{"id":1314,"date":"2018-02-28T22:25:17","date_gmt":"2018-02-28T21:25:17","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=1314"},"modified":"2018-03-09T15:52:30","modified_gmt":"2018-03-09T14:52:30","slug":"slonce-w-pigulce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2018\/02\/28\/slonce-w-pigulce\/","title":{"rendered":"S\u0142o\u0144ce w pigu\u0142ce"},"content":{"rendered":"

\"\"Na dworze zimno, szaro i ponuro… Nawet je\u015bli na chwil\u0119 wyjrzy s\u0142o\u0144ce, zakryci od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w ciep\u0142\u0105, zimow\u0105 odzie\u017c\u0105 nie mo\u017cemy czerpa\u0107 z niego pe\u0142nych korzy\u015bci zdrowotnych. A szkoda.
\n
\nPromieniowanie s\u0142oneczne nie tylko pozytywnie wp\u0142ywa na samopoczucie psychiczne, ale jest r\u00f3wnie\u017c niezb\u0119dne do sk\u00f3rnej syntezy witaminy D, kt\u00f3rej rola, jak si\u0119 okazuje, nie ogranicza si\u0119 jedynie do wspierania prawid\u0142owej budowy ko\u015bci. Udowodniono, \u017ce suplementacja witamin\u0105 D mo\u017ce m.in. korzystnie oddzia\u0142ywa\u0107 na uk\u0142ad immunologiczny, zapobiega\u0107 nowotworom i chorobom uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia. Dzi\u015b o witaminie D jest g\u0142o\u015bno niemal wsz\u0119dzie. Czy w tym przypadku warto pod\u0105\u017ca\u0107 za mod\u0105?<\/p>\n

Dla cz\u0142owieka g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy D jest jej endogenna synteza. W nask\u00f3rku pod wp\u0142ywem dzia\u0142ania promieni s\u0142onecznych dochodzi<\/a> do przekszta\u0142cenia pochodnej cholesterolu (7-hydroksycholesterolu) do prewitaminy D3. W wyniku izomeryzacji<\/a> powstaje witamina D3, kt\u00f3ra w w\u0105trobie ulega hydroksylacji 25-hydroksycholekalcyferolu [25(OH)D\u2083], a nast\u0119pnie w nerkach do 1-\u03b1,25-dihydroksycholekalcyferolu [1\u03b1,25(OH)\u2082D\u2083], czyli kalcytriolu – aktywnej formy witaminy D.<\/p>\n

Pewne czynniki, takie jak zanieczyszczenie powietrza, zachmurzenie, stosowanie krem\u00f3w z filtrem, starzenie si\u0119 sk\u00f3ry, ciemna karnacja, a nawet nadmierna masa cia\u0142a, mog\u0105 ogranicza\u0107 syntez\u0119 witaminy D. Ogromne znaczenie ma r\u00f3wnie\u017c szeroko\u015b\u0107 geograficzna. W Polsce k\u0105t padania promieni s\u0142onecznych w okresie jesienno-zimowym nie sprzyja syntezie witaminy D i jej efektywna produkcja jest mo\u017cliwa jedynie od marca do wrze\u015bnia.<\/p>\n

