Z punktu widzenia historii idei obserwujemy obecnie przeciekawy proces. Wykluwa si\u0119 \u2013 cho\u0107 s\u0142owo wykuwa i skojarzenie z hartowaniem stali te\u017c jest na miejscu \u2013 nowe prawo cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Zdania s\u0105 podzielone, cho\u0107 coraz wi\u0119cej pytanych os\u00f3b opowiada si\u0119 za nim. Jak w przypadku ka\u017cdego innego prawa cz\u0142owieka konsekwencje w\u0142\u0105czenia go do katalogu praw podstawowych b\u0119d\u0105 ogromne. Uznanie prawa do \u017cycia przekszta\u0142ci\u0142o zadania pa\u0144stwa z rz\u0105dzenia poddanymi w zarz\u0105dzanie i opiek\u0119 nad populacj\u0105; uznanie powszechnej r\u00f3wno\u015bci zmiot\u0142o monarchie i tytu\u0142y szlacheckie, zniesienie niewolnictwa wymusi\u0142o przemian\u0119 imperializmu w globalizacj\u0119; zniesienie tortur i zakaz nieludzkiego traktowania pozwoli\u0142y nam wyzwoli\u0107 si\u0119 ze szpon\u00f3w instytucji totalnych. Jasne, tortury, kary \u015bmierci i nier\u00f3wno\u015bci wci\u0105\u017c si\u0119 na \u015bwiecie zdarzaj\u0105, ale raczej pok\u0105tnie i ze wstydem*. A przede wszystkim \u2013 instytucje g\u0142\u00f3wnego nurtu musia\u0142y si\u0119 zmieni\u0107, aby to wykluczy\u0107 (w tym \u015bwietle mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce katalog praw podstawowych jest czym\u015b w rodzaju kodeksu budowlanego dla spo\u0142ecze\u0144stw!).<\/p>\n\n\n\n
Teraz pojawi\u0142a si\u0119 nowa stawka zmian: jak b\u0119d\u0105 musia\u0142y przekszta\u0142ci\u0107 si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, aby uwzgl\u0119dni\u0107 prawo, kt\u00f3re ma coraz mocniejsze roszczenie do bycia prawem podstawowym i uniwersalnym, to znaczy \u2013 prawo do aborcji?<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Pytanie to w\u0142a\u015bnie przestaje by\u0107 czysto teoretyczne. W grudniu zesz\u0142ego roku zacz\u0105\u0142 si\u0119 we Francji proces legislacyjny d\u0105\u017c\u0105cy do wpisania prawa do aborcji do konstytucji. 30 stycznia projekt przeszed\u0142 przez Assembl\u00e9e Nationale \u2013 odpowiednik naszego Sejmu \u2013 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w 493 do 30, co nie dziwi, gdy\u017c parlament ju\u017c wcze\u015bniej, bo w lutym 2023 r., upowa\u017cni\u0142 rz\u0105d do sformu\u0142owania konstytucyjnego zapisu w tej sprawie. Rz\u0105d zaproponowa\u0142, a izba ni\u017csza przyj\u0119\u0142a dopisanie do art. 34 precyzuj\u0105cego, co reguluj\u0105 ustawy, \u017ce: „La loi d\u00e9termine les conditions dans lesquelles s\u2019exerce la libert\u00e9 garantie \u00e0 la femme d\u2019avoir recours \u00e0 une interruption volontaire de grossesse” (\u201eUstawa okre\u015bla warunki, w jakich realizuje si\u0119 swoboda gwarantowana kobiecie** do dobrowolnego przerwania ci\u0105\u017cy”).<\/p>\n\n\n\n
Zasiadaj\u0105ca we francuskim Senacie prawicowa wi\u0119kszo\u015b\u0107 co do zasady jest za nowym wpisem do konstytucji, ale z\u017cyma si\u0119 na zapis o \u201egwarantowanej swobodzie”. O ile w polskim j\u0119zyku prawnym mog\u0142oby to oznacza\u0107 na\u0142o\u017cenie na pa\u0144stwo obowi\u0105zku umo\u017cliwienia realizacji danego prawa, odr\u00f3\u017cniaj\u0105c je od zapis\u00f3w o charakterze bardziej \u017cyczeniowym, o tyle w tradycji francuskiej chodzi o co\u015b wi\u0119cej: gwarancja prawa oznacza, \u017ce ma by\u0107 ono respektowane ju\u017c zawsze, przez co uzyskuje ono, poniek\u0105d, wymiar powszechno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli mimo wszystko Senat zgodzi