{"id":430,"date":"2020-04-08T17:34:02","date_gmt":"2020-04-08T15:34:02","guid":{"rendered":"http:\/\/czarnacka.blog.polityka.pl\/?p=430"},"modified":"2020-04-08T18:13:16","modified_gmt":"2020-04-08T16:13:16","slug":"przesilenie-pandemia-grozi-przyszlosci-ue-a-premier-morawiecki-przyszlosci-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/2020\/04\/08\/przesilenie-pandemia-grozi-przyszlosci-ue-a-premier-morawiecki-przyszlosci-polski\/","title":{"rendered":"Przesilenie. Pandemia grozi przysz\u0142o\u015bci UE, a premier Morawiecki \u2013 przysz\u0142o\u015bci Polski"},"content":{"rendered":"\n

30 marca 2020 r. Mateusz Morawiecki, przedstawiaj\u0105c w polskim Senacie tzw. tarcz\u0119 antykryzysow\u0105 przygotowan\u0105 w zwi\u0105zku z wybuchem pandemii Covid-19, stwierdzi\u0142, \u017ce – jak to uj\u0105\u0142 „Newsweek” – \u201esytuacja finansowa pa\u0144stwa jest nieweso\u0142a i nie sta\u0107 nas na nadmierne przed\u0142u\u017canie kwarantanny\u201d (\u201eMorawieckiemu ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zask\u00f3rniaki\u201d, Newsweek.pl<\/a>). Premier, pocz\u0105tkowo optymistyczny po korzystnym zrolowaniu d\u0142ugu, przyzna\u0142, \u017ce uzyskanej w ten spos\u00f3b poduszki finansowej wystarczy najwy\u017cej na pi\u0119\u0107-sze\u015b\u0107 tygodni stagnacji zwi\u0105zanej z powszechn\u0105 kwarantann\u0105.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n

Te zapowiedzi o tyle zaskakuj\u0105, \u017ce Polska jeszcze niedawno mia\u0142a wszak otrzyma\u0107 z Unii w ramach walki z koronawirusem sporo pieni\u0119dzy. To \u015brodki z funduszy sp\u00f3jno\u015bci, z ko\u0144cz\u0105cych si\u0119 wieloletnich ram finansowych. Pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie – beneficjenci – mog\u0105 z nich skorzysta\u0107<\/a>, po pierwsze, nie zwracaj\u0105c niewydanych \u015brodk\u00f3w z poprzedniego roku, a po drugie, wyst\u0119puj\u0105c o sfinansowanie przedstawionych dzia\u0142a\u0144 ograniczaj\u0105cych skutki pandemii. Polska z tej skarbonki mo\u017ce dosta\u0107 ok. 7,4 mld euro<\/a>, czyli wi\u0119cej ni\u017c 30 mld z\u0142 \u2013 razem premier Morawiecki mia\u0142by wi\u0119c 80 mld z\u0142, i to bez po\u017cyczania. Fundusze mo\u017cna skierowa\u0107 dok\u0142adnie na to, na co premier rzekomo nie ma pieni\u0119dzy, a wi\u0119c kr\u00f3tkoterminowe wsparcie dla podtrzymania miejsc pracy i pomoc dla mniejszych przedsi\u0119biorstw<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Dodatkowo Unia stara si\u0119 wdro\u017cy\u0107 europejski solidarno\u015bciowy mechanizm stabilizacji zatrudnienia (SURE \u2013 Support to mitigate Unemployment Risks in an Emergency) dysponuj\u0105cy w sumie 100 mld euro na tanie po\u017cyczki dla pa\u0144stw, kt\u00f3re z kolei przeka\u017c\u0105 je pracodawcom i osobom samozatrudnionym jako uzupe\u0142nienie lub zast\u0119pstwo dochod\u00f3w. Polska w ramach tych tanich po\u017cyczek mo\u017ce dosta\u0107 kolejne 11-12 mld euro.<\/p>\n\n\n\n

