{"id":1083,"date":"2017-12-20T22:18:49","date_gmt":"2017-12-20T21:18:49","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=1083"},"modified":"2018-02-19T08:46:45","modified_gmt":"2018-02-19T07:46:45","slug":"wigilia-bez-karpia-dla-zdrowia-srodowiska-i-spokoju-sumienia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2017\/12\/20\/wigilia-bez-karpia-dla-zdrowia-srodowiska-i-spokoju-sumienia\/","title":{"rendered":"Wigilia bez karpia: dla zdrowia, \u015brodowiska i spokoju sumienia?"},"content":{"rendered":"

\"\"Niekt\u00f3rzy nie wyobra\u017caj\u0105 sobie wigilii bez karpia, ceni\u0105c jego walory smakowe i wierz\u0105c w wysokie warto\u015bci od\u017cywcze. Z kolei inni najch\u0119tniej by go na wigilijnym stole nie widzieli. S\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy z jego jedzenia po prostu zrezygnowali. Tak\u0105 decyzj\u0119 mog\u0105 wspiera\u0107 trzy konkretne powody. Oto one.
\n
\n1. Powody \u017cywieniowe<\/strong><\/span>
\nMi\u0119so karpia jest stosunkowo t\u0142uste (do 7 proc. zawarto\u015bci t\u0142uszczu), a na domiar z\u0142ego charakteryzuje si\u0119 niekorzystnym stosunkiem kwas\u00f3w omega-6 do omega-3 (nawet 10:1<\/a>). W por\u00f3wnaniu z takimi rybami jak \u0142oso\u015b czy pstr\u0105g<\/a> mi\u0119so karpia zawiera du\u017co tych pierwszych, a niewiele tych drugich.<\/p>\n

Cho\u0107 jedna i druga grupa kwas\u00f3w pe\u0142ni funkcje biologiczne, szczeg\u00f3lnie istotny jest ich wzajemny stosunek w spo\u017cywanych pokarmach. Sugeruje si\u0119<\/a>, \u017ce w diecie ludzi pierwotnych wynosi\u0142 on 2:1 b\u0105d\u017a nawet 1:1, a wed\u0142ug obecnych zalece\u0144 powinien kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 na poziomie 4:1<\/a> b\u0105d\u017a ni\u017cszym<\/a>. Mieszka\u0144cy kraj\u00f3w rozwini\u0119tych maj\u0105 tendencj\u0119 do znacznego zawy\u017cania tej proporcji, spo\u017cywaj\u0105c nawet 15-krotnie razy wi\u0119cej kwas\u00f3w omega-6 ni\u017c omega-3<\/a> (stosunek 15:1 lub wy\u017cszy), co mo\u017ce wywo\u0142ywa\u0107<\/a> efekty prozapalane i protrombotycze, a tak\u017ce sprzyja\u0107 rozwojowi<\/a> mia\u017cd\u017cycy i cukrzycy.<\/p>\n

Mo\u017ce warto wi\u0119c zrezygnowa\u0107 z wigilijnego karpia, a zadba\u0107 o zwi\u0119kszon\u0105 poda\u017c kwas\u00f3w omega-3 w swojej diecie?<\/strong><\/p>\n

2. Powody \u015brodowiskowe<\/strong><\/span>
\nZajadanie si\u0119 karpiem w wigili\u0119 przez wielu Polak\u00f3w jest postrzegane jako wa\u017cna, typowo polska, odwieczna tradycja. Z niedowierzaniem przyjmuj\u0105 fakt, \u017ce nie jest to gatunek rodzimy, a do centralnej Europy trafi\u0142 z regionu zlewisk Morza Czarnego, Aralskiego i Kaspijskiego. Do Polski sprowadzony zosta\u0142 najprawdopodobniej przez cysters\u00f3w<\/a> na prze\u0142omie XII i XIII wieku. Natomiast jego sta\u0142a obecno\u015b\u0107 na wigilijnym stole nawi\u0105zuje, o zgrozo, do czas\u00f3w niedostatk\u00f3w \u017cywno\u015bci w PRL, kiedy to by\u0142 w czasie przed\u015bwi\u0105tecznym jedyn\u0105 dost\u0119pn\u0105 \u015bwie\u017c\u0105 ryb\u0105.<\/p>\n

