Tzw. osobowo\u015b\u0107 autorytarn\u0105 wyodr\u0119bni\u0142 w badaniach prowadzonych po II wojnie \u015bwiatowej ameryka\u0144ski zesp\u00f3\u0142 mi\u0119dzynarodowych uczonych \u2013 socjologa, psycholog\u00f3w i psychoanalityczki. Najbardziej znan\u0105 postaci\u0105 w zespole by\u0142 Theodor Adorno, a towarzyszyli mu Else Frenkel-Brunswick, Daniel J. Levinson i R. Nevitt Sanford.
\n
\nBadacze starali si\u0119 odpowiedzie\u0107 na pytanie, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce zwykli ludzie, codziennie mijani na ulicach bli\u017ani, nie zaprotestowali przeciwko hitleryzmowi, a wr\u0119cz w\u0142\u0105czali si\u0119 w nazistowsk\u0105 machin\u0119. Innymi s\u0142owy, czym w kategoriach psychologicznych i socjologicznych jest „banalno\u015b\u0107 z\u0142a”.<\/p>\n
Osobowo\u015b\u0107 autorytarna jako profil psychologiczny jest wzmacniana lub neutralizowana spo\u0142ecznie. To normalne, \u017ce „to, co ludzie m\u00f3wi\u0105, a cz\u0119\u015bciowo tak\u017ce to, co my\u015bl\u0105, zale\u017cy od bie\u017c\u0105cych nastroj\u00f3w i opinii, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych przysz\u0142o im egzystowa\u0107\u201d<\/em>. U osobowo\u015bci autorytarnej jednak mowa i my\u015bl znacznie szybciej dostosowuj\u0105 si\u0119 do zmiany sytuacji.<\/p>\n Towarzysz\u0105 temu postawy antydemokratyczne (uprzedzenia, np. antysemityzm, przywi\u0105zanie do hierarchii, nadmierne podkre\u015blanie form spo\u0142ecznych, przedk\u0142adanie pos\u0142usze\u0144stwa nad debat\u0119, brak wiary w r\u00f3wno\u015b\u0107 wszystkich ludzi) i irracjonalizm (kwestionowanie nauki, wiara w przepowiednie i przes\u0105dy, alergia na autorytety). Wiedza jest p\u0142ynna, a jedynym pewnikiem jest hierarchia.<\/p>\n Brzmi znajomo? Prymat grupowej lojalno\u015bci nad osobistymi pogl\u0105dami, zadziwiaj\u0105cy l\u0119k przed uchod\u017acami i obco\u015bci\u0105, karno\u015b\u0107 i dyscyplinowanie, podwa\u017canie autorytet\u00f3w os\u00f3b i instytucji, nienawi\u015b\u0107 do „lewactwa\u201d, czyli wyra\u017anych opinii, kt\u00f3re wymuszaj\u0105 konfrontacj\u0119 i ustalenie w\u0142asnego stanowiska, ustawianie hierarchii (ostatnio widzimy to na polu odtwarzania nier\u00f3wno\u015bci p\u0142ci) \u2013 przecie\u017c to charakterystyka naszej polskiej codzienno\u015bci w 2016 roku.<\/p>\n Jeszcze lepiej (a mo\u017ce gorzej\u2026) oddaje to definicja tzw. pseudokonserwatyzmu, wyizolowanego przez Adorna jako podstawowa postawa polityczna os\u00f3b autorytarnych:<\/p>\n „Psychiczna struktura, kt\u00f3ra odpowiada pseudokonserwatyzmowi, wi\u0105\u017ce si\u0119 z konwencjonalizmem i autorytarnym podporz\u0105dkowaniem w sferze ego. Na poziomie nie\u015bwiadomym towarzyszy temu przemoc, anarchiczne impulsy i chaotyczna destrukcyjno\u015b\u0107\u201d<\/em>.<\/p>\n Komentarz chyba zbyteczny, warto jednak si\u0119 zastanowi\u0107, sk\u0105d bierze si\u0119 osobowo\u015b\u0107 autorytarna. Konwencjonalizm, hierarchiczno\u015b\u0107 i niech\u0119\u0107 do rzetelnej debaty to oznaki braku pewno\u015bci siebie. Pewno\u015b\u0107 siebie, czy raczej zaufanie do siebie, uzyskujemy dzi\u0119ki temu, \u017ce znamy samych siebie, wierzymy we w\u0142asn\u0105 warto\u015b\u0107 niedaj\u0105c\u0105 si\u0119 przeliczy\u0107 na pieni\u0105dze czy \u015bwietny wygl\u0105d\u2026 Ale tak\u017ce mamy stabilne punkty odniesienia w postaci wsp\u00f3lnego kanonu spo\u0142ecznych instytucji, wyobra\u017ce\u0144 czy przekona\u0144.