{"id":1036,"date":"2017-12-13T22:59:20","date_gmt":"2017-12-13T21:59:20","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=1036"},"modified":"2018-02-26T10:49:51","modified_gmt":"2018-02-26T09:49:51","slug":"dieta-w-smog-chron-swoje-zdrowie-przed-zanieczyszczeniem-powietrza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2017\/12\/13\/dieta-w-smog-chron-swoje-zdrowie-przed-zanieczyszczeniem-powietrza\/","title":{"rendered":"Diet\u0105 w smog: chro\u0144 swoje zdrowie przed zanieczyszczeniem powietrza"},"content":{"rendered":"

\"\"Zanieczyszczenie powietrza to w Polsce realny, powa\u017cny problem, narastaj\u0105cy zw\u0142aszcza wtedy, gdy robi si\u0119 zimno i dzie\u0144 staje si\u0119 kr\u00f3tki. Czyli w\u0142a\u015bnie teraz. Dlatego te\u017c chcemy podzieli\u0107 si\u0119 z Czytelnikami kilkoma radami, jak chroni\u0107 si\u0119 przed szkodliwym dzia\u0142aniem zanieczyszcze\u0144 powietrza na zdrowie, mi\u0119dzy innymi przy pomocy diety.
\n
\nWed\u0142ug szacunk\u00f3w \u015awiatowej Organizacji Zdrowia<\/a> ju\u017c ponad 90 proc. populacji nara\u017cone jest na przekraczaj\u0105ce normy poziomy zanieczyszcze\u0144 obecnych w powietrzu atmosferycznym. Ka\u017cdego roku na \u015bwiecie umiera z tego powodu oko\u0142o 9 milion\u00f3w ludzi<\/a>. Jako\u015b\u0107 powietrza, kt\u00f3rym oddychamy w Polsce, nale\u017cy do najgorszych w Europie. W wyniku nara\u017cenia na obecne w nim zanieczyszczenia ka\u017cdego roku umiera przedwcze\u015bnie oko\u0142o 45 tys. Polak\u00f3w<\/a>.<\/p>\n

Do g\u0142\u00f3wnych typ\u00f3w zanieczyszcze\u0144 nale\u017c\u0105 bezwonny i bezbarwny tlenek azotu, brunatny i dra\u017cni\u0105cy ditlenek azotu, silnie reaktywny ozon, bezbarwny, lecz gryz\u0105cy ditlenek siarki, blokuj\u0105cy transport tlenu w organizmie tlenek w\u0119gla, silnie toksyczny i rakotw\u00f3rczy benzo(a)piren oraz \u0142atwo absorbowany w g\u00f3rnych drogach oddechowych, oskrzelach i p\u0142ucach py\u0142 zawieszony. W Polsce w sezonie grzewczym zdecydowanie najwi\u0119kszy problem stanowi\u0105 py\u0142y zawieszone i benzo(a)piren.<\/p>\n

Do zdrowotnych skutk\u00f3w nara\u017cenia na benzo(a)piren<\/a> nale\u017c\u0105 m.in. zwi\u0119kszone ryzyko zachorowania na nowotwory p\u0142uc, upo\u015bledzenie uk\u0142adu nerwowego, spadek odporno\u015bci i wady rozwojowe p\u0142odu. Nara\u017cenie na drobnoziarniste py\u0142y<\/a>, o \u015brednicy nieprzekraczaj\u0105cej 10 \u00b5m (PM10), na powierzchni kt\u00f3rych mog\u0105 by\u0107 zaadsorbowane<\/a> zwi\u0105zki arsenu, rt\u0119ci, o\u0142owiu czy kadmu, prowadzi\u0107 mo\u017ce do niewydolno\u015bci oddechowej<\/a>, choroby niedokrwiennej serca<\/a>, chor\u00f3b uk\u0142adu kostnego<\/a>, mog\u0105 one r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszy\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia cukrzycy typu-2<\/a> i powik\u0142a\u0144 ci\u0105\u017cy<\/a>.<\/p>\n

\"\"