Pewne ilo\u015bci witaminy D mo\u017cna jednak dostarczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c z diet\u0105. W przyrodzie wyst\u0119puj\u0105 jej dwie postacie \u2013 ergokalcyferol (D2) i cholekalcyferol (D3). Ta pierwsza obecna jest w ro\u015blinach i grzybach. Na\u015bwietlanie tych drugich promieniami UV jest skuteczn\u0105 metod\u0105<\/a> zwi\u0119kszania biodost\u0119pno\u015bci witaminy D2. Przeprowadzone badania wskazuj\u0105<\/a>, \u017ce przyjmowanie witaminy D3 w wi\u0119kszym stopniu wp\u0142ywa na wzrost jej surowiczego st\u0119\u017cenia w por\u00f3wnaniu do suplementancji ergokalcyferolem. Jej bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em s\u0105 t\u0142uste ryby, np. makrela, \u0142oso\u015b czy pstr\u0105g t\u0119czowy. Jak si\u0119 okazuje, popularne w kuchni japo\u0144skiej grzyby shiitake<\/a> (czyli twardnik japo\u0144ski) i nale\u017c\u0105cy do porost\u00f3w chrobotek le\u015bny<\/a> s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em cholekalcyferolu. Opatentowano tak\u017ce metod\u0119<\/a> syntezy witaminy D3 ze steroli pozyskiwanych z mikroalg. A zatem osoby na diecie wega\u0144skiej, kt\u00f3re nie spo\u017cywaj\u0105 jakichkolwiek produkt\u00f3w pochodzenia zwierz\u0119cego, nie musz\u0105 wcale rezygnowa\u0107 z przyjmowania cholekalcyferolu.<\/p>\n

Witamina D nie tylko dla ko\u015bci<\/strong>
\nWitamina D ma niebagatelny wp\u0142yw<\/a> na gospodark\u0119 wapniowo-fosforanow\u0105 i metabolizm kostny, bo jej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0105 jest zwi\u0119kszenie wch\u0142aniania wapnia i fosforu w jelitach. Ich niedobory prowadz\u0105 do demineralizacji i rozmi\u0119kania ko\u015bci, czyli krzywicy (u dzieci) lub osteomalacji (u doros\u0142ych). Witamina D reguluje r\u00f3wnie\u017c prawid\u0142owe st\u0119\u017cenie wapnia we krwi.<\/p>\n

Suplementacja witamin\u0105 D mo\u017ce zapobiec wielu chorobom<\/strong>
\nLiczne badania<\/a> wskazuj\u0105 na zwi\u0105zek pomi\u0119dzy wy\u017cszym st\u0119\u017ceniem witaminy D w surowicy a zmniejszon\u0105 zapadalno\u015bci\u0105 na wiele rodzaj\u00f3w nowotwor\u00f3w. Przypuszcza si\u0119, \u017ce synteza aktywnej formy witaminy D w obr\u0119bie zdrowych kom\u00f3rek okr\u0119\u017cnicy, sutka i prostaty mo\u017ce zapobiega\u0107 kancerogenezie poprzez wzrost ekspresji gen\u00f3w odpowiedzialnych za prawid\u0142owy przebieg cyklu kom\u00f3rkowego. Reguluje te\u017c ekspresj\u0119 genu odpowiedzialnego za detoksykacj\u0119 kwasu \u017c\u00f3\u0142ciowego (nazywanego litocholowym), kt\u00f3ry mo\u017ce uszkadza\u0107 DNA kom\u00f3rek okr\u0119\u017cnicy, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do ich nowotworzenia.<\/p>\n

Metaanaliza<\/a> 11 prospektywnych bada\u0144 wykaza\u0142a wyra\u017anie odwrotn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy st\u0119\u017ceniem 25-hydroksycholekalcyferolu w surowicy a cz\u0119sto\u015bci\u0105 wyst\u0119powania cukrzycy typu II. Jak wykazano, st\u0119\u017cenie witaminy D powy\u017cej 32 ng\/mL mo\u017ce zmniejszy\u0107 ryzyko wyst\u0105pienia cukrzycy typu II w przysz\u0142o\u015bci o ok. 40 proc. Badanie przekrojowe<\/a> przeprowadzone w\u015br\u00f3d Amerykan\u00f3w rasy kaukaskiej i Meksykan\u00f3w r\u00f3wnie\u017c potwierdza, \u017ce u os\u00f3b z wy\u017cszym st\u0119\u017ceniem 25-hydroksycholekalcyferolu w surowicy rzadziej obserwuje si\u0119 cukrzyc\u0119 typu II, a im wy\u017csze jego warto\u015bci, tym ni\u017cszy wska\u017anik insulinooporno\u015bci, czyli stanu, w kt\u00f3rym organizm nie wykorzystuje efektywnie insuliny – hormonu odpowiedzialnego za obni\u017canie st\u0119\u017cenia glukozy we krwi.<\/p>\n