Obecnie Polska nale\u017cy do europejskich potentat\u00f3w hodowli karpia (wysoko\u015b\u0107 produkcji w 2015 roku wynios\u0142a 19 tys. ton<\/a>). Prowadzona jest ona cz\u0119sto w stawach usytuowanych w atrakcyjnych krajobrazowo i cennych przyrodniczo dolinach rzek. Intensywne dokarmianie sprzyja szybkiemu wzrostowi karpia, ale prowadzi te\u017c do odprowadzania do w\u00f3d rzecznych istotnych ilo\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w biogennych<\/a> (azotu i fosforu), kt\u00f3re sprzyjaj\u0105 eutrofizacji i towarzysz\u0105cym jej zmianom biologicznym.<\/p>\n

Cho\u0107 pod wzgl\u0119dem negatywnego wp\u0142ywu na \u015brodowisko wodne hodowla karpia i rybactwo \u015br\u00f3dl\u0105dowe nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 np. z rolnictwem, to w skali lokalnej odgrywa istotn\u0105 rol\u0119. Stawy hodowlane typu karpiowego (przy produkcji >4 ton z 1 ha powierzchni u\u017cytkowej) zosta\u0142y zreszt\u0105 wpisane na list\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, kt\u00f3re mog\u0105 potencjalnie znacz\u0105co oddzia\u0142ywa\u0107 na \u015brodowisko (wi\u0119cej informacji: Dz.U.10.213.1397<\/a>).<\/p>\n

Poza hodowl\u0105 karp jest jednym z gatunk\u00f3w ryb, kt\u00f3rym zarybia si\u0119 polskie jeziora. Bytuje w nich przy dnie, w kt\u00f3rym poszukuje pokarmu, g\u0142\u0119boko ryj\u0105c. Prowadzi\u0107 to mo\u017ce potencjalnie do r\u00f3\u017cnych negatywnych skutk\u00f3w<\/a>: uszkodzenia korzeni ro\u015blin, zm\u0119tnienia wody i uwalniania substancji \u201euwi\u0119zionych\u201d w osadzie, mi\u0119dzy innymi zwi\u0105zk\u00f3w fosforu sprzyjaj\u0105cych eutrofizacji, rozwojowi fitoplanktonu i jego zakwitom. Stan ekologiczny polskich jezior z r\u00f3\u017cnych przyczyn daleki jest od zadowalaj\u0105cego<\/a>, a dalsza introdukcja karpia na pewno nie pos\u0142u\u017cy jego poprawie.<\/p>\n

Nasze wody przed dramatycznymi skutkami wyst\u0119powania karpia chroni niewielki stopie\u0144 rozrodu<\/a> – niskie temperatury nie sprzyjaj\u0105 wysokiej prze\u017cywalno\u015bci sk\u0142adanej ikry. W innych warunkach klimatycznych karp jest jednak gro\u017anym gatunkiem inwazyjnym. W Stanach Zjednoczonych pierwszy raz wprowadzono go nieco ponad sto lat temu, a do dzi\u015b zd\u0105\u017cy\u0142 on opanowa\u0107 ogromn\u0105 liczb\u0119 jezior, wywo\u0142a\u0107 istotne zmiany warunk\u00f3w fizyko-chemicznych ich w\u00f3d i sta\u0107 si\u0119 jednym z wa\u017cniejszych czynnik\u00f3w<\/a> powoduj\u0105cych spadek bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci i zaburzenia funkcjonowania s\u0142odkowodnych zbiornik\u00f3w wodnych.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce przez niekt\u00f3rych badaczy zosta\u0142 uznany<\/a> za jeden ze stu najbardziej inwazyjnych gatunk\u00f3w na \u015bwiecie. Wpisany jest r\u00f3wnie\u017c na list\u0119 gatunk\u00f3w inwazyjnych w europejskiej bazie DAISIE<\/a> (Delivering Alien Invasive Species Inventories for Europe).<\/p>\n

Rezygnacja z wigilijnego karpia z pewno\u015bci\u0105 nie zbawi \u015bwiata, ale mo\u017ce by\u0107 jednym z wielu przejaw\u00f3w troski o otaczaj\u0105ce nas \u015brodowisko.<\/strong><\/p>\n