Py\u0142y zawieszone to mieszanina cz\u0105stek o \u015brednicy nie wi\u0119kszej ni\u017c 10 \u00b5m (PM10) pochodz\u0105cych z proces\u00f3w spalania w\u0119gla, drewna, li\u015bci, \u015bmieci itp. oraz z ruchu drogowego. Najniebezpieczniejsz\u0105 frakcj\u0119 stanowi\u0105 cz\u0105stki o \u015brednicy nie wi\u0119kszej ni\u017c 2.5 \u00b5m (PM2.5) (Barbara Poniedzia\u0142ek, Piotr Rzymski).<\/p><\/div>\n

Najbardziej nara\u017cone na dzia\u0142anie zanieczyszcze\u0144 s\u0105 kobiety w ci\u0105\u017cy, alergicy, osoby z niewydolno\u015bci\u0105 uk\u0142adu sercowo-naczyniowego, w podesz\u0142ym wieku oraz dzieci. Wed\u0142ug najnowszego raportu UNICEF<\/a> a\u017c 17 milion\u00f3w niemowl\u0105t na \u015bwiecie oddycha obecnie powietrzem tak zanieczyszczonym, \u017ce zagra\u017ca ono prawid\u0142owemu rozwojowi ich m\u00f3zg\u00f3w.<\/p>\n

Powszechne przekonanie, \u017ce za zanieczyszczanie powietrza i ca\u0142e z\u0142o z nim zwi\u0105zane odpowiada przede wszystkim emisja z zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych i \u015brodk\u00f3w transportu, jest nie tylko niezgodne z prawd\u0105, ale skrz\u0119tnie odwraca uwag\u0119 od pal\u0105cego problemu, kt\u00f3ry rogrywa si\u0119 dos\u0142ownie na naszych oczach i na kt\u00f3ry wszyscy mo\u017cemy mie\u0107 istotny wp\u0142yw. A to dlatego, \u017ce do g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3de\u0142 emisji jednych z najgro\u017aniejszych dla zdrowia zanieczyszcze\u0144, py\u0142\u00f3w zawieszonych i benzo(a)pirenu, nale\u017c\u0105 procesy spalania w naszych domach. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce ich najwy\u017cszy poziom odnotowuje si\u0119 w sezonie grzewczym<\/a>, a wi\u0119c na og\u00f3\u0142 od pa\u017adziernika do marca.<\/p>\n

\"\"

\u015aredniomiesi\u0119czne st\u0119\u017cenie benzo(a)pirenu i PM10 na terenie Wielkopolski w 2016 roku (na podstawie danych WIO\u015a Pozna\u0144).<\/p><\/div>\n

Wed\u0142ug unijnej normy<\/a> \u015bredni dobowy poziom PM10 nie powinien by\u0107 wi\u0119kszy ni\u017c 50 \u00b5g\/m3. Dopuszcza si\u0119 jednak do 35 dni w roku, w kt\u00f3rych mo\u017ce on by\u0107 przekroczony. W niekt\u00f3rych miejscach w Polsce<\/a> dobowe st\u0119\u017cenie PM10 osi\u0105ga tymczasem warto\u015b\u0107 kilkuset \u00b5g\/m3, a liczba dni z przekroczeniami jest wi\u0119ksza ni\u017c 100. Nie s\u0142yszymy o tym za cz\u0119sto, bo poziom PM10, od kt\u00f3rego istnieje obowi\u0105zek informowania i alarmowania mieszka\u0144c\u00f3w, jest w Polsce w por\u00f3wnaniu do innych\u00a0pa\u0144stw europejskich bardzo wysoki. Mieszka\u0144cy Polski dowiaduj\u0105 si\u0119 o zagro\u017ceniu dopiero, gdy st\u0119\u017cenie PM10 przekracza kilkakrotnie zalecenia \u015awiatowej Organizacji Zdrowia<\/a>.<\/p>\n

\"\"

Poziom st\u0119\u017cenia PM10, przy kt\u00f3rym istnieje obowi\u0105zek informowania i alarmowania mieszka\u0144c\u00f3w w wybranych krajach Europy (Barbara Poniedzia\u0142ek, Piotr Rzymski).<\/p><\/div>\n