Receptory dla witaminy D wykryto<\/a> w kom\u00f3rkach \u015br\u00f3db\u0142onka, mi\u0119\u015bni g\u0142adkich naczy\u0144 krwiono\u015bnych, miocytach i fibroblastach serca. Kalcytriol, \u0142\u0105cz\u0105c si\u0119 z tymi receptorami, aktywuje ekspresj\u0119 gen\u00f3w, kt\u00f3re koduj\u0105 bia\u0142ka odpowiedzialne za prawid\u0142ow\u0105 funkcj\u0119 naczy\u0144, jak cho\u0107by czynnik wzrostu \u015br\u00f3db\u0142onka czy bia\u0142ka reguluj\u0105ce ci\u015bnienie krwi. Badania in vitro<\/em> sugeruj\u0105, \u017ce niskie poziomy 25-hydroksycholekalcyferolu maj\u0105 wp\u0142yw na aktywno\u015b\u0107 i ekspresj\u0119 makrofag\u00f3w oraz limfocyt\u00f3w w blaszkach mia\u017cd\u017cycowych, nasilaj\u0105c przewlek\u0142y proces zapalny w obr\u0119bie naczy\u0144 t\u0119tniczych. Korzystne okaza\u0142o si\u0119<\/a> podawanie przez pi\u0119\u0107 dni czterech tys. IU witaminy D pacjentom po przebytym ostrym zespole wie\u0144cowym, kt\u00f3re skutkowa\u0142o os\u0142abieniem wzrostu poziomu cytokin prozapalnych.<\/p>\n

Wyniki bada\u0144 epidemiologicznych wskazuj\u0105 na cz\u0119stsze wyst\u0119powanie chor\u00f3b autoimmunologicznych, takich jak nieswoiste zapalenie jelit, stwardnienie rozsiane, cukrzyca typu 1 czy reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w w\u00a0krajach p\u00f3\u0142nocnych, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 si\u0119 ograniczonym na\u015bwietleniem. Witamina D ma zdolno\u015b\u0107 do regulacji odpowiedzi immunologicznej<\/a> poprzez wp\u0142yw na r\u00f3\u017cnicowanie si\u0119 i aktywno\u015b\u0107 limfocyt\u00f3w T CD4+. Przypuszcza si\u0119, \u017ce niedob\u00f3r witaminy D jest wa\u017cnym czynnikiem predysponuj\u0105cym do rozwoju stwardnienia rozsianego (SM). Zaobserwowano<\/a> natomiast, \u017ce spo\u017cywanie du\u017cych ilo\u015bci mleka lub suplementacja witamin\u0105 D w\u00a0okresie ci\u0105\u017cy zmniejsza ryzyko wyst\u0105pienia tej choroby u dziecka.<\/p>\n

Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce niedobory witaminy D mog\u0105 odpowiada\u0107 za rozw\u00f3j choroby Parkinsona<\/a> czy Alzheimera, jednak stoj\u0105ce za tym zjawiskiem mechanizmy nie zosta\u0142y jeszcze dobrze poznane. W przebiegu tego pierwszego schorzenia obserwuje si\u0119 niedobory neuroprzeka\u017anika – dopaminy. Badania na zwierz\u0119tach<\/a> wykaza\u0142y, \u017ce witamina D przeciwdzia\u0142a wywo\u0142anemu toksynami niszczeniu kom\u00f3rek syntetyzuj\u0105cych dopamin\u0119. Z kolei choroba Alzheimera charakteryzuje si\u0119 demielinizacj\u0105 (niszczeniem) os\u0142onek mielinowych uk\u0142adu nerwowego oraz gromadzeniem si\u0119 w kom\u00f3rkach m\u00f3zgowych szkodliwego bia\u0142ka, beta-amyloidu. Badania z udzia\u0142em gryzoni<\/a> dowodz\u0105, \u017ce witamina D pobudza remielinizacj\u0119 (regeneracj\u0119) neuron\u00f3w oraz stymuluje usuwanie z\u0142og\u00f3w beta-amyloidu.<\/p>\n