3. Powody etyczne<\/strong><\/span>
\nSprzedawane corocznie w supermarketach \u017cywe karpie s\u0105 bardzo cz\u0119sto przetrzymywane w fatalnych warunkach. Poupychane w ciasnych pojemnikach, cz\u0119sto z brudn\u0105 i s\u0142abo natlenion\u0105 wod\u0105, p\u00f3\u017aniej niesione do dom\u00f3w w foliowych siatkach. Cho\u0107 pewne przys\u0142owie odbiera rybom nawet g\u0142os, to w rzeczywisto\u015bci nie tylko emituj\u0105 one d\u017awi\u0119ki<\/a>, s\u0142ysz\u0105 je (a karp potrafi si\u0119 nawet nauczy\u0107 odr\u00f3\u017cnia\u0107 muzyk\u0119 klasyczn\u0105 od bluesowej<\/a>), ale r\u00f3wnie\u017c, na sw\u00f3j spos\u00f3b<\/a>, potrafi\u0105 czu\u0107.<\/p>\n

Wierzymy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 (a nie znacznie ni\u017cszy od\u0142\u00f3w karpi w tym roku<\/a> z powod\u00f3w meteorologicznych) przy\u015bwieca\u0142a zarz\u0105dowi sieci supermarket\u00f3w Bi1 (dawniej Real), gdy podejmowa\u0142 on przed kilkoma dniami decyzj\u0119 o ca\u0142kowitej rezygnacji<\/a> z przed\u015bwi\u0105tecznej sprzeda\u017cy \u017cywych karpi w tym roku.<\/p>\n

Zgodnie z prawem je\u017celi \u017cywe ryby s\u0105 przetrzymywane lub transportowane w celu sprzeda\u017cy bez dostatecznej ilo\u015bci wody (co uniemo\u017cliwia im oddychanie), trzymane w nadmiernym st\u0142oczeniu lub k\u0142adzione na sklepowych ladach, to jest to przest\u0119pstwo, zagro\u017cone kar\u0105 dw\u00f3ch lat pozbawienia wolno\u015bci (podstawa prawna: art. 35 ust. 1a w zwi\u0105zku z art. 6 ust. 1a oraz z art. 6 ust. 2 punkt 18 ustawy o ochronie zwierz\u0105t – Dz.U. z 2017 r. poz. 1840<\/a>). Je\u015bli jeste\u015bmy \u015bwiadkiem takich dzia\u0142a\u0144, najlepiej udokumentowa\u0107 je, kr\u0119c\u0105c film i robi\u0105c zdj\u0119cia, a nast\u0119pnie powiadomi\u0107 policj\u0119 o podejrzeniu mo\u017cliwo\u015bci pope\u0142nienia przest\u0119pstwa. Policja musi interweniowa\u0107!<\/p>\n

Niezale\u017cnie od tego dobrze jest powiadomi\u0107 jedn\u0105 z organizacji pozarz\u0105dowych, jak Klub Gaja<\/a> lub fundacja Viva!<\/a>, a dokumentacj\u0119 zamie\u015bci\u0107 np. na profilu facebookowym danego sprzedawcy. W zesz\u0142ym roku S\u0105d Najwy\u017cszy wyda\u0142 pierwszy w historii wyrok<\/a> w sprawie dotycz\u0105cej zn\u0119cania si\u0119 nad karpiami podczas ich sprzeda\u017cy w okresie przed\u015bwi\u0105tecznym, stwierdzaj\u0105c zarazem, \u017ce celem ustawy o ochronie zwierz\u0105t jest „faktyczna, a nie pozorna ochrona wszystkich zwierz\u0105t kr\u0119gowych – a wi\u0119c tak\u017ce ryb – i nie ma powod\u00f3w, by karpi tej ochrony pozbawia\u0107”. Corocznie na sprzedawc\u00f3w, kt\u00f3rzy karpiom nie zapewniaj\u0105 odpowiednich warunk\u00f3w bytowania, nak\u0142adane s\u0105 mandaty.<\/p>\n

Czy \u015bwi\u0105teczny czas pokoju naprawd\u0119 powinien wi\u0105za\u0107 si\u0119 z zadawaniem cierpienia, cho\u0107by karpiom?<\/strong><\/p>\n

Rozs\u0105dnych i zdrowych wybor\u00f3w!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy \u015bwi\u0105teczny czas pokoju naprawd\u0119 powinien wi\u0105za\u0107 si\u0119 z zadawaniem cierpienia?<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1084,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[160,159,7],"tags":[347,344,349,348,345,8,350,328,327,346],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1083"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1083"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1083\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1330,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1083\/revisions\/1330"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1084"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1083"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1083"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1083"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}