Zamiast bezczynnie przygl\u0105da\u0107 si\u0119 tej nieciekawej sytuacji, warto samemu przyczyni\u0107 si\u0119 do jej poprawy. Mo\u017cna to uczyni\u0107 poprzez zmian\u0119\u00a0(lub wyb\u00f3r na etapie budowy) \u017ar\u00f3d\u0142a energii grzewczej w swoim domu<\/a> na mniej obci\u0105\u017caj\u0105ce dla \u015brodowiska i naszego zdrowia. W por\u00f3wnaniu z kot\u0142em zasilanym r\u0119cznie drewnem lub piecem w\u0119glowym u\u017cytkowanie pieca gazowego prowadzi do emisji kilkaset ni\u017cszego poziomu py\u0142u i niemal 200 tysi\u0119cy razy ni\u017cszego poziomu benzo(a)pirenu! Dom ogrzewany systemem pompy ciep\u0142a nie emituje tych zanieczyszcze\u0144 w og\u00f3le. Je\u017celi jednak zmiana systemu grzewczego na bardziej przyjazny naszemu zdrowiu jest niemo\u017cliwa, powinni\u015bmy bezwzgl\u0119dnie unika\u0107 wrzucania do pieca czy kominka kolorowych gazet, odzie\u017cy, gumy, mebli, opakowa\u0144 z tworzyw sztucznych,\u00a0styropianu – czyli po prostu \u015bmieci.<\/p>\n

\"\"

Emisja py\u0142\u00f3w PM10 (mg\/m3) z domowych urz\u0105dze\u0144 grzewczych r\u00f3\u017cnego typu (Barbara Poniedzia\u0142ek, Piotr Rzymski)<\/p><\/div>\n

Widz\u0105c czarny dym wydobywaj\u0105cy si\u0119 z domowego komina, nale\u017cy reagowa\u0107. Z s\u0105siadami warto oczywi\u015bcie najpierw porozmawia\u0107 i u\u015bwiadomi\u0107 o zagro\u017ceniach dla zdrowia, jakie niesie emisja zanieczyszcze\u0144 powietrza. Je\u015bli nie odniesie to skutku, nale\u017cy powiadomi\u0107 odpowiednie s\u0142u\u017cy, najcz\u0119\u015bciej Stra\u017c Miejsk\u0105 lub Gminn\u0105, kt\u00f3ra ma obowi\u0105zek przyj\u0105\u0107 zg\u0142oszenie – podstaw\u0105 prawn\u0105 jest ustawa z 14 grudnia 2012 roku o odpadach (tu szczeg\u00f3\u0142y<\/a>). Za stosowanie niew\u0142a\u015bciwego paliwa grzewczego grozi mandat w wysoko\u015bci do 500 z\u0142. W niekt\u00f3rych miastach s\u0142u\u017cby ju\u017c zaczynaj\u0105 si\u0119 prze\u015bciga\u0107 w sposobach lokalizowania trucicieli. W Poznaniu testuj\u0105 mobiln\u0105 stacj\u0119 badaj\u0105c\u0105 zanieczyszczenia<\/a>, w \u015awidniku b\u0119d\u0105 do tego celu stosowa\u0107 drony<\/a>.<\/p>\n

By skutecznie chroni\u0107 si\u0119 przed dzia\u0142aniem zanieczyszcze\u0144 powietrza, nale\u017cy monitorowa\u0107 ich aktualny poziom. Obecnie nie wymaga to wiele wysi\u0142ku – wystarczy odwiedzi\u0107 map\u0119 prezentuj\u0105c\u0105 bie\u017c\u0105c\u0105 sytuacj\u0119 pomiarow\u0105, nieustannie rozwijaj\u0105cej si\u0119, sieci czujnik\u00f3w Airly<\/a>, stron\u0119 internetow\u0105 G\u0142\u00f3wnego Inspektoratu Ochrony \u015arodowiska<\/a>, portal aqicn<\/a> czy po prostu \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 odpowiedni\u0105 aplikacj\u0119 na telefon kom\u00f3rkowy<\/a>. W dni, kiedy st\u0119\u017cenie zanieczyszcze\u0144 powietrza przekracza norm\u0119, nale\u017cy ograniczy\u0107 czas sp\u0119dzany na zewn\u0105trz i nie wietrzy\u0107 w domu. Warto r\u00f3wnie\u017c uprawia\u0107 w domu ro\u015bliny, bo wiele z nich<\/a>, poch\u0142aniaj\u0105c zanieczyszczenia, dzia\u0142a jak naturalne filtratory. Dzieci nale\u017cy zach\u0119ca\u0107 do oddychania przez nos, bo to z kolei nasz naturalny filtr powietrza.<\/p>\n

