Polska jest niezmiennie jednym z najwa\u017cniejszych sojusznik\u00f3w Ukrainy walcz\u0105cej z rosyjsk\u0105 agresj\u0105. Jednocze\u015bnie jednak zmienia si\u0119 stosunek Polak\u00f3w do Ukrai\u0144c\u00f3w i Ukrainy. Dawno znikn\u0105\u0142 entuzjazm z 2022 r. Czy nale\u017cy si\u0119 obawia\u0107, \u017ce zast\u0105pi go wzajemna niech\u0119\u0107\u00a0i wrogo\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
To pytanie zadaj\u0105 sobie nie tylko Ukrai\u0144cy mieszkaj\u0105cy w Polsce i do\u015bwiadczaj\u0105cy szykan, a nawet akt\u00f3w przemocy na polskich ulicach. Ich liczba wzros\u0142a, o czym \u015bwiadcz\u0105 doniesienia medialne, ale i policyjne statystyki. Najnowsze, opublikowane pod koniec stycznia badania wzajemnych relacji mi\u0119dzy Polakami i Ukrai\u0144cami opublikowane przez think tank<\/em> Centrum im. Juliusza Mieroszewskiego pokazuj\u0105, \u017ce w 2025 r. nie\u017cyczliwego stosunku do\u015bwiadczy\u0142o w Polsce 36 proc. Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W 2022 r. odsetek ten wynosi\u0142 zaledwie 5 proc. W okresie przedwojennym osi\u0105ga\u0142 13 proc. Najbardziej niepokoi nie tylko liczba, ale i fakt, \u017ce systematycznie ro\u015bnie od 2023 r., kiedy wynosi\u0142a 21 proc. Oczywi\u015bcie najbardziej zaniepokojeni s\u0105 sami Ukrai\u0144cy, bo zmiana spo\u0142ecznych nastroj\u00f3w zwi\u0105zana jest ze zmian\u0105 atmosfery politycznej.<\/p>\n\n\n\n Temat pomocy dla ukrai\u0144skich imigrant\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce sta\u0142 si\u0119\u00a0jedn\u0105 z wa\u017cnych kwestii prezydenckiej kampanii w 2025 r. To Rafa\u0142 Trzaskowski, kandydat strony liberalnej, wprowadzi\u0142 do obiegu pomys\u0142, by wyp\u0142at\u0119 \u015bwiadczenia 800 z\u0142 na ka\u017cde dziecko ograniczy\u0107 tylko do sytuacji, gdy rodzicie pracuj\u0105. Inicjatywa nie pomog\u0142a wygra\u0107 wybor\u00f3w, na pewno jednak pomog\u0142a w zmianie podej\u015bcia do tematyki ukrai\u0144skiej. Jej polityczna instrumentalizacja i odwo\u0142ywanie si\u0119 do rosn\u0105cej w spo\u0142ecze\u0144stwie niech\u0119ci przesta\u0142a by\u0107\u00a0domen\u0105 prawicy, a sta\u0142a si\u0119 kwesti\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 i polem rywalizacji na kolejne inicjatywy pokazuj\u0105ce \u201etwardo\u015b\u0107\u201d polityk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Do\u015b\u0107 \u0142atwo wyt\u0142umaczy\u0107 t\u0119 zmian\u0119 na poziomie politycznym. Politycy rz\u0105du koalicji demokratycznej Donalda Tuska sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 od 2023 r. obawiaj\u0105 si\u0119 wzrostu si\u0142y prawicy, a w szczeg\u00f3lno\u015bci rosn\u0105cego poparcia dla skrajnej prawicy. Jego wyrazem jest zaskakuj\u0105ca pozycja Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna, na kt\u00f3r\u0105 zag\u0142osowa\u0142oby wed\u0142ug najnowszych sonda\u017cy blisko 10 proc. wyborc\u00f3w (np. badanie CBOS ze stycznia).<\/p>\n\n\n\n W takiej sytuacji politycy liberalni odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do teorii \u201eodbierania tlenu\u201d prawicy i pr\u00f3buj\u0105 przejmowa\u0107 bliskie im tematy, licz\u0105c, \u017ce jednocze\u015bnie przekonaj\u0105 do siebie bardziej umiarkowan\u0105 cz\u0119\u015b\u0107\u00a0prawicowego elektoratu. Dlatego te\u017c Donald Tusk podkre\u015bla swoje twarde podej\u015bcie do imigracji, dowodz\u0105c, \u017ce jego rz\u0105d robi wi\u0119cej w walce z imigracj\u0105 nielegaln\u0105, ni\u017c kiedykolwiek zrobi\u0142 rz\u0105d Prawa i Sprawiedliwo\u015bci. Podobn\u0105\u00a0twardo\u015b\u0107 pokazuje polski premier wobec Niemiec, by nie mo\u017cna mu by\u0142o zarzuci\u0107 \u2013 co cz\u0119sto pr\u00f3buje robi\u0107 Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski \u2013 \u017ce jest wykonawc\u0105 polece\u0144 Berlina. Nawet polityka europejska i relacje z Bruksel\u0105 zosta\u0142y podporz\u0105dkowane tej logice i to obecny rz\u0105d kwestionuje wiele europejskich rozwi\u0105za\u0144, jak cho\u0107by Zielony \u0141ad czy porozumienie handlowe z Mercosur.