Amerykanie zrobili wszystko, by pokaza\u0107 w Davos, \u017ce ci\u0105gle rozdaj\u0105 karty w \u015bwiatowej polityce, a Donald Trump znowu uczyni\u0142 Ameryk\u0119 wielk\u0105 i wymagaj\u0105c\u0105 respektu. To jednak premier Kanady Mark Carney swoim przem\u00f3wieniem nada\u0142 tegorocznemu \u015awiatowemu Forum Ekonomicznemu prze\u0142omowy charakter. Nie powiedzia\u0142 wszystkiego.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Carney nie powiedzia\u0142 nic nowego \u2013 teza, \u017ce porz\u0105dek \u015bwiatowy oparty na regu\u0142ach nie obowi\u0105zuje, kr\u0105\u017cy w publicystyce przynajmniej od czasu aneksji Krymu przez Rosj\u0119 w 2014 r. Premier Kanady odnosi\u0142 si\u0119\u00a0jednak do rzeczywisto\u015bci, kiedy to ju\u017c nie tylko autorytarna i neoimperialna Rosja postanowi\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do polityki si\u0142y. Otwarcie tak\u0105\u00a0polityk\u0119\u00a0prowadz\u0105 Stany Zjednoczone prezydenta Donalda Trumpa, co oznacza, \u017ce \u015bwiat si\u0119 zmieni\u0142. I to bezpowrotnie, st\u0105d tytu\u0142owe stwierdzenie, \u017ce nostalgia to nie strategia, wyj\u0119te z przem\u00f3wienia Carneya.<\/p>\n\n\n\n
Przem\u00f3wienie to wyr\u00f3\u017cnia brak hipokryzji \u2013 kanadyjski premier przypomina dok\u0142adnie to samo, co pisa\u0142em kilka dni temu. Pax Americana polega\u0142 na tym, \u017ce Stany Zjednoczone odgrywa\u0142y rol\u0119 \u017candarma pilnuj\u0105cego globalnego porz\u0105dku. Same jednak z tym porz\u0105dkiem by\u0142y na bakier, \u0142ami\u0105c przepisy prawa mi\u0119dzynarodowego. Tyle \u017ce oficjalnie robi\u0142y to jak wicepremier Jaros\u0142aw Gowin, g\u0142osuj\u0105c wraz PiS – bez przyjemno\u015bci – a reszta liberalnego \u015bwiata udawa\u0142a, \u017ce wszystko jest w porz\u0105dku. \u015awiat prawdziwy zawsze r\u00f3\u017cni si\u0119 od \u015bwiata idealnego, a regu\u0142y dzia\u0142aj\u0105 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo uczestnicy gry zgadzaj\u0105 si\u0119 na legitymizuj\u0105c\u0105 je fikcj\u0119 i dzia\u0142aj\u0105 mniej wi\u0119cej zgodnie z wynikaj\u0105cymi z niej regu\u0142ami. W tym przypadku fikcj\u0119 liberalnego porz\u0105dku \u015bwiatowego.<\/p>\n\n\n\n
Skoro ten \u015bwiat si\u0119 sko\u0144czy\u0142, nie nale\u017cy oczekiwa\u0107, \u017ce wr\u00f3ci wraz z odej\u015bciem od w\u0142adzy Donalda Trumpa. Mocarstwa odkry\u0142y, \u017ce lepiej b\u0119d\u0105 realizowa\u0107 swoje interesy, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 si\u0142\u0105 ni\u017c regu\u0142ami. Giuliano da Empoli stwierdzi\u0142 wprost w opublikowanym w ubieg\u0142ym roku eseju, \u017ce nadszed\u0142 czas drapie\u017cnik\u00f3w. O ilustruj\u0105ce tez\u0119 przyk\u0142ady nietrudno, bo przecie\u017c nie tylko Putin i Trump, ale tak\u017ce Bukele, Bolsonaro (akurat za swoje ekscesy odsiaduj\u0105cy wyrok w Brazylii), Duterte. To politycy, kt\u00f3rzy nabrali przekonania, \u017ce si\u0142a wynikaj\u0105ca z woli politycznej dzia\u0142a lepiej ni\u017c prawo. Zar\u00f3wno w wymiarze wewn\u0119trznym, jak i mi\u0119dzynarodowym.<\/p>\n\n\n\n