Co jeszcze mo\u017cemy zrobi\u0107, aby minimalizowa\u0107 negatywny wp\u0142yw zanieczyszcze\u0144 na nasze zdrowie? Pomocna mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 dieta. <\/strong>Odpowiednio zaplanowana nie zmniejszy wprawdzie stopnia nara\u017cenia na substancje toksyczne, ale mo\u017ce wspiera\u0107 nasz organizm w radzeniu sobie z intoksykacj\u0105.<\/p>\n

W badaniu<\/a> z udzia\u0142em 10 ochotnik\u00f3w wykazano, i\u017c suplementowanie witamin z grup B (w dziennej dawce 2,5 mg kwasu foliowego, 50 mg witaminy B6 i 1 mg witaminy B12) znosi\u0142o niemal\u017ce ca\u0142kowicie efekt wywo\u0142ywany dwugodzinnym nara\u017ceniem na py\u0142 zawieszony polegaj\u0105cy na spadku poziomu mitochondrialnego DNA i zmianach epigenetycznych (zwi\u0105zanych z hipometylacj\u0105) w limfocytach Th, kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 promocji stanu zapalnego. Witaminy z grupy B s\u0105 bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em grup metylowych, kt\u00f3re wykorzystywane s\u0105 w metylacji zasad DNA czy rdzeni histon\u00f3w, procesie, o kt\u00f3rego znaczeniu poczyta\u0107 mo\u017cna by\u0142o m.in. we wpisie „Jedz i w\u0142\u0105czaj [wy\u0142\u0105czaj] swoje geny”<\/a>.<\/p>\n

Podobnie obiecuj\u0105ce wyniki uzyskano w badaniu<\/a>, w kt\u00f3rym to nara\u017ceni na wdychanie wysokich st\u0119\u017ce\u0144 py\u0142u zawieszonego pracownicy elektrowni w\u0119glowej, a tak\u017ce osoby mieszkaj\u0105ce w pobli\u017cu niej suplementowali przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy witamin\u0119 C (500 mg dziennie) i witamin\u0119 E (800 mg dziennie). Stwierdzono, \u017ce tego typu suplementacja normalizowa\u0142a wszystkie uj\u0119te w badaniu markery stresu oksydacyjnego, zjawiska zwi\u0105zanego z nadmiernym powstawaniem reaktywnych form tlenu, kt\u00f3re mog\u0105 uszkadza\u0107 sk\u0142adniki kom\u00f3rkowe, takie jak bia\u0142ka, lipidy czy kwasy nukleinowe.<\/p>\n

Czy powinni\u015bmy zatem w okresie grzewczym po prostu naszpikowa\u0107 si\u0119 suplementami diety, by skutecznie chroni\u0107 nasze zdrowie przez wp\u0142ywem zanieczyszcze\u0144 powietrza? Tego na pewno oczekuj\u0105 producenci takich preparat\u00f3w. W tym wzgl\u0119dzie nale\u017cy jednak zachowa\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107. Po pierwsze z powodu braku jakichkolwiek oficjalnych rekomendacji co do przyjmowania witamin i wysoko\u015bci ich dawek u os\u00f3b nara\u017conych na zanieczyszczone powietrze. Po drugie, z powodu problem\u00f3w z jako\u015bci\u0105 niekt\u00f3rych suplement\u00f3w diety, o czym na blogu pisali\u015bmy wcze\u015bniej<\/a>. I po trzecie, suplementowanie diety du\u017cymi dawkami niekt\u00f3rych witamin mo\u017ce przynosi\u0107 skutki odwrotne od zamierzonych. Na przyk\u0142ad stosowanie wysokich dawek witaminy E mo\u017ce podnosi\u0107 ryzyko niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w<\/a>. Podobnie rzecz ma si\u0119 z niekt\u00f3rymi witaminy grupy B – przyjmowanie kwasu foliowego podnosi\u0142o ryzyko zachorowania na raka prostaty<\/a>, a suplementacja witaminy B6 i B12 podnosi\u0142a dwu- do czterokrotnie ryzyko raka p\u0142uc u palaczy<\/a> (podobnie rzecz ma si\u0119 z przyjmowaniem suplement\u00f3w beta-karotenu<\/a>). Z kolei zawarta w suplementach witamina C, znana jako \u201ezmiatacz wolnych rodnik\u00f3w\u201d, mo\u017ce wr\u0119cz sprzyja\u0107\u2026 procesom oksydacyjnym, takim jak peroksydacja lipid\u00f3w<\/a>. Proponowanym wyt\u0142umaczeniem tego zjawiska jest to, \u017ce zawarta naturalnie w \u017cywno\u015bci witamina C jest cz\u0119\u015bci\u0105 kombinacji zwi\u0105zk\u00f3w utlenionych i zredukowanych, a r\u00f3wnowaga ta nie jest zachowana w suplementach diety.<\/p>\n