si\u0119 na taki zapis, kolejnym krokiem b\u0119dzie przeg\u0142osowanie wpisu przez zgromadzenie og\u00f3lne, tzn. Assembl\u00e9e plus Senat, kwalifikowan\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 3\/5 g\u0142os\u00f3w. Ponadto uzupe\u0142nienie art. 34 mo\u017ce zosta\u0107 poddane kontroli Rady Konstytucyjnej oraz Europejskiego Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci. Gdyby za\u015b Senat zmieni\u0142 sformu\u0142owanie, kt\u00f3re wysz\u0142o z izby ni\u017cszej, ca\u0142a karuzela uzgodnie\u0144 zacz\u0119\u0142aby si\u0119 od nowa \u2013 jednak nadal ze wskazaniem jakiego\u015b wpisania do konstytucji prawa do aborcji.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce upieraj\u0105c si\u0119 przy tym rozwi\u0105zaniu, prezydent Emmanuel Macron pokaza\u0142, \u017ce naprawd\u0119 zale\u017cy mu na zapisaniu swego nazwiska na kartach historii \u015bwiata \u2013 niewykluczone bowiem, \u017ce przeforsowanie takiego prawa w jednym kraju uruchomi ca\u0142e domino: w ko\u0144cu Unia Europejska opiera si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce wszyscy jej obywatele maj\u0105 takie same prawa***.<\/p>\n\n\n\n
W Polsce ju\u017c niebawem stanie podobne pytanie: bardzo mo\u017cliwe, \u017ce w\u015br\u00f3d zapowiadanych czterech projekt\u00f3w reformy prawa aborcyjnego pojawi si\u0119 propozycja referendum. Najnowsze wyniki bada\u0144 opinii publicznej wskazuj\u0105, \u017ce Polki i Polacy r\u00f3wnie\u017c s\u0105 gotowi na zmiany, i to w proporcji, kt\u00f3ra wcale nie wyklucza wpisania prawa do aborcji r\u00f3wnie\u017c do konstytucji (zmiana tre\u015bci rozdzia\u0142\u00f3w I, II i XII jest mo\u017cliwa w trybie referendum \u2013 hipotetycznie prawo do aborcji wpisywano by w\u0142a\u015bnie do rozdzia\u0142u II pt. \u201eWolno\u015bci, prawa i obowi\u0105zki cz\u0142owieka i obywatela”).<\/p>\n\n\n\n
Hipotetycznie wi\u0119c, zamiast robi\u0107 referendum w kwestiach \u015bwiatopogl\u0105dowych zachodz\u0105ce na tematyk\u0119 praw cz\u0142owieka \u2013 to ostatnie uznaje si\u0119 za co\u015b w bardzo z\u0142ym gu\u015bcie, prawa cz\u0142owieka bowiem s\u0105 po to, by zbiorowe psychozy w rodzaju nazizmu ju\u017c nigdy wi\u0119cej ich nie naruszy\u0142y \u2013 mogliby\u015bmy sobie zrobi\u0107 referendum konstytucyjne o prawie do aborcji. Poparcie dla oddania decyzji w r\u0119ce os\u00f3b w ci\u0105\u017cy od \u0142adnych paru lat utrzymuje si\u0119 na wysokim poziomie i w coraz mniejszym stopniu uzale\u017cnione jest od sposobu formu\u0142owania pyta\u0144 przez badaczy, co po\u015bwiadcza, \u017ce temat jest dobrze rozpoznany przez respondent\u00f3w, a \u015bwiadomo\u015b\u0107 stawek r\u00f3\u017cnych stron uczestnicz\u0105cych w sporze jest wysoka. I tak najnowsze badanie fundacji More in Common Polska<\/a> na grupie reprezentatywnej pokazuje, \u017ce poparcie dla liberalizacji wykazuje 57 proc. badanych, za\u015b w odniesieniu do \u201ebliskiej im kobiety” 61 proc. uznaje, \u017ce to ona powinna mie\u0107 samodzielne prawo do decyzji o przerwaniu ci\u0105\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Sta\u0142y poziom poparcia dla rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re zosta\u0142y wykluczone z polskiego prawa 30 lat temu, a tak\u017ce poziom spo\u0142ecznej mobilizacji wok\u00f3\u0142 tematu i zrozumienia dla niego wskazuje, \u017ce referendum mog\u0142oby si\u0119 uda\u0107 \u2013 by\u0142oby to pierwsze wi\u0105\u017c\u0105ce referendum w Polsce od czasu referendum unijnego w 2003 r. Od tego czasu odby\u0142y si\u0119 jeszcze dwa takie przedsi\u0119wzi\u0119cia, w 2015 r. Polacy g\u0142osowali m.in. w sprawie wprowadzenia jednomandatowych okr\u0119g\u00f3w wyborczych do Sejmu z frekwencj\u0105 7,80 proc., a podczas ostatnich wybor\u00f3w parlamentarnych mogli\u015bmy si\u0119 wypowiedzie\u0107 m.in. na temat wyprzeda\u017cy polskiego maj\u0105tku, podniesienia wieku emerytalnego i aspekt\u00f3w polskiej polityki migracyjnej, z czego skorzysta\u0142a znacznie mniej ni\u017c po\u0142owa uprawnionych \u2013 40,91 proc.