015bli si\u0119 stanie, mo\u017ce mie\u0107 taki impuls recesyjny, jak p\u0119kni\u0119cie internetowej ba\u0144ki spekulacyjnej w marcu 2000 r. I dodatkowo wp\u0142ynie na spadek popytu na rop\u0119 i zwi\u0119kszy efekt nadprodukcji.<\/p>\n\n\n\n
W sumie to nie musi by\u0107 z\u0142e. Reset i urealnienie gospodarki s\u0105 niezb\u0119dne, \u017ceby pojawi\u0142 si\u0119 polityczny impuls do poddania procesu zmiany technologicznej kontroli instytucjonalnej w taki spos\u00f3b, \u017ceby mia\u0142a charakter prorozwojowy, a nie eksploatacyjny tak jak w tej chwili. O tym, jak takie zmiany mog\u0142yby wygl\u0105da\u0107, Daron Acemoglu m\u00f3wi\u0142 m.in. w swoim wyk\u0142adzie noblowskim. M\u00f3wi o tym du\u017co tak\u017ce Carlota Perez, badaczka rewolucji technologicznych. Rzecz w tym, \u017ceby impuls technologiczny nie s\u0142u\u017cy\u0142 jedynie w\u0142a\u015bcicielom kapita\u0142u do zwi\u0119kszania akumulacji poprzez redukcj\u0119 zatrudnienia, tylko do zwi\u0119kszenia akumulacji poprzez poszerzanie pola gospodarki przez zwi\u0119kszanie produktywno\u015bci istniej\u0105cych zasob\u00f3w pracy.<\/p>\n\n\n\n
Zapowiada si\u0119 wi\u0119c ciekawy i niebezpieczny rok. Nie tylko dlatego, \u017ce ko\u0144ca trwaj\u0105cych wojen nie wida\u0107 – zw\u0142aszcza perspektywy pokoju w Ukrainie s\u0105 ci\u0105gle bardzo odleg\u0142e. Dochodz\u0105 nowe fronty, a ameryka\u0144ska interwencja w Wenezueli pokazuje, \u017ce doktryna „pokoju przez si\u0142\u0119” mog\u0142a ewoluowa\u0107 do bardziej z\u0142owieszczej koncepcji „pokoju przez wojn\u0119”. Donald Trump nie panuje jednak nie tylko nad swoim j\u0119zykiem, ma te\u017c bardzo ograniczon\u0105 kontrol\u0119 nad rzeczywisto\u015bci\u0105. Przekona\u0142 si\u0119 o tym, pr\u00f3buj\u0105c zako\u0144czy\u0107 wojn\u0119 Rosji przeciwko Ukrainie, przekona si\u0119, pr\u00f3buj\u0105c narzuci\u0107 kontrol\u0119 Wenezueli. A to przecie\u017c ci\u0105gle tylko fragmenty rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Donald Trump rozpocz\u0105\u0142 rok wysy\u0142aj\u0105c \u015bwiatu bombogram w postaci zbrojnej interwencji w Wenezueli. Og\u0142oszona niedawno strategia bezpiecze\u0144stwa narodowego USA nabra\u0142a konkretnego wyrazu. Tyle tylko, \u017ce pojmanie i aresztowanie Nicol\u00e1sa Maduro wraz z \u017con\u0105, cho\u0107 spektakularne je\u015bli chodzi o skuteczno\u015b\u0107 ameryka\u0144skich oddzia\u0142\u00f3w specjalnych, by\u0142o naj\u0142atwiejszym elementem „brania Wenezueli pod kontrol\u0119”. Rok dopiero si\u0119 zaczyna, a ju\u017c jest o czym rozprawia\u0107.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6557,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[187,46,197,8,95,6,124,566,86,165,167],"tags":[321,484,398,597,172,596,250,595],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6556"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6556"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6562,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6556\/revisions\/6562"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}