Radzimy zatem, aby chroni\u0107 si\u0119 przed negatywnymi skutkami zanieczyszcze\u0144 przede wszystkim poprzez odpowiedni\u0105 modyfikacj\u0119 diety, a nie suplementacj\u0119.<\/strong><\/p>\n

Jak wykaza\u0142o badanie<\/a> przeprowadzone niedawno na grupie ponad 29 tys. Chi\u0144czyk\u00f3w, osoby nara\u017cone na wdychanie PM2.5, czyli najgro\u017aniejszej frakcji py\u0142u zawieszonego, charakteryzuj\u0105 si\u0119 obni\u017con\u0105 wydolno\u015bci\u0105 p\u0142uc. Wzrost poziomu tego zanieczyszczenia o ka\u017cde kolejne 10 \u00b5g\/m3 mia\u0142 znaczny wp\u0142yw na dalsze pogarszanie si\u0119 wynik\u00f3w spirometrii. Jednak u tych os\u00f3b, kt\u00f3re konsumowa\u0142y wi\u0119cej warzyw i owoc\u00f3w, obserwowano cz\u0119\u015bciowe, lecz istotne klinicznie z\u0142agodzenie negatywnego oddzia\u0142ywania zanieczyszczenia powietrza. Autorzy sugeruj\u0105, \u017ce mo\u017ce by\u0107 to efekt przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego dzia\u0142ania sk\u0142adnik\u00f3w warzyw i owoc\u00f3w, takich jak flawonoidy, karotenoidy czy witamina C.<\/p>\n

Z kolei w ciekawym badaniu<\/a> przeprowadzonym przez naukowc\u00f3w z ameryka\u0144skiej Agencji Ochrony \u015arodowiska (EPA) ochotnicy przez miesi\u0105c spo\u017cywali 3 g oleju rybnego lub oliwy dziennie, a nast\u0119pnie wystawieni zostali na dwugodzinne dzia\u0142anie py\u0142u zawieszonego. Stosowanie oliwy nie mia\u0142o niestety dzia\u0142ania ochronnego – u os\u00f3b j\u0105 konsumuj\u0105cych stwierdzono bowiem jedne z typowych objaw\u00f3w nara\u017cenia na py\u0142 zawieszony, wzrost poziomu trigliceryd\u00f3w i cholesterolu frakcji LDL, oraz bardzo ma\u0142\u0105 zmienno\u015b\u0107 rytmu serca, kt\u00f3ra \u015bwiadczy o utracie zdolno\u015bci adaptowania si\u0119 mi\u0119\u015bnia sercowego do nowych warunk\u00f3w. Z kolei u os\u00f3b spo\u017cywaj\u0105cych olej rybny nara\u017cenie na py\u0142 nie prowadzi\u0142o do wyst\u0105pienia podobnych efekt\u00f3w. Dla zainteresowanych: ten zastosowany w badaniu olej zawiera\u0142 w dziennej dawce 410 mg kwasu eikozapentaenowego (EPA) i 274 mg kwasu dokozaheksaenowego (DHA).<\/p>\n

R\u00f3wnie korzystne okaza\u0142o si\u0119 spo\u017cywanie oleju rybnego przez nara\u017cone na py\u0142 zawieszony osoby starsze (>60 roku \u017cycia). Stwierdzono<\/a>, \u017ce nie tylko zapobiega ono, wywo\u0142ywanemu przez zanieczyszczenie powietrza, spadkowi st\u0119\u017cenia dysmutazy ponadtlenkowej (enzymu antyoksydacyjnego) i glutationu (uczestnicz\u0105cego w usuwaniu wolnych rodnik\u00f3w), a wr\u0119cz podnosi ich poziom. Podobne rezultaty zaobserwowano w przypadku konsumpcji oleju sojowego, ale w przeciwie\u0144stwie do rybnego nie by\u0142a ona zwi\u0105zana z istotnym spadkiem st\u0119\u017cenia toksycznych produkt\u00f3w utleniania lipid\u00f3w.<\/p>\n

