{"id":104,"date":"2016-11-16T12:18:43","date_gmt":"2016-11-16T11:18:43","guid":{"rendered":"http:\/\/czarnacka.blog.polityka.pl\/?p=104"},"modified":"2016-11-16T15:52:36","modified_gmt":"2016-11-16T14:52:36","slug":"czy-system-prezydencki-w-usa-uratuje-swiat-przed-trumpem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/2016\/11\/16\/czy-system-prezydencki-w-usa-uratuje-swiat-przed-trumpem\/","title":{"rendered":"Czy system prezydencki w USA uratuje \u015bwiat przed Trumpem?"},"content":{"rendered":"

Na pocz\u0105tek przeprosiny. W poprzednim tek\u015bcie pomy\u0142kowo (ach, te emocje) zacytowa\u0142am artyku\u0142 \u201eWashington Post na temat frekwencji w listopadowych ameryka\u0144skich wyborach, kt\u00f3ry jednak dotyczy\u0142 wybor\u00f3w do Kongresu i Senatu (\u2153 miejsc) z 2014 roku. Dane te zreszt\u0105 jeszcze nie by\u0142y dost\u0119pne \u2013 wyliczanie udzia\u0142u w g\u0142osowaniu wci\u0105\u017c trwa, cho\u0107 zbli\u017ca si\u0119 ku ko\u0144cowi. Ju\u017c wiemy, \u017ce zesz\u0142otygodniowa frekwencja wcale nie by\u0142a tak dramatycznie niska jak wtedy. Wed\u0142ug danych z 15 listopada (podaj\u0119 za serwisem FiveThirtyEight<\/a>) wynios\u0142a 58,1 proc. uprawnionych do g\u0142osowania. Jeszcze raz przepraszam wszystkich Pa\u0144stwa, kt\u00f3rych mog\u0142am wprowadzi\u0107 w b\u0142\u0105d.
\n
\nA teraz wr\u00f3\u0107my do Donalda Trumpa. Z punktu widzenia os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 demokratyczn\u0105 polityk\u0105 obecna kadencja b\u0119dzie interesuj\u0105cym testem s\u0142ynnych ustrojowych bezpiecznik\u00f3w (checks and balances<\/i>, safety latches<\/i>) maj\u0105cych chroni\u0107 demokracje przed autorytaryzmem, osuwaniem si\u0119 w totalitaryzm i innego typu deregulacj\u0105. Czasami sugeruje si\u0119, \u017ce demokracja ameryka\u0144ska, jako najstarszy nieprzerwanie funkcjonuj\u0105cy ustr\u00f3j tego typu, mia\u0142a najwi\u0119cej szans na wypracowanie skutecznego systemu zabezpiecze\u0144.<\/p>\n

Jeden z najciekawszych wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy polityki Pierre Rosanvallon w swojej najnowszej ksi\u0105\u017cce* przekonuje, \u017ce wzorowany na ameryka\u0144skim system prezydencki, w kt\u00f3rym egzekutywa (administracja) nie ma formalnych zwi\u0105zk\u00f3w z legislatyw\u0105 (Izb\u0105 Reprezentant\u00f3w i Senatem), przy krytycznym poziomie autorytarnych zap\u0119d\u00f3w prezydenta mo\u017ce zacz\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0107 hamuj\u0105co. Oczywi\u015bcie pod warunkiem, \u017ce stanowienie prawa b\u0119dzie nadal prerogatyw\u0105 cia\u0142 ustawodawczych, a nie administracji \u2013 w formie prezydenckich dekret\u00f3w.<\/p>\n

Rosanvallon wykazuje, \u017ce przyczyn\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142em wykolejenia si\u0119 demokracji niemieckiej w latach 30. XX wieku by\u0142o ni mniej, ni wi\u0119cej tylko brak jasnej granicy mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 wykonawcz\u0105 a ustawodawcz\u0105 oraz uwiedzenie \u201eefektywno\u015bci\u0105\u201d demokracji plebiscytarnej. Ten termin z epoki pochodzi z pism Maxa Webera. Zacytujmy go:<\/p>\n