Uruchomione zostan\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015brodki Europejskiego Mechanizmu Stabilno\u015bci. Co prawda formalnie s\u0105 to \u015brodki tylko dla pa\u0144stw, kt\u00f3re do niego przyst\u0105pi\u0142y, nale\u017c\u0105cych do strefy euro, ale pandemia pokazuje \u0142a\u0144cuchy nieusuwalnych zale\u017cno\u015bci \u2013 tak\u017ce pa\u0144stw strefy euro od innych pa\u0144stw UE \u2013 kt\u00f3re w ostatecznym rachunku sprawiaj\u0105, \u017ce wspieranie Polski, cho\u0107 nie wprowadzi\u0142a euro, b\u0119dzie wa\u017cne i op\u0142acalne.<\/p>\n\n\n\n

Polska nie po\u017cycza<\/h2>\n\n\n\n

Polska ma sporo przestrzeni na po\u017cyczanie \u015brodk\u00f3w i, co wi\u0119cej, w obliczu kryzysu na horyzoncie powinna przyst\u0105pi\u0107 do po\u017cyczania teraz: formalnie jest zad\u0142u\u017cona zaledwie w 44,5 proc. w stosunku do PKB, a zar\u00f3wno pr\u00f3g zapisany w naszej konstytucji, jak i zalecenia Mi\u0119dzynarodowego Funduszu Walutowego wskazuj\u0105 na pr\u00f3g 60 proc.<\/p>\n\n\n\n

A jednak premier m\u00f3wi, \u017ce nie ma pieni\u0119dzy, czytaj: nie chce, nie b\u0119dzie po\u017cycza\u0107. B\u0119dzie siedzia\u0142 i patrzy\u0142, jak PKB si\u0119 kurczy (wraz z nim \u201ezdolno\u015b\u0107 kredytowa\u201d Polski, bo dozwolony konstytucyjny pr\u00f3g zad\u0142u\u017cenia liczy si\u0119 w stosunku do PKB), ludzie trac\u0105 prac\u0119, a gospodarka, kolokwialnie m\u00f3wi\u0105c, wije si\u0119 mi\u0119dzy m\u0142otem imperatywu wzrostu a kowad\u0142em niewygaszonej epidemii, dodatkowo obci\u0105\u017cona w nadchodz\u0105cym trudnym, do\u0142uj\u0105cym momencie cyklu gospodarczego.<\/p>\n\n\n\n

Niech\u0119\u0107 do po\u017cyczania niezb\u0119dnych dla przetrwania \u015brodk\u00f3w mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 tylko w jeden spos\u00f3b \u2013 Morawiecki gra na kr\u00f3tk\u0105 w sprawie Unii Europejskiej, przy czym \u201egra na kr\u00f3tk\u0105\u201d w tym wypadku przejawia si\u0119 w separowaniu Polski od reszty unijnych struktur.<\/p>\n\n\n\n

Ten pesymizm nie jest ca\u0142kiem nieuzasadniony. W obliczu zerwanych \u0142a\u0144cuch\u00f3w dostaw i do\u015b\u0107 katastrofalnych wie\u015bci z USA Unia co do zasady mog\u0142aby skorzysta\u0107 z okazji i wej\u015b\u0107 w rol\u0119 gospodarczego bieguna, a mo\u017ce nawet hegemona. W oczach os\u00f3b nosz\u0105cych wyj\u0105tkowo r\u00f3\u017cowe okulary Unia mog\u0142aby nawet wypromowa\u0107 i utrzymywa\u0107 w cz\u0119\u015bci \u015bwiata szczeg\u00f3ln\u0105 Pax Modo Europae (z zabezpieczeniami spo\u0142ecznymi, gloryfikacj\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, wzgl\u0119dnym rozbrojeniem i wszystkim, co pozytywne w modelu europejskim). Ale \u017ceby wykorzysta\u0107 potencja\u0142 (w tym potencja\u0142 energetycznej transformacji i obs\u0142ugi eksportu technologii), musia\u0142aby zaj\u0105\u0107 pozycj\u0119 dotychczas zarezerwowan\u0105 dla USA, pozycj\u0119 too big to fail<\/em>, po\u017cyczkobiorcy, kt\u00f3remu si\u0119 nie odmawia. Jednak to wymaga\u0142oby radykalnej zmiany my\u015blenia, powrotu do rozstaj\u00f3w dr\u00f3g jeszcze z 2005 r.<\/p>\n\n\n\n

