{"id":954,"date":"2014-11-08T10:14:46","date_gmt":"2014-11-08T09:14:46","guid":{"rendered":"http:\/\/antymatrix.blog.polityka.pl\/?p=954"},"modified":"2014-11-08T10:55:50","modified_gmt":"2014-11-08T09:55:50","slug":"sposob-na-kapitalizm-czyli-o-mozliwosci-realistycznej-utopii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/2014\/11\/08\/sposob-na-kapitalizm-czyli-o-mozliwosci-realistycznej-utopii\/","title":{"rendered":"Spos\u00f3b na kapitalizm, czyli o mo\u017cliwo\u015bci realistycznej utopii"},"content":{"rendered":"
\"\"

Czas barykad?<\/p><\/div>\n

Rewelacje o luksemburskich kombinacjach podatkowych z najwi\u0119kszymi globalnymi korporacjami (przy okazji: dzi\u0119ki za bardzo ciekawe komentarze) doczeka\u0142y si\u0119 szybko dramatycznego komentarza.
\n
\nW chwili, gdy do Brukseli wprowadza si\u0119 Jean-Claude Juncker, g\u0142\u00f3wny luksemburski optymalizator podatkowy awansowany na stanowisko szefa Komisji Europejskiej, na ulice tego miasta wysz\u0142o ponad 100 tys. pracownik\u00f3w, \u017ceby protestowa\u0107 przeciwko narzucanym przez promowanym przez UE oszcz\u0119dno\u015bciom. <\/p>\n

Dosz\u0142o do najwi\u0119kszych od wielu lat star\u0107 z policj\u0105, kt\u00f3ra pa\u0142kami przekonywa\u0142a roboli, by w imi\u0119 wsp\u00f3lnej przysz\u0142o\u015bci zoptymalizowali swoje rozpasane domowe bud\u017cety. Zar\u00f3wno te ilustracje, jak i dyskusja pod poprzednim wpisem pokazuje, \u017ce co\u015b nie gra. Na poziomie diagnozy wiadomo do\u015b\u0107 dobrze, co – bo ju\u017c nawet konserwatywno-liberalne \u017ar\u00f3d\u0142a, m.in. \u201eThe Economist”, lamentuj\u0105 nad rosn\u0105cymi nier\u00f3wno\u015bciami i ich szkodliwo\u015bci\u0105. C\u00f3\u017c, czas na pytanie klasyk\u00f3w: co robi\u0107?<\/p>\n

Co robi\u0107, zanim \u201ezrobi si\u0119 samo”, tak jak w 1917 r. Jeszcze w kwietniu 1917 r. bolszewicy nie mieli wi\u0119kszego znaczenia, a gdy Lenin wyg\u0142asza\u0142 \u201etezy kwietniowe”, w czo\u0142o puka\u0142a si\u0119 nawet Nadie\u017cda Krupska. Po kilka miesi\u0105cach wystarczy\u0142o si\u0119 schyli\u0107 – w\u0142adza le\u017ca\u0142a na ulicy. <\/p>\n

Dzi\u015b sytuacja jest inna poza tym, \u017ce poziom nier\u00f3wno\u015bci osi\u0105gn\u0105\u0142 podobn\u0105 skal\u0119. Prekariat ci\u0105gle nie jest odpowiednikiem przemys\u0142owej klasy robotniczej, nie ma wsp\u00f3lnej \u015bwiadomo\u015bci ani podobnych zdolno\u015bci organizacyjnych. Je\u015bli potrafi podj\u0105\u0107 walk\u0119 w postaci sieciowego ruchu spo\u0142ecznego, jak podczas protest\u00f3w Indignados i Occupy Wall Street, to jednak za t\u0105 walk\u0105 nie ma ci\u0105gle programu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 modernizacji struktur politycznych i pa\u0144stwowych.<\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bciwsza jest inna analogia historyczna – por\u00f3wnanie dotychczasowych, aprogramowych protest\u00f3w do rewolucji 1848 r., po kt\u00f3rych nasili\u0142a si\u0119 tylko polityczna reakcja, lecz w jej cieniu powstawa\u0142y programy, kt\u00f3rych w drugiej po\u0142owie XIX w. wy\u0142oni\u0142y si\u0119 nowe partie polityczne, od rewolucyjnych po reformistyczne, z socjaldemokracj\u0105 na czele. <\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce wi\u0119c z mniejsz\u0105 uwag\u0105 nale\u017cy patrze\u0107 na to, co si\u0119 dzieje na ulicach, a pilniej \u015bledzi\u0107 p\u00f3\u0142ki ksi\u0119gar\u0144. Czy tam pojawiaj\u0105 si\u0119 inne propozycje ni\u017c tylko kolejne diagnozy? Propozycje legitymizowane ponadto mainstreamow\u0105 pozycj\u0105 autor\u00f3w – bo oczywi\u015bcie projekt\u00f3w radykalnych, kwitn\u0105cych na marginesach dyskursu politycznego nie brakuje.<\/p>\n