Depresja dotyka oko\u0142o 350 milion\u00f3w ludzi na \u015bwiecie<\/a>, jest obecnie g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 niepe\u0142nosprawno\u015bci i czwart\u0105 najpowa\u017cniejsz\u0105 chorob\u0105 XXI wieku. Udowodniono, \u017ce metabolity witaminy D mog\u0105 przekracza\u0107<\/a> barier\u0119 krew \u2013 m\u00f3zg i dociera\u0107 mi\u0119dzy innymi do hipokampu, obszaru uk\u0142adu limbicznego b\u0119d\u0105cego wa\u017cnym o\u015brodkiem emocji. Co wa\u017cne, u os\u00f3b z depresj\u0105 obserwuje si\u0119<\/a> zmniejszenie obj\u0119to\u015bci tej cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu. Badania epidemiologiczne<\/a> wskazuj\u0105 na zwi\u0105zek pomi\u0119dzy niedoborem witaminy D a cz\u0119stszym wyst\u0119powaniem depresji i przypadk\u00f3w samob\u00f3jstw. Systematyczny przegl\u0105d i metaanaliza bada\u0144<\/a> sugeruj\u0105, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 witaminy D w leczeniu depresji jest por\u00f3wnywalna z uznanymi lekami przeciwdepresyjnymi. Wyniki dotychczas przeprowadzonych bada\u0144 s\u0105 jednak sprzeczne<\/a> i wymagaj\u0105 dalszej weryfikacji.<\/p>\n

Kto, ile i kiedy powinien suplementowa\u0107 witamin\u0119 D?<\/strong>
\nW okresie od kwietnia do wrze\u015bnia zaleca si\u0119 ekspozycj\u0119 na promienie s\u0142oneczne przynajmniej 18 proc. cia\u0142a (np. ods\u0142aniaj\u0105c przedramiona i podudzia) przez 15 minut dziennie, w godzinach mi\u0119dzy 10 a 15. Ponadto Instytut \u017bywno\u015bci i \u017bywienia<\/a> rekomenduje w tym okresie roku (b\u0105d\u017a przez ca\u0142y rok przy niewystarczaj\u0105cej syntezie sk\u00f3rnej w czasie letnim) suplementacj\u0119 witamin\u0105 D wszystkim doros\u0142ym w dawce 800-2000 IU\/dob\u0119. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce dawka ta zale\u017cy od masy cia\u0142a, powinna by\u0107 tym wy\u017csza, im wy\u017csze jest BMI, i mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107 nawet do 4000 IU\/dob\u0119 w zale\u017cno\u015bci od stopnia oty\u0142o\u015bci. Rekomendacje te mog\u0105 ulec jednak zmianie, poniewa\u017c najnowsze badania<\/a> sugeruj\u0105, \u017ce dla utrzymania zdrowia mo\u017ce by\u0107 konieczne przyjmowanie nawet 8000 IU witaminy D na dob\u0119 przez osoby doros\u0142e.<\/p>\n

Zanim rozpoczniemy suplementacj\u0119 witamin\u0105 D, w pierwszej kolejno\u015bci powinni\u015bmy oznaczy\u0107 poziom 25-hydroksycholekalcyferolu [25(OH)D3] w surowicy. Koszt takiego badania wynosi oko\u0142o 60 z\u0142. Przy niedoborze lekarz mo\u017ce zaleci\u0107 przyjmowanie znacznie wy\u017cszych dawek witaminy D, ni\u017c s\u0105 rekomendowane dla og\u00f3lnej populacji. Warto\u015bci w przedziale 0-20 ng\/ml (0-50 nmol\/l) wskazuj\u0105 na niedob\u00f3r tej witaminy, 20-30 ng\/ml (50-75 nmol\/l) to warto\u015b\u0107 suboptymalna, a najbardziej po\u017c\u0105dane st\u0119\u017cenia mieszcz\u0105 si\u0119 w granicach 30-50 ng\/ml (75-125 nmol\/l).<\/p>\n