<\/p>\n\n\n\n W tej politycznej uk\u0142adance temat ukrai\u0144ski jest jednym z wielu. Nale\u017cy o tym pami\u0119ta\u0107, \u017ceby nie straci\u0107 perspektywy. Czy jednak wraz ze zmian\u0105\u00a0nastroj\u00f3w spo\u0142ecznych wobec Ukrai\u0144c\u00f3w nie grozi nam trwa\u0142a zmiana politycznej strategii i Polska przestanie by\u0107 sojusznikiem Kijowa w takich sprawach jak pomoc wojenna lub poparcie dla europejskiej integracji?<\/p>\n\n\n\n Szukaj\u0105c odpowiedzi na te pytania, warto dok\u0142adniej przyjrze\u0107 si\u0119 wynikom sonda\u017cy w Polsce i odnie\u015b\u0107 je do g\u0142\u0119bszej wiedzy socjologicznej o zachodz\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie procesach. Dobrym punktem wyj\u015bcia s\u0105 wspomniane badania Centrum. Im. Mieroszewskiego. Tak, pokazuj\u0105 niepokoj\u0105c\u0105 tendencj\u0119 \u2013 \u017cyczliwo\u015b\u0107 wobec Ukrai\u0144c\u00f3w systematycznie si\u0119 zmniejsza, podobnie gotowo\u015b\u0107 pomocy zar\u00f3wno ukrai\u0144skim imigrantom, jak i poparcie dla europejskich aspiracji Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n Pozytywny stosunek wobec Ukrai\u0144c\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce deklaruje 39 proc. badanych, negatywny 35 proc. Wyra\u017anie jednak wida\u0107, \u017ce na t\u0119 ocen\u0119 wp\u0142ywa status imigranta \u2013 ju\u017c bowiem Ukrai\u0144cy mieszkaj\u0105cy w Ukrainie postrzegani s\u0105 pozytywnie przez 45 proc. badanych, negatywnie przez 20 proc. To wa\u017cna informacja, bo pokazuje, \u017ce Ukrai\u0144cy w Polsce stali si\u0119\u00a0cz\u0119\u015bci\u0105 szerszego procesu wzrostu l\u0119ku przed imigracj\u0105 obserwowanego nie tylko w Polsce, ale w ca\u0142ej Europie, a tak\u017ce w USA.<\/p>\n\n\n\n W Polsce Ukrai\u0144cy s\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 grup\u0105 w\u015br\u00f3d imigrant\u00f3w, wi\u0119c dla wielu Polak\u00f3w stali si\u0119 uosobieniem tego budz\u0105cego obawy procesu. Na dodatek Polska bardzo szybko z kraju emigrant\u00f3w sta\u0142a si\u0119 pa\u0144stwem o jednej z najwy\u017cszych na \u015bwiecie dynamice imigracji. Wystarczy przypomnie\u0107 2004, kiedy po przyst\u0105pieniu do UE setki tysi\u0119cy Polak\u00f3w ruszy\u0142y do Wielkiej Brytanii, Irlandii i Szwecji, kt\u00f3re otworzy\u0142y jako pierwsze rynki pracy. Potem nast\u0105pi\u0142 2014 r. i pierwsza fala imigracji z Ukrainy. 2022 wszyscy doskonale jeszcze pami\u0119tamy.<\/p>\n\n\n\n Ka\u017cdy socjolog wyt\u0142umaczy, \u017ce przy takiej dynamice i intensywno\u015bci ruchu mas ludzkich doj\u015b\u0107 musi do z\u0142o\u017conych reakcji. Te reakcje zale\u017ce\u0107 b\u0119d\u0105 od wielu czynnik\u00f3w: sytuacji na rynku pracy, postrzegania r\u00f3\u017cnic kulturowych, dost\u0119pu do us\u0142ug i \u015bwiadcze\u0144. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119, jak pr\u00f3bowali to zrobi\u0107 kilka lat temu politycy Konfederacji, przestraszy\u0107 Polak\u00f3w wizj\u0105 konkurencji ze strony Ukrai\u0144c\u00f3w na rynku pracy. Przeciwnie, ukrai\u0144scy imigranci okazali si\u0119 si\u0142\u0105, kt\u00f3ra niezwykle pomog\u0142a polskiej gospodarce w sytuacji narastaj\u0105cego kryzysu demograficznego i braku r\u0105k do pracy.