Perypetie europejskiej decyzyjno\u015bci<\/h2>\n\n\n\n

Adam Tooze, historyk ekonomii, wskaza\u0142 jako punkt demarkacyjny decyzj\u0119 o wyj\u015bciu z \u201ekonsensualnego permisywizmu\u201d, obecnego w Unii do pocz\u0105tku lat 2000., na rzecz sterowania przez mechanizm mi\u0119dzyrz\u0105dowych uzgodnie\u0144 wprowadzony przez traktat lizbo\u0144ski:<\/p>\n\n\n\n

Do pierwszej po\u0142owy lat 2000. UE funkcjonowa\u0142a wed\u0142ug zasady, kt\u00f3r\u0105 politolodzy okre\u015blili mianem \u201ekonsensualnego permisywizmu\u201d. Ludno\u015b\u0107 Europy przyj\u0119\u0142a stopniowy nacisk na zacie\u015bnianie unii bez entuzjazmu, ale i bez protest\u00f3w. UE nie przyt\u0142acza\u0142a swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105. (\u2026) Jednak by\u0142a to coraz rozleglejsza, pod wzgl\u0119dem konstytucyjnym niesp\u00f3jna struktura, kt\u00f3rej brakowa\u0142o demokratycznego zakotwiczenia. By\u0142o oczywiste, \u017ce nie jest to zadowalaj\u0105ce i \u017ce b\u0119dzie jeszcze gorzej po rozszerzeniu UE o nowych cz\u0142onk\u00f3w z Europy Wschodniej.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Napisano wi\u0119c Traktat Ustanawiaj\u0105cy Konstytucj\u0119 dla Europy, w kt\u00f3rym zaproponowano \u201enow\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy scentralizowanym procesem decyzyjnym za wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w a nieredukowaln\u0105 rol\u0105 pa\u0144stw cz\u0142onkowskich\u201d oraz szereg ambitnych, prosocjalnych cel\u00f3w zdefiniowanej na nowo Europy – plus oczywi\u015bcie konkurencyjno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201eAle 29 maja 2005 r. konstytucj\u0119 odrzuci\u0142y w powszechnych referendach Francja i Irlandia, a z kolei w czerwcu \u2013 Niderlandy. Lewicowa niech\u0119\u0107 do prorynkowego charakteru UE i nacjonalistyczna wrogo\u015b\u0107 pod adresem Brukseli r\u0119ka w r\u0119k\u0119 zbudowa\u0142y solidn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 przeciw projektowi. By\u0142 to g\u0142\u0119boki szok. Konsensualny permisywizm straci\u0142 racj\u0119 bytu\u201d \u2013 przypomina dalej Tooze. W miejsce odrzuconego traktatu konstytucyjnego szybko utarto mniej pompatyczny \u201etraktat reformuj\u0105cy\u201d, znany szeroko jako traktat lizbo\u0144ski. Przyj\u0119ty, ju\u017c bez eksperyment\u00f3w z referendami, w 2007 r.<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim \u2013 skomentowa\u0142 Tooze \u2013 zinstytucjonalizowano Rad\u0119 jako przedstawicielstwo rz\u0105d\u00f3w europejskich pa\u0144stw narodowych i utworzono prezydencj\u0119 Rady jako jej sta\u0142\u0105 reprezentacj\u0119. Uci\u0119\u0142o to jakiekolwiek pretensje Komisji Europejskiej czy jej przewodnicz\u0105cego do wykonawczego przyw\u00f3dztwa w Europie. (\u2026) Europejsk\u0105 polityk\u0119 mia\u0142o si\u0119 robi\u0107 nie na szczeblu centralnym w Brukseli, ale w toku mi\u0119dzyrz\u0105dowych targ\u00f3w (A. Tooze, „Crashed: How a Decade of Financial Crises Changed the World”, Penguin Books Ltd., 2018, ss. 114-116).<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Zablokowane koronaobligacje<\/h2>\n\n\n\n