W innym randomizowanym badaniu z udzia\u0142em placebo<\/a> 148 mieszka\u0144c\u00f3w charakteryzuj\u0105cego si\u0119 bardzo zanieczyszczonym powietrzem regionu w Chinach spo\u017cywa\u0142o przez 12 tygodni ekstrakt z kie\u0142k\u00f3w broku\u0142\u00f3w. S\u0105 one istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em glukorafaniny, kt\u00f3ra w ro\u015blinie ulega enzymatycznym przekszta\u0142ceniom do przyswajanego w naszym uk\u0142adzie pokarmowym sulforafanu. Wyniki przeprowadzonych wcze\u015bniej bada\u0144<\/a> wskazuj\u0105, \u017ce zwi\u0105zek ten wykazuje bardzo obiecuj\u0105ce i wielop\u0142aszczyznowe dzia\u0142anie przeciwnowotworowe. Mo\u017ce zmniejsza\u0107 ryzyko powstawania mutacji poprzez usuwanie z organizmu czynnik\u00f3w mutagennych, obni\u017canie reaktywno\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w genotoksycznych, regulowanie cyklu kom\u00f3rkowego, proliferacji i r\u00f3\u017cnicowania si\u0119 kom\u00f3rek oraz procesu apoptozy.<\/p>\n

\"\"

Bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em glukorafaninu s\u0105 kapustowate (w kolejno\u015bci malej\u0105cej od lewej). Zawarta w nich mirozynaza przekszta\u0142ca go do aktywnego biologicznie sulforafanu. Gotowanie warzyw nie degraduje istotnie glukorafaninu<\/a>, ale niszczy przekszta\u0142caj\u0105cy go enzym. Dodanie do nich bogatej w mirozynaz\u0119 musztardy powoduje jednak ponowne zachodzenie tej reakcji<\/a>. Poza tym niekt\u00f3re bakterie jelitowe<\/a> mog\u0105 przekszta\u0142ca\u0107 glukorafanin do sulforafanu, ale z mniejsz\u0105 wydajno\u015bci\u0105 (Barbara Poniedzia\u0142ek, Piotr Rzymski).<\/p><\/div>\n

We wspomnianym badaniu<\/a> w grupie spo\u017cywaj\u0105cej bogaty w sulforafan ekstrakt z kie\u0142k\u00f3w broku\u0142u stwierdzono niemal natychmiastowy i utrzymuj\u0105cy si\u0119 przez ca\u0142y, trzymiesi\u0119czny okres obserwacji wzrost wydalania toksycznego benzenu i akroleiny. Innymi s\u0142owy, nap\u00f3j przyspiesza\u0142 tempo metabolizmu i usuwania z organizmu szkodliwych toksyn, a zatem mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c zmniejsza\u0142 stopie\u0144 ich oddzia\u0142ywania na zdrowie.<\/p>\n

Je\u017celi nie wiesz, czy w Twojej okolicy powietrze jest zanieczyszczone, najwy\u017cszy czas, by\u015b to sprawdzi\u0142. Je\u017celi problem z\u0142ej jako\u015bci powietrza dotyczy r\u00f3wnie\u017c Ciebie, nie zaopatruj si\u0119 w stosy suplement\u00f3w diety. Wzboga\u0107 swoj\u0105 diet\u0119 o wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015b\u0107 warzyw, owoc\u00f3w i oleju rybnego.<\/p>\n

Z \u017cyczeniami zdrowej diety i zdrowego powietrza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak chroni\u0107 si\u0119 przed szkodliwym dzia\u0142aniem zanieczyszcze\u0144 powietrza na zdrowie m.in. przy pomocy diety.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1044,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[160,159,246,18,7,31,329],"tags":[333,341,342,304,338,334,335,332,331,343,340,32,336,337,339,330],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1036"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1036"}],"version-history":[{"count":68,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1036\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1347,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1036\/revisions\/1347"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1036"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1036"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1036"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}