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c\u00a0jednak dost\u0119p do us\u0142ug publicznych, zw\u0142aszcza s\u0142u\u017cby zdrowia i edukacji, by\u0142 od lat \u017ar\u00f3d\u0142em niezadowolenia w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w. Pojawienie si\u0119 dodatkowych u\u017cytkownik\u00f3w tych us\u0142ug sta\u0142o si\u0119 wi\u0119c naturaln\u0105\u00a0po\u017cywk\u0105 dla obaw, \u017ce Ukrai\u0144cy \u201ewypychaj\u0105\u201d Polak\u00f3w z kolejek do lekarzy czy przedszkoli. Ju\u017c jednak bardziej z\u0142o\u017cona jest kwestia powszechnej, obserwowanej ponad podzia\u0142ami niech\u0119ci do wyp\u0142aty imigrantom \u015bwiadcze\u0144 finansowych, takich jak 800 z\u0142 dla ka\u017cdego dziecka (inicjatyw\u0119 Trzaskowskiego z kampanii popiera\u0142o 88 proc. ankietowanych w badaniu IBRiS).<\/p>\n\n\n\n Czy jednak ta niech\u0119\u0107 by\u0142a motywowana wy\u0142\u0105cznie niech\u0119ci\u0105 wobec ukrai\u0144skich imigrant\u00f3w? Ot\u00f3\u017c ju\u017c podczas kampanii do Sejmu i Senatu w 2023 r. zauwa\u017cyli\u015bmy w badaniach, jakie robili\u015bmy w Fundacji im. Stefana Batorego, \u017ce w Polsce panuje silna niech\u0119\u0107 do bezwarunkowych wyp\u0142at \u015bwiadcze\u0144 socjalnych i jest nazywana \u201erozdawnictwem\u201d. Owszem, Polacy s\u0105\u00a0gotowi pomaga\u0107 tym, kt\u00f3rzy na to zas\u0142uguj\u0105, czyli pracuj\u0105cym. Kto jednak nie pracuje z w\u0142asnej winy, na wsparcie nie zas\u0142uguje. W tej opinii wida\u0107 wyra\u017any komponent klasowy \u2013 to g\u0142\u00f3wnie przedstawiciele klasy \u015bredniej, przekonani, \u017ce osi\u0105gn\u0119li sw\u00f3j status ci\u0119\u017ck\u0105 osobist\u0105\u00a0prac\u0105, nie s\u0105 sk\u0142onni dzieli\u0107 si\u0119 owocami sukcesu z \u201enierobami\u201d i \u201epaso\u017cytami spo\u0142ecznymi\u201d (to okre\u015blenia, jakie pojawia\u0142y si\u0119 w wypowiedziach podczas bada\u0144 fokusowych).<\/p>\n\n\n\n W ocenie obecnych nastroj\u00f3w nie mo\u017cna te\u017c pomija\u0107 perspektywy historycznej. Dzisiejsze oceny relacji polsko-ukrai\u0144skich odnosimy do niezwyk\u0142ego 2022 r. \u00d3wczesny entuzjazm i zaanga\u017cowanie na rzecz Ukrai\u0144c\u00f3w i Ukrainy by\u0142o rzeczywi\u015bcie niebywa\u0142e zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na skal\u0119, jak i charakter. Ta zaskakuj\u0105ca pozytywna reakcja ci\u0105gle prosi si\u0119 o wyja\u015bnienie. Czy odpowied\u017a na kryzys humanitarny wywo\u0142any wojn\u0105 by\u0142a wyrazem solidarno\u015bci z Ukrain\u0105? Czy te\u017c mo\u017ce raczej wyra\u017ca\u0142a si\u0119 w niej empatia pojedynczych Polek i Polak\u00f3w wobec tragicznego losu konkretnych Ukrainek i Ukrai\u0144c\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n Solidarno\u015b\u0107 i empatia, cho\u0107 mog\u0105 prowadzi\u0107 do podobnych efekt\u00f3w, s\u0105 odmiennymi mechanizmami mobilizacji do dzia\u0142ania. Pierwsza bardziej odwo\u0142uje si\u0119 mechanizm\u00f3w spo\u0142ecznych i racjonalnych, mobilizacja spo\u0142eczna oparta na solidarno\u015bci ma zazwyczaj trwalszy charakter. Druga bardziej polega na indywidualnych emocjach, oparte na niej dzia\u0142ania szybciej wygasaj\u0105 i podlegaj\u0105 zmianie nastroj\u00f3w. Zostawmy wyja\u015bnienie znaczenia tej r\u00f3\u017cnicy dla dynamiki procesu spo\u0142ecznego w Polsce po 2022 r.