\u201eDemokracja plebiscytarna \u2013 najwa\u017cniejszy typ demokracji z przyw\u00f3dc\u0105 \u2013 stanowi, zgodnie z autentycznym sensem, pewien rodzaj charyzmatycznego panowania, skrywaj\u0105cego si\u0119 w formie wywiedzionej z woli podlegaj\u0105cych panowaniu i tylko dzi\u0119ki niej trwaj\u0105cej prawomocno\u015bci. Przyw\u00f3dca (demagog) panuje faktycznie za spraw\u0105 przywi\u0105zania i zaufania swej politycznej dru\u017cyny i jego osoby jako takiej. (\u2026) Przeciwie\u0144stwem typu plebiscytarnej demokracji z przyw\u00f3dc\u0105 s\u0105 typy bez przyw\u00f3dcy, cechuj\u0105cej si\u0119 d\u0105\u017ceniem do zminimalizowania panowania cz\u0142owieka nad cz\u0142owiekiem\u201d.**<\/p>\n

Wynika\u0142oby z tego, \u017ce konflikt mi\u0119dzy Donaldem Trumpem a Parti\u0105 Republika\u0144sk\u0105, wyra\u017cony w ostrych formach m.in. przez wycofanie poparcia przez kluczowych kongresmen\u00f3w, a podtrzymywany dzisiaj przez autorytety zwi\u0105zane z GOP, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 bardzo dobr\u0105 wiadomo\u015bci\u0105. Znane osoby zwi\u0105zane z Parti\u0105 Republika\u0144sk\u0105 m.in. zniech\u0119caj\u0105 m\u0142odych Republikan\u00f3w<\/a> do podejmowania pracy w obecnej administracji, a je\u015bli ju\u017c chc\u0105 to zrobi\u0107, to powinni przygotowa\u0107 si\u0119 psychicznie na konieczno\u015b\u0107 dymisji w ka\u017cdej chwili. Woli podlegaj\u0105cych panowaniu, aby nadal podlega\u0107 panowaniu, to raczej nie przypomina. Ale oczywi\u015bcie wszystko przed nami.<\/p>\n

Przy okazji otrzymujemy ciekaw\u0105 lekcj\u0119, tak\u017ce w odniesieniu do demokracji zbudowanej w Polsce. Od kilku kadencji ju\u017c wida\u0107, \u017ce w\u0142adza parlamentu, kt\u00f3ry mianuje rz\u0105d w obowi\u0105zuj\u0105cym u nas systemie parlamentarno-gabinetowym, to fikcja. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna realizuje bez zastrze\u017ce\u0144 \u2013 co najwy\u017cej z konieczno\u015bci\u0105 negocjacji wewn\u0105trz koalicji \u2013 zadania, jakie otrzymuje od rz\u0105du. Legislatywa jest podporz\u0105dkowana egzekutywie.<\/p>\n

W dzisiejszym wydaniu oznacza to w\u0142a\u015bciwie demokracj\u0119 plebiscytarn\u0105 w czystej, przedstawionej przez Webera formie, z charyzmatycznym przyw\u00f3dc\u0105 steruj\u0105cym rz\u0105dem z \u0142awy parlamentarnej, kt\u00f3ry to rz\u0105d z kolei dyktuje ustawy ca\u0142kowicie podporz\u0105dkowanym pos\u0142om. Model weberowski jest wyczerpywany \u0142\u0105cznie z problemami wynikaj\u0105cymi z podporz\u0105dkowania gospodarki konieczno\u015bci zadowalania suwerena. Wszystko to jest bardzo ciekawe. Dla filozofki polityki\u2026<\/p>\n

* P. Rosanvallon, Du Bon gouvernement<\/i>, Seuil, 2015 (rozwa\u017cane jest wydanie polskie w serii wydawniczej Fundacji im. prof. B. Geremka)
\n** M. Weber, Gospodarka i spo\u0142ecze\u0144stwo. Zarys socjologii rozumiej\u0105cej<\/i>, t\u0142um. D. Lachowska, PWN, 2002.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na pocz\u0105tek przeprosiny. W poprzednim tek\u015bcie pomy\u0142kowo (ach, te emocje) zacytowa\u0142am artyku\u0142 \u201eWashington Post na temat frekwencji w listopadowych ameryka\u0144skich wyborach, kt\u00f3ry jednak dotyczy\u0142 wybor\u00f3w do Kongresu i Senatu (\u2153 miejsc) z 2014 roku. Dane te zreszt\u0105 jeszcze nie by\u0142y dost\u0119pne \u2013 wyliczanie udzia\u0142u w g\u0142osowaniu wci\u0105\u017c trwa, cho\u0107 zbli\u017ca si\u0119 ku ko\u0144cowi. Ju\u017c wiemy, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=104"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":110,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104\/revisions\/110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=104"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=104"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=104"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}