<\/p>\n Z tym w\u0142a\u015bnie jest dzi\u015b najtrudniej. Triumfalny poch\u00f3d neoliberalizmu w wielu krajach na\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na nieprzepracowane spo\u0142ecze\u0144stwo tradycyjne, silnie patriarchalne. W rezultacie coraz bardziej niewydolna, cho\u0107 znana struktura oparta na hierarchii (m\u0119\u017cczy\u017ani i osoby starsze maj\u0105 wi\u0119cej do powiedzenia ni\u017c kobiety\/osoby m\u0142odsze, ale i przyjmuj\u0105 na siebie wi\u0119cej zobowi\u0105za\u0144) zacz\u0119\u0142a przegrywa\u0107 w konkurencji z systemem wymagaj\u0105cym samodzielno\u015bci i mobilno\u015bci, a wi\u0119c w praktyce niehierarchicznym.<\/p>\n Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce nie ma czego\u015b takiego jak „darmowy obiad\u201d. System patriarchalny „\u017cywi\u0142 si\u0119\u201d nieodp\u0142atn\u0105 prac\u0105 kobiet i wzrasta\u0142 na podglebiu ukrytych nier\u00f3wno\u015bci, przemocy i zmarnowanych szans, ale neoliberalizm niewiele z tych problem\u00f3w rozwi\u0105za\u0142. Na pewno jest l\u017cejszy do zniesienia tam, gdzie nieodp\u0142atn\u0105 prac\u0105 w domu, przy dzieciach czy w opiece nad seniorami, obie p\u0142cie dziel\u0105 si\u0119 po r\u00f3wno (zw\u0142aszcza \u017ce zwykle w tych samych krajach istniej\u0105 realne publiczne systemy wsparcia). Ale ukryta hierarchia przywileju istnieje nawet tam: przywilejem jest „zdolno\u015b\u0107 kredytowa\u201d, a ci, kt\u00f3rym zosta\u0142y ju\u017c tylko d\u0142ugi do sp\u0142acania, l\u0105duj\u0105 na pozycji podporz\u0105dkowania i upokorzenia.<\/p>\n \u017baden z tych system\u00f3w nie odpowiada dzisiaj na podstawowe pytanie „jak \u017cy\u0107?\u201d, cho\u0107 zdezorientowani wyborcy miotaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy pseudorozwojem a pseudokonserwatyzmem, pr\u00f3buj\u0105c „odbudowa\u0107\u201d rzekomo utracone hierarchie. Nie inaczej przecie\u017c wypada interpretowa\u0107 wybory w Stanach Zjednoczonych, kt\u00f3re od samego pocz\u0105tku niepokoi\u0142y przez doniesienia o k\u0142amstwach, nadu\u017cyciach i „niewybieralno\u015bci\u201d obojga kandydat\u00f3w.<\/p>\n Mimo wszystko lojalno\u015bci wygra\u0142y z pogl\u0105dami (osoby znane jako aktywi\u015bci na rzecz przejrzysto\u015bci publicznie popiera\u0142y Hillary Clinton mimo skandalu z e-mailami). Ch\u0119\u0107 dyskryminowania (imigrant\u00f3w, kobiet, os\u00f3b LGBT itp.) przewa\u017cy\u0142a nad tradycyjnym ameryka\u0144skim umi\u0142owaniem r\u00f3wno\u015bci. Irracjonalizm, chaotyczna destrukcja i pseudokonserwatyzm na dobre wr\u00f3ci\u0142y do politycznego menu. Jak na to odpowiedzie\u0107? Miejmy nadziej\u0119, \u017ce ob\u0119dzie si\u0119 bez wojny. Ale z pewno\u015bci\u0105 nie ob\u0119dzie si\u0119 bez walki ideowej, bez nowego projektu na \u015bwiat, w kt\u00f3rym wszyscy wreszcie znajdziemy swoje miejsce, punkty odniesienia i godno\u015b\u0107.<\/p>\n Czytaj wi\u0119cej: Theodor W. Adorno,\u00a0Osobowo\u015b\u0107 autorytarna<\/strong>, prze\u0142. M. Pa\u0144k\u00f3w, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tzw. osobowo\u015b\u0107 autorytarn\u0105 wyodr\u0119bni\u0142 w badaniach prowadzonych po II wojnie \u015bwiatowej ameryka\u0144ski zesp\u00f3\u0142 mi\u0119dzynarodowych uczonych \u2013 socjologa, psycholog\u00f3w i psychoanalityczki. Najbardziej znan\u0105 postaci\u0105 w zespole by\u0142 Theodor Adorno, a towarzyszyli mu Else Frenkel-Brunswick, Daniel J. Levinson i R. Nevitt Sanford.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=90"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":96,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90\/revisions\/96"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=90"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=90"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/czarnacka\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=90"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}