Szybki remanent pokazuje, \u017ce co\u015b wa\u017cnego si\u0119 dzieje, a kolejne strumyki refleksji z p\u00f3l socjologii, filozofii, ekonomii, zasilanych osi\u0105gni\u0119ciami innych nauk, zbieraj\u0105 si\u0119 we wsp\u00f3lny nurt umo\u017cliwiaj\u0105cy my\u015blenie w kategoriach realistycznej utopii o Pa\u0144stwie Dobrobytu 2.0. Poj\u0119cia tego u\u017cywam za Manuelem Castellsem i Pekk\u0105 Himanenem, kt\u00f3rych najnowsza rzecz, \u201eReconceptualizing Development in the Global Information Age”<\/a><\/strong>, jest pr\u00f3b\u0105 syntezy i propozycj\u0105 nowego, inkluzywnego \u0142adu spo\u0142eczno-polityczno-gospodarczego. Castells jest konsekwentny, wychodz\u0105c od prowadzonych od ponad trzech dekad bada\u0144 nad transformacj\u0105 postindustrialn\u0105 buduje na swojej teorii informacjonalizmu i spo\u0142ecze\u0144stwa sieciowego. Pekka Himanen, fi\u0144ski filozof, pomaga mu analizy strukturalne uzupe\u0142ni\u0107 o refleksj\u0119 etyczn\u0105. W sumie powstaje ciekawa propozycja zar\u00f3wno modernizacji pa\u0144stwa, jak i redefinicji polityki rozwojowej, by odpowiada\u0142a nowej strukturze spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Propozycja Castellsa i Himanena nie ma charakteru rewolucyjnego, mo\u017ce si\u0119 pod ni\u0105 podpisa\u0107 libera\u0142 ze szko\u0142y Johna Rawlsa, czytelnik Amartii Sena i Marthy Nussbaum, nie zawiod\u0105 si\u0119 jednak te\u017c przedstawiciele lewicy, kt\u00f3rym bliskie s\u0105 skandynawskie rozwi\u0105zania spo\u0142eczne. Niekontrowersyjno\u015b\u0107 propozycji Castellsa i Himanena wynika z jej syntetycznego charakteru: wida\u0107 za ni\u0105 nie tylko wnioski z bada\u0144 terenowych nad zmieniaj\u0105cym si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwem, lecz tak\u017ce \u015blady licznych lektur na nowo podejmuj\u0105cych takie kwestie, jak podmiotowo\u015b\u0107, godno\u015b\u0107, solidarno\u015b\u0107, dobro wsp\u00f3lne.<\/p>\n

Castells i Himanen s\u0105 optymistami i ci\u0105gle nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce rozw\u00f3j internetu mia\u0142 i ma emancypacyjny, wzmacniaj\u0105cy charakter, niezale\u017cnie od wszystkich patologii cyfrowego kapitalizmu (lektura innych ksi\u0105\u017cek Castellsa pokazuje, \u017ce jego optymizm nie jest optymizmem idioty, \u017ce doskonale zdaje sobie spraw\u0119 z mechanizm\u00f3w funkcjonowania sieci, sam zreszt\u0105 je przenikliwie odkrywa). <\/p>\n

Z czego \u00f3w optymizm wynika? W\u0142a\u015bnie z wiedzy, jak\u0105 mamy o wsp\u00f3\u0142czesnym cz\u0142owieku. Alain Touraine w monumentalnym \u201eLa Fin des soci\u00e9t\u00e9s”<\/a><\/strong> pokazuje, jak rozsypa\u0142y si\u0119 struktury spo\u0142ecze\u0144stwa nowoczesnego, a na jego gruzach pojawi\u0142a si\u0119 nowa, zindywidualizwana podmiotowo\u015b\u0107. Ta indywidualizacja nie musi oznacza\u0107 anomii, przeciwnie – mo\u017ce by\u0107 najpe\u0142niejszym wyrazem ludzkiej godno\u015bci i autonomii, z kt\u00f3rych wy\u0142ania si\u0119 motywacja do dzia\u0142ania w imi\u0119 swojego i wsp\u00f3lnego dobra. <\/p>\n