Czy maj\u0105 racj\u0119? Przyk\u0142ad Bolsonaro pokazuje, \u017ce niekoniecznie. Co jednak z Putinem i Trumpem? Putin przekona\u0142 si\u0119, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em si\u0142y w dzisiejszym \u015bwiecie nie jest wy\u0142\u0105cznie przemoc fizyczna i militarna. Ukraina zdo\u0142a\u0142a skutecznie przeciwstawi\u0107 si\u0119, mobilizuj\u0105c zar\u00f3wno zasoby wewn\u0119trzne, jak i poparcie zewn\u0119trzne. Ukrai\u0144cy pokazali przy tym, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em ich si\u0142y jest przywi\u0105zanie do idei wolno\u015bci, demokracji, indywidualnej i spo\u0142ecznej podmiotowo\u015bci. Mimo wojny postawili wojennemu przyw\u00f3dcy Wo\u0142odymyrowi Ze\u0142enskiemu granice koncentracji w\u0142adzy, daj\u0105c do zrozumienia, \u017ce w Ukrainie nie ma miejsca dla dyktatury.<\/p>\n\n\n\n
Unia Europejska zdo\u0142a\u0142a na tyle si\u0119 zorganizowa\u0107, \u017ceby efektywnie, cho\u0107 mo\u017ce ma\u0142o efektownie, wspiera\u0107 Ukrain\u0119. Pojawi\u0142 si\u0119\u00a0jednak Donald Trump i wprowadzi\u0142 chaos. Forum w Davos zbieg\u0142o si\u0119 z pierwsz\u0105 rocznic\u0105 obj\u0119cia przez niego w\u0142adzy w USA. Bilans tego roku jest imponuj\u0105cy, od czerwonego dywanu rozwini\u0119tego przed zbrodniarzem wojennym Putinem na Alasce, przez interwencj\u0119 w Wenezueli, po zapowied\u017a aneksji Grenlandii w dowolnym trybie (z wariantu si\u0142owego Trump wszak\u017ce w Davos si\u0119 wycofa\u0142). Rzeczywi\u015bcie mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce dopiero skala takiego mocarstwa jak USA i ekscentryczno\u015b\u0107 lidera jak Trump otwiera mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji polityki si\u0142y bez obawy o reakcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Carney w przem\u00f3wieniu przekonywa\u0142, \u017ce uznanie ko\u0144ca starego porz\u0105dku nie oznacza akceptacji nowego \u0142adu. Pa\u0144stwa \u015bredniej wielko\u015bci nie s\u0105 oczywi\u015bcie w stanie przeciwstawi\u0107 si\u0119 w pojedynk\u0119 mocarstwowej polityce neoimperialnych Stan\u00f3w Zjednoczonych. Nie s\u0105 jednak r\u00f3wnie\u017c skazane na \u201elizanie but\u00f3w\u201d ich prezydentowi (to stwierdzenie u\u017cyte przez jednego z dyplomat\u00f3w francuskich). Nawet najsilniejszy osi\u0142ek w klasie nie dysponuje nieograniczon\u0105 si\u0142\u0105. Istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em jego si\u0142y jest bezsi\u0142a reszty, wynikaj\u0105ca g\u0142\u00f3wnie z niezdolno\u015bci do wsp\u00f3\u0142pracy i dzia\u0142ania razem.<\/p>\n\n\n\n
Podobnie mo\u017ce i powinno by\u0107 w polityce mi\u0119dzynarodowej. Pytanie wi\u0119c, dlaczego ci\u0105gle pa\u0144stwa \u015bredniej wielko\u015bci, dlaczego Unia Europejska powsta\u0142a jako platforma do \u0142\u0105czenia zasob\u00f3w i si\u0142y pa\u0144stw cz\u0142onkowskich – nie potrafi\u0105 si\u0119 pozbiera\u0107? To pytanie zada\u0142 Wo\u0142odymyr Ze\u0142enski wyst\u0119puj\u0105cy p\u00f3\u017aniej ni\u017c Carney. I to jest oczywi\u015bcie pytanie dzi\u015b zasadnicze \u2013 jak uczyni\u0107 Europ\u0119 siln\u0105 ponownie lub raczej: jak ponownie uwierzy\u0107 w jej si\u0142\u0119, by by\u0142a w stanie przeciwstawia\u0107 si\u0119 sile mocarstw maj\u0105cych pokus\u0119 odbudowy imperialnego porz\u0105dku \u015bwiata?<\/p>\n\n\n\n