<\/p>\n\n\n\n Przypomnijmy jednak przywo\u0142any kontekst historyczny i wr\u00f3\u0107my do pierwszych dni ukrai\u0144skiej niepodleg\u0142o\u015bci. Polska by\u0142a pierwszym pa\u0144stwem, kt\u00f3re uzna\u0142o ukrai\u0144sk\u0105 deklaracj\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Polskie w\u0142adze uczyni\u0142y to w sytuacji, kiedy pozytywny stosunek do Ukrai\u0144c\u00f3w deklarowa\u0142o zaledwie ok. 10 proc. Polak\u00f3w, negatywny ponad 60 proc. Wiele lat musia\u0142o up\u0142yn\u0105\u0107, kiedy oceny pozytywne zacz\u0119\u0142y przewa\u017ca\u0107 na negatywnymi. Jeszcze w 2019 r. badanie CBOS pokaza\u0142o, \u017ce dobrze ocenia Ukrai\u0144c\u00f3w 31 proc. badanych, \u017ale 41 proc. Te wyniki podpowiadaj\u0105, \u017ce obecna zmiana nie musi oznacza\u0107 katastrofy, lecz raczej korekt\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na powrocie do historycznego trendu.<\/p>\n\n\n\n Co robi\u0107, \u017ceby ten trend mia\u0142 pozytywny wektor i oznacza\u0142 popraw\u0119, a nie pogorszenie? Nie ma prostej odpowiedzi. Ale badanie Centrum im. Mieroszewskiego daje podpowied\u017a. Ot\u00f3\u017c ro\u015bnie w Polsce przekonanie, \u017ce Polska i Ukraina maj\u0105\u00a0wsp\u00f3lne interesy. Jest o tym przekonanych 42 proc. ankietowanych, w 2024 r. odsetek ten wynosi\u0142 19 proc. Ro\u015bnie te\u017c przekonanie, \u017ce naszym relacjom zagra\u017caj\u0105 istotne spory. Uwa\u017ca tak 61 proc., w 2024 r. odsetek ten wynosi\u0142 35 proc.<\/p>\n\n\n\n Paradoksalnie obie te oceny, zar\u00f3wno dotycz\u0105ca wsp\u00f3lnych interes\u00f3w, jak i spor\u00f3w, i wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 w nich trend nios\u0105 dobr\u0105\u00a0informacj\u0119. Pokazuj\u0105 bowiem, \u017ce Polacy widz\u0105, jak wiele mamy z Ukrain\u0105 wsp\u00f3lnego, co mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 do dyskusji o konkretach i konkretnych rozwi\u0105zaniach i dzia\u0142aniach. Takim przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 znalezienie formu\u0142y dla bardzo wa\u017cnej dla Polak\u00f3w kwestii ekshumacji os\u00f3b zamordowanych na terenie Ukrainy m.in. podczas rzezi wo\u0142y\u0144skiej. W wymiarze wsp\u00f3\u0142czesnym mo\u017cna przywo\u0142a\u0107 przyk\u0142ady coraz intensywniejszej wsp\u00f3\u0142pracy w zakresie wymiany do\u015bwiadcze\u0144 dotycz\u0105cych bezpiecze\u0144stwa i odporno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W ko\u0144cu nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce nawet je\u015bli obserwujemy fluktuacje nastroj\u00f3w wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w uog\u00f3lnionych statystykach, to poza tymi statystykami nieustannie dzia\u0142aj\u0105 organizacje spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego i konkretni ludzie anga\u017cuj\u0105cy si\u0119 nieustannie na rzecz pomocy ukrai\u0144skim imigrantom i Ukrainie tocz\u0105cej wojn\u0119 z rosyjskim agresorem. To efektem ich pracy jest kolejna mobilizacja i setki generator\u00f3w mocy, jakie ruszy\u0142y z Polski do Ukrainy.<\/p>\n\n\n\n Tekst ten zosta\u0142 pierwotnie, w wersji dla czytelnika ukrai\u0144skiego, zosta\u0142 opublikowany w serwisie „Europejska Prawda”<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\nPolityka niech\u0119ci<\/h2>\n\n\n\n
Teoria odbierania tlenu<\/h2>\n\n\n\n
Antyimigrancka histeria<\/h2>\n\n\n\n
Konkurencja<\/h2>\n\n\n\n
Czynnik klasowy<\/h2>\n\n\n\n
Trudna historia<\/h2>\n\n\n\n
Wsp\u00f3lne interesy i spory<\/h2>\n\n\n\n
Generatory przysz\u0142o\u015bci<\/h2>\n\n\n\n