Bo z kolei idea dobra wsp\u00f3lnego, czy raczej wsp\u00f3lnotowego, po pracach Elinor Ostrom utraci\u0142a sw\u00f3j mistyczny, czy te\u017c ideologiczny narost. Commons, zasoby wsp\u00f3lne, nie s\u0105 skazane na tragedi\u0119, jak jeszcze p\u00f3\u0142 wieku temu pisa\u0142 Garrett Hardin. Przeciwnie, zdolno\u015b\u0107 do wsp\u00f3lnej troski o wsp\u00f3lne zasoby nale\u017cy do \u201enaturalnych” ludzkich zdolno\u015bci.<\/p>\n

Idea commons, jako komplementarna dla owej zindywidualizowanej podmiotowo\u015bci,\u00a0jest w ostatnim czasie mocno eksploatowana. Obok prac tak fundamentalnych, jak dzie\u0142a wspomnianej Ostrom, pojawiaj\u0105 si\u0119 opracowania lekko szalone, wizjonerskie, jak Jeremy’ego Rifkina \u201eThe Zero Marginal Cost Society”<\/a><\/strong><\/em>, przedstawiaj\u0105ce ide\u0119 \u201ecollaborative commons”, i polityczne, jak Pierre’a Dardota i Christiana Lavala \u201eCommun”<\/em>. Essai sur la r\u00e9volution au XXIe si\u00e8cle<\/em><\/a><\/strong>. <\/p>\n

Jest w ko\u0144cu te\u017c monumentalne dzie\u0142o\u00a0Boba Jessopa i Ngai-Ling Sum \u201eTowards Cultural Political Economy.\u00a0Putting Culture in its Place in Political Economy”<\/a><\/strong><\/em>, doskona\u0142y wyraz \u201ezwrotu kulturowego” w naukach spo\u0142ecznych, dzie\u0142o pokazuj\u0105ce – zgodnie z tradycj\u0105 Antonio Gramsciego – \u017ce zmiana struktury wymaga zmiany kultury, \u017ce dzia\u0142anie i struktura spo\u0142eczna s\u0105 produktami procesu semiozy.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsze, \u017ce wszystkie te opracowania ze sob\u0105 rozmawiaj\u0105, wida\u0107 za nimi wsp\u00f3lny korpus lektur tworz\u0105cych ju\u017c nie tylko wiedz\u0119, ale i samowiedz\u0119 coraz szerszego kr\u0119gu nie tylko intelektualist\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c aktywist\u00f3w i ludzi wchodz\u0105cych do polityki w nowy spos\u00f3b: poprzez barykady Majdanu i placu Tahrir, poprzez ruchy miejskiej i ekologiczne, poprzez aktywizm w przestrzeni kultury. <\/p>\n

Rewolucja nie jest potrzebna, bo ju\u017c do niej dosz\u0142o, tylko jeszcze nie okrzep\u0142a w nowe formy instytucjonalne. Tych nie da si\u0119 zaprojektowa\u0107, b\u0119d\u0105 wynikiem d\u0142ugich eksperyment\u00f3w. <\/p>\n

Oczywi\u015bcie establishmenty i grupy interes\u00f3w starego \u0142adu b\u0119d\u0105 blokowa\u0107 zmian\u0119, ale ludzie tacy jak Juncker to ju\u017c przesz\u0142o\u015b\u0107, a nie przysz\u0142o\u015b\u0107. Oni si\u0119 nie zmieni\u0105, ale niemal wszystko ju\u017c si\u0119 zmieni\u0142o, a efekty tej zmiany coraz szybciej zaczn\u0105 si\u0119 uobecnia\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rewelacje o luksemburskich kombinacjach podatkowych z najwi\u0119kszymi globalnymi korporacjami (przy okazji: dzi\u0119ki za bardzo ciekawe komentarze) doczeka\u0142y si\u0119 szybko dramatycznego komentarza.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[141,98,65,45,7,21,197,56,177,92,29,24,49,8,6,124,73,86,78,50,70],"tags":[202],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/954"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=954"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/954\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":958,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/954\/revisions\/958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/antymatrix\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}