S\u0142uszna rekomendacja Carneya, \u017ce trzeba wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, bo \u015bwiat kooperacji jest korzystniejszy od \u015bwiata fortec, nie wystarczy. I tu pojawia si\u0119 konieczno\u015b\u0107 uzupe\u0142nienia wyst\u0105pienia premiera Kanady o brakuj\u0105c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Polityka mi\u0119dzynarodowa s\u0142u\u017cy realizacji interes\u00f3w narodowych pa\u0144stw. Interesy te mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 definiowa\u0107 w spos\u00f3b zobiektywizowany, ale realizuj\u0105ca je polityka wymaga legitymizacji, czyli akceptacji zar\u00f3wno szerokiego zaplecza spo\u0142ecznego, jak i r\u00f3\u017cnorodnych elit. Realne dzia\u0142ania polityczne s\u0105 wypadkow\u0105 tego z\u0142o\u017conego procesu.<\/p>\n\n\n\n
Francja sprzeciwi\u0142a si\u0119 porozumieniu z pa\u0144stwami Mercosur, mimo \u017ce obiektywnie s\u0142u\u017cy realizacji interesu narodowego Francji i szerzej, realizuje interes wsp\u00f3lnoty europejskiej. W konkretnej sytuacji politycznej Francji istotniejszy okaza\u0142 si\u0119 jednak interes wewn\u0119trzny wynikaj\u0105cy z mobilizacji wa\u017cnych dla stabilno\u015bci spo\u0142ecznej grup interesu. Nie inaczej jest z Polsk\u0105, kt\u00f3ra tak\u017ce nie popar\u0142a tej umowy. A tak\u017ce, mimo \u017ce premier Tusk tweetuje o konieczno\u015bci europejskiej jedno\u015bci, to de facto j\u0105 os\u0142abia, deklaruj\u0105c cho\u0107by, \u017ce Polska nie wy\u015ble wojsk do Ukrainy w ramach misji stabilizuj\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n
Nie mo\u017cna wi\u0119c analizowa\u0107 realnej polityki mi\u0119dzynarodowej w oderwaniu od polityk krajowych. A te, podobnie jak polityka mi\u0119dzynarodowa, przez d\u0142ugi czas oparte by\u0142y na fikcji liberalnego porz\u0105dku, kt\u00f3ry mia\u0142 regulowa\u0107 nie tylko relacje mi\u0119dzynarodowe, ale tak\u017ce sta\u0107 si\u0119 uniwersaln\u0105\u00a0podstaw\u0105 porz\u0105dku wewn\u0119trznego w \u015bwiecie, jaki nasta\u0142 po upadku komunizmu.<\/p>\n\n\n\n
\u00d3w liberalny porz\u0105dek oparty na dominacji rynkowego kapitalizmu i intensyfikacji relacji gospodarczych w wymiarze globalnym doprowadzi\u0142 do wielu sukces\u00f3w, jak cho\u0107by zmniejszenie poziomu biedy. Nie doprowadzi\u0142 jednak do triumfu liberalnego porz\u0105dku jako podstawy relacji wewn\u0105trzpa\u0144stwowych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce optymistyczne za\u0142o\u017cenie, jakoby wzrost dobrobytu mia\u0142 prowadzi\u0107 nieuchronnie do liberalizacji i demokratyzacji, nie wytrzyma\u0142o pr\u00f3by czasu.