Na rynku dost\u0119pne s\u0105 liczne preparaty z witamin\u0105 D. Je\u017celi decydujemy si\u0119 na suplement diety, najlepiej, aby w swoim sk\u0142adzie zawiera\u0142 olej (np. lniany), poniewa\u017c witamina ta doskonale rozpuszcza si\u0119 w t\u0142uszczach, a wi\u0119c z takiego suplementu b\u0119dzie najlepiej przyswajana. Najrozs\u0105dniej jednak si\u0119gn\u0105\u0107 po witamin\u0119 D w postaci leku<\/a>, poniewa\u017c takie preparaty s\u0105 nadzorowane, przebadane i mamy pewno\u015b\u0107 co do wiarygodno\u015bci ich sk\u0142adu, a tak\u017ce bezpiecze\u0144stwa ich stosowania.<\/p>\n

Eksperci zgodnie twierdz\u0105<\/a>, \u017ce suplementacja witamin\u0105 D jest nie tylko bezpieczna, ale nawet wskazana, \u201epocz\u0105wszy od pierwszych dni \u017cycia a\u017c do p\u00f3\u017anej staro\u015bci\u201d. W przeciwie\u0144stwie do innych witamin rozpuszczalnych w t\u0142uszczach, czyli A, E i K, ryzyko przedawkowania witaminy D jest stosunkowo niewielkie<\/a>. Przyk\u0142adowo: nadmierna poda\u017c witaminy A<\/a> mo\u017ce prowadzi\u0107 do uszkodzenia w\u0105troby, a w trakcie ci\u0105\u017cy do wad rozwojowych p\u0142odu.<\/p>\n

Przewlek\u0142a suplementacja wysokich dawek witaminy E<\/a> mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 ryzyko nowotworu p\u0142uc. Z kolei przyjmowanie witaminy K<\/a> w trakcie leczenia lekami przeciwkrzepliwymi (np. warfaryn\u0105) znacz\u0105co os\u0142abia ich dzia\u0142anie, a wi\u0119c mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do powstania niebezpiecznych dla \u017cycia zakrzep\u00f3w.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, witamina D mo\u017ce zapobiega\u0107 licznym chorobom, a tak\u017ce \u0142agodzi\u0107 ich przebieg. Zaleca si\u0119 przyjmowanie preparat\u00f3w z witamin\u0105 D przez ca\u0142y rok, a w szczeg\u00f3lno\u015bci w okresie zimowym. W s\u0142oneczne dni warto za\u017cy\u0107 umiarkowanych k\u0105pieli s\u0142onecznych, kt\u00f3re nie tylko korzystnie wp\u0142yn\u0105 na samopoczucie, ale r\u00f3wnie\u017c pozwol\u0105 uzupe\u0142ni\u0107 zapasy tej witaminy. Zanim rozpoczniemy jej suplementacj\u0119, powinni\u015bmy najpierw oznaczy\u0107 jej poziom w surowicy, najlepiej pod postaci\u0105 25-hydroksycholekalcyferolu. Je\u017celi to mo\u017cliwe, si\u0119gajmy po witamin\u0119 D w postaci leku, a nie suplementu diety.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je\u015bli to mo\u017cliwe, si\u0119gajmy po witamin\u0119 D w postaci leku, a nie suplementu diety.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1355,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[161,18,31],"tags":[367,73,368,370,371,32,366,369],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1314"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1314"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1314\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1364,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1314\/revisions\/1364"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1355"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1314"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1314"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1314"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}