Do tej pory te mi\u0119dzyrz\u0105dowe targi dawa\u0142y si\u0119 jako\u015b znie\u015b\u0107, cho\u0107 zdecydowanie spowalnia\u0142y decyzyjno\u015b\u0107 Unii, stawiaj\u0105c raczej na business as usual<\/em> i linie najmniejszego oporu (zwykle ze strony Niemiec \u2013 zob. np. Paul Lever, „Berlin Rules: Europe and the German Way”,\u00a0I. B. Tauris & Company 2017). Niemcy za\u015b, cho\u0107 wst\u0105pi\u0142y do strefy euro i czerpi\u0105 z niej wyra\u017ane korzy\u015bci, to nie chc\u0105 ponosi\u0107 z tego tytu\u0142u \u017cadnych powa\u017cnych obci\u0105\u017ce\u0144. Tak jak zablokowa\u0142y z\u0142agodzenie d\u0142ugu pos\u0142uguj\u0105cej si\u0119 euro Grecji, tak te\u017c konsekwentnie sprzeciwia\u0142y si\u0119 jakimkolwiek formom uwsp\u00f3lnotowienia polityki fiskalnej i finansowej strefy euro (i ca\u0142ej Unii), nawet, a mo\u017ce zw\u0142aszcza \u201eeurobonds\u201d \u2013 euroobligacjom, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142yby ca\u0142ej strefie euro po\u017cyczanie na takich samych lub zbli\u017conych warunkach (wi\u0119cej na ten temat w: Th. Piketty, „Obywatele do urn”, Krytyka Polityczna, Warszawa 2019).<\/p>\n\n\n\n

I taki sam los spotka\u0142 sugesti\u0119 stworzonych w odpowiedzi na pandemi\u0119 \u201ecoronabonds\u201d, wsp\u00f3lnych koronaobligacji maj\u0105cych sfinansowa\u0107 wychodzenie z postpandemicznej recesji (najlepiej od razu w pakiecie z wychodzeniem z energetyki opartej na paliwach kopalnych). Niemcy, Austria, Niderlandy i Finlandia zablokowa\u0142y projekt wysuni\u0119ty przez W\u0142ochy, Hiszpani\u0119, Grecj\u0119, Belgi\u0119, Francj\u0119, Luksemburg, Irlandi\u0119, Portugali\u0119 i S\u0142oweni\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wbrew do\u015b\u0107 stereotypowym komentarzom blokada nie przebiega\u0142a mi\u0119dzy \u201ezdyscyplinowanymi bud\u017cetowo krajami P\u00f3\u0142nocy\u201d a \u201edo\u015bwiadczonymi przez pandemi\u0119 krajami Po\u0142udnia\u201d; by\u0142a to kolejna ods\u0142ona sporu o charakter Unii \u2013 albo jako coraz \u015bci\u015blejszej federacji, albo, jak chc\u0105 przede wszystkim Niemcy, mi\u0119dzyrz\u0105dowego porozumienia b\u0119d\u0105cego niemal\u017ce przed\u0142u\u017ceniem pokoju westfalskiego.<\/p>\n\n\n\n

Suwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stw, suwerenno\u015b\u0107 d\u0142ugu<\/h2>\n\n\n\n

Ten up\u00f3r, zakorzeniony co najmniej od XVII w., to odruch zachowania \u201er\u00f3wnowagi europejskiej\u201d i unikania za wszelk\u0105 cen\u0119 tendencji imperialistycznych, kt\u00f3re mog\u0142yby sko\u0144czy\u0107 si\u0119 kolejn\u0105 krwaw\u0105 wojn\u0105 na kontynencie. Ale to dotyczy\u0142o Europy samowystarczalnej, ju\u017c poszerzenie stref wp\u0142yw\u00f3w o kolonie t\u0119 r\u00f3wnowag\u0119 zaburzy\u0142o, a co dopiero m\u00f3wi\u0107 o warunkach gospodarki zglobalizowanej.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiejsza, polizbo\u0144ska Unia jest co prawda \u201eaparatem do produkowania narodowych suwerenno\u015bci\u201d, ale m\u00f3wimy tu o suwerenno\u015bci wy\u0142\u0105cznie politycznej, bez suwerenno\u015bci gospodarczej (na to Unia za bardzo poprzetykana jest wzajemnymi zobowi\u0105zaniami, transgraniczn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105, \u0142a\u0144cuchami dostaw, s\u0142owem, konsekwencjami instytucjonalizacji wsp\u00f3lnego rynku), a i bez suwerenno\u015bci monetarnej i, co za tym idzie, finansowej. W ramie wsp\u00f3lnej waluty bogatsze pa\u0144stwa, zw\u0142aszcza Niemcy, tylko ze wzgl\u0119du na niskie, wr\u0119cz ujemne oprocentowanie obligacji drenuj\u0105 pa\u0144stwa, kt\u00f3rych \u201esuwerenny\u201d d\u0142ug kosztuje w obs\u0142udze znacznie wi\u0119cej. W takiej optyce to federalizacja Unii jest odtrutk\u0105 na quasi-kolonialny imperializm Niemiec i ich satelit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Polacy czy polscy Europejczycy?<\/h2>\n\n\n\n