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119cej, to w spo\u0142ecze\u0144stwach tworz\u0105cych centrum liberalno-demokratycznego \u015bwiata nast\u0105pi\u0142a erozja i wzrost poparcia dla autorytarnego populizmu. Donald Trump jest najbardziej jaskrawym przyk\u0142adem tego zwrotu. O jego przyczynach napisano wiele, najog\u00f3lniejsze socjologiczno-politologiczne wyja\u015bnienie jest proste \u2013 najwyra\u017aniej w odczuciu istotnej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa ameryka\u0144skiego, francuskiego, niemieckiego, w\u0142oskiego obowi\u0105zuj\u0105cy porz\u0105dek dzia\u0142a\u0142 na korzy\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci uto\u017csamianej z elitami, a nie s\u0142u\u017cy\u0142 wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Tegoroczny raport Oxfam o nier\u00f3wno\u015bciach opublikowany na pocz\u0105tek \u015awiatowego Forum Ekonomicznego w Davos dostarcza dobrej ilustracji: przyby\u0142o miliarder\u00f3w i ich liczba przekroczy\u0142a 3 tys., kt\u00f3rzy koncentruj\u0105 w r\u0119kach rekordowo du\u017cy maj\u0105tek szacowany na 18,3 bln dol. (wzrost w ci\u0105gu roku o 16 proc.). Oczywi\u015bcie mo\u017cna kpi\u0107 z wyborc\u00f3w g\u0142osuj\u0105cych na miliardera Trumpa licz\u0105cych, \u017ce rozwi\u0105\u017ce ich problemy. Lepiej jednak nie kpi\u0107 z si\u0142y, kt\u00f3ra Trumpa wynios\u0142a do w\u0142adzy. T\u0105 si\u0142\u0105 jest coraz powszechniejsze przekonanie, \u017ce liberalno-demokratyczny \u0142ad w dotychczasowej konkretnej realizacji nie spe\u0142nia swojej obietnicy i nie podnosi wszystkich \u0142\u00f3dek do g\u00f3ry wraz z rosn\u0105c\u0105 fal\u0105 bogactwa.<\/p>\n\n\n\n
Wniosek z tej opowie\u015bci jest do\u015b\u0107\u00a0prosty. Je\u015bli recepta Marka Carneya ma zadzia\u0142a\u0107, potrzebne jest odzyskanie zdolno\u015bci do wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy mniejszymi pa\u0144stwami. To jednak nie b\u0119dzie mo\u017cliwe bez odbudowy spo\u0142ecznego zaufania do demokratycznej polityki jako najlepszego sposobu legitymizowania w\u0142adzy. Odzyskanie takiego zaufania nie b\u0119dzie mo\u017cliwe bez przekonania spo\u0142ecze\u0144stw w ich wsp\u00f3\u0142czesnej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci i z\u0142o\u017cono\u015bci, \u017ce demokratyczna liberalna polityka w najlepszy spos\u00f3b s\u0142u\u017cy zaspokajaniu spo\u0142ecznych potrzeb, a nie obs\u0142udze interes\u00f3w skorumpowanych i wyalienowanych elit.<\/p>\n\n\n\n
Pami\u0119tajmy, nostalgia nie jest strategi\u0105. Ju\u017c nie b\u0119dzie tak, jak by\u0142o. Ale przekonanie, \u017ce kiedy\u015b by\u0142o dobrze, to w du\u017cej mierze fikcja, z kt\u00f3r\u0105 lepiej po\u017cegna\u0107 si\u0119 bez nostalgii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Amerykanie zrobili wszystko, by pokaza\u0107 w Davos, \u017ce ci\u0105gle rozdaj\u0105 karty w \u015bwiatowej polityce, a Donald Trump znowu uczyni\u0142 Ameryk\u0119 wielk\u0105 i wymagaj\u0105c\u0105 respektu. To jednak premier Kanady Mark Carney swoim przem\u00f3wieniem nada\u0142 tegorocznemu \u015awiatowemu Forum Ekonomicznemu prze\u0142omowy charakter. Nie powiedzia\u0142 wszystkiego.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6589,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98,49,50,165],"tags":[599,598,250],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6587"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6587"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6594,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6587\/revisions\/6594"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}