<\/p>\n\n\n\n Tylko \u017ce referendum konstytucyjne zatwierdza ustaw\u0119 zmieniaj\u0105c\u0105 konstytucj\u0119 \u2013 i tu w\u0142a\u015bnie pojawia si\u0119 zagwozdka, gdy\u017c wyborcy okazuj\u0105 si\u0119 znacznie bardziej progresywni ni\u017c ich przedstawiciele w Sejmie i Senacie (chyba \u017ce Trzecia Droga, tzn. PSL i Polska 2050, zmieni\u0105 nastawienie pod wp\u0142ywem jasno wyra\u017canych opinii w\u0142asnego elektoratu, kt\u00f3ry w 68 proc. popiera zmiany).<\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my jednak do pocz\u0105tkowego pytania: czy jeste\u015bmy gotowi na szersz\u0105 transformacj\u0119 spo\u0142eczno-gospodarcz\u0105, charakterystyczn\u0105 dla prog\u00f3w uznania nowego prawa cz\u0142owieka? Co w\u0142a\u015bciwie znaczy oddanie decyzji o posiadaniu dziecka wy\u0142\u0105cznie w r\u0119ce kobiety? Jakie konsekwencje spowoduje oddanie decyzji o przysz\u0142o\u015bci naszych linii genetycznych (\u017ceby nie m\u00f3wi\u0107 o przysz\u0142o\u015bci narodu) kobietom? Wymaga\u0142oby to, mi\u0119dzy innymi, stworzenia dobrych warunk\u00f3w do tego, \u017ceby dzieci mie\u0107: uwsp\u00f3lnienia troski nad b\u0105belkami, ale tak\u017ce nad seniorami i osobami z niepe\u0142nosprawno\u015bciami, kt\u00f3rymi kobiety dzi\u015b zajmuj\u0105 si\u0119 w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Bo obecnie rodzina nie jest tylko wsp\u00f3lnot\u0105 przyjemno\u015bci i warto\u015bci, ale tak\u017ce przedsi\u0119biorstwem pracy reprodukcyjnej (rodzenia, wychowania, karmienia, prania, cerowania, kupowania, organizacji \u017cycia, wspomagania nauki etc., etc.). Zdj\u0119cie przynajmniej cz\u0119\u015bci brzemienia troski z tej jednej, decyduj\u0105cej osoby wymaga\u0142oby stworzenia nowych gospodarczych paradygmat\u00f3w, w kt\u00f3rych opieka i troska zacz\u0119\u0142yby by\u0107 r\u00f3wnie wa\u017cnym wska\u017anikiem co PKB i produktywno\u015b\u0107. Zmieni\u0142oby si\u0119 te\u017c nasze my\u015blenie o stosunku pracy, kt\u00f3rego pierwszym zadaniem sta\u0142aby si\u0119 obs\u0142uga \u017cycia prywatnego (tak, w tym kierunku, cho\u0107 jeszcze nie tak daleko, id\u0105 europejskie regulacje dotycz\u0105ce work\/life balance<\/em> \u2013 r\u00f3wnowa\u017cenia \u017cycia zawodowego i prywatnego). Jedne zmiany z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 poci\u0105gn\u0119\u0142yby konieczno\u015b\u0107 nast\u0119pnych\u2026<\/p>\n\n\n\n Do tego dochodz\u0105 badania zesz\u0142orocznej noblistki z obszaru ekonomii Claudii Goldin z Uniwersytetu Harvarda, kt\u00f3ra na danych z okresu 200 lat wykaza\u0142a, \u017ce macierzy\u0144stwo jest kluczowym zdarzeniem upo\u015bledzaj\u0105cym szanse kobiet na rynku pracy. To musia\u0142oby si\u0119 zmieni\u0107, ale nie tylko w postaci rozmaitych kompensacji dla pracuj\u0105cych matek \u2013 kluczowe by\u0142oby te\u017c zrozumienie, \u017ce nie sam\u0105 prac\u0105 \u017cyje cz\u0142owiek, a zarabianie pieni\u0119dzy nie jest najwa\u017cniejszym wyznacznikiem \u017cyciowego sukcesu.<\/p>\n\n\n\n