Polska, kt\u00f3ra nie wymaga wi\u0119kszej solidarno\u015bci, nie stara si\u0119 o udzia\u0142 w sfederalizowanej UE, w istocie wspiera ten mechanizm drena\u017cu \u2013 wydaje si\u0119, \u017ce wbrew w\u0142asnym interesom. Premier rz\u0105du gard\u0142uj\u0105cego przeciwko \u201eniemieckiemu kondominium\u201d dok\u0142adnie takie kondominium chce umacnia\u0107 i to w czasach, gdy tak czy inaczej uk\u0142ad dobiega ko\u0144ca. Bo albo Unia \u201ezmieni si\u0119, aby wszystko pozosta\u0142o takie samo\u201d, i wobec niech\u0119tnej i niewsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cej postawy Polski b\u0119dzie integrowa\u0107 raczej \u201erdze\u0144\u201d, ni\u017c dba\u0107 o satelity (kwestia euro), albo nie zmieni si\u0119 i niebawem si\u0119 rozpadnie, poniewa\u017c pa\u0144stwa do\u015bwiadczone przez pandemi\u0119 nie wytrzymaj\u0105 dalszego fiskalnego drena\u017cu przez Niemcy.<\/p>\n\n\n\n

Eurosceptycyzm Kaczy\u0144skiego i Morawieckiego i konserwatywna niech\u0119\u0107 do Unii ca\u0142kowicie za\u015blepi\u0142y naszych rz\u0105dz\u0105cych na mo\u017cliwo\u015b\u0107 federalizacji, a przy okazji innowacyjnego wyprowadzenia Polski z kryzysu, zabezpieczenia obywateli i aktywnego uczestnictwa w przetasowaniu \u015bwiatowego porz\u0105dku.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cde pa\u0144stwo, kt\u00f3re do\u0142\u0105cza dzi\u015b do ch\u00f3ru niezadowolonych, dok\u0142ada sw\u00f3j kamyczek do antyeuropejskiej szali. Tak w\u0142a\u015bnie, w imi\u0119 prawa Polak\u00f3w do nazywania si\u0119 Polakami, odbiera nam, obywatelom i obywatelkom RP, perspektyw\u0119 m\u00f3wienia dumnie o sobie: \u201emy, polscy Europejczycy\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

30 marca 2020 r. Mateusz Morawiecki, przedstawiaj\u0105c w polskim Senacie tzw. tarcz\u0119 antykryzysow\u0105 przygotowan\u0105 w zwi\u0105zku z wybuchem pandemii Covid-19, stwierdzi\u0142, \u017ce – jak to uj\u0105\u0142 „Newsweek” – \u201esytuacja finansowa pa\u0144stwa jest nieweso\u0142a i nie sta\u0107 nas na nadmierne przed\u0142u\u017canie kwarantanny\u201d (\u201eMorawieckiemu ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zask\u00f3rniaki\u201d, Newsweek.pl). Premier, pocz\u0105tkowo optymistyczny po korzystnym zrolowaniu d\u0142ugu, przyzna\u0142, \u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":437,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/430"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=430"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/430\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":440,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/430\/revisions\/440"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/media\/437"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=430"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=430"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=430"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}