{"id":1455,"date":"2018-04-16T20:44:35","date_gmt":"2018-04-16T18:44:35","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=1455"},"modified":"2018-04-25T11:44:23","modified_gmt":"2018-04-25T09:44:23","slug":"marcinrotkiewicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2018\/04\/16\/marcinrotkiewicz\/","title":{"rendered":"\u017bywno\u015b\u0107 warta poznania. Rozmowa o GMO z Marcinem Rotkiewiczem"},"content":{"rendered":"

\"\"\u017bywno\u015b\u0107 pozyskiwana za pomoc\u0105 metod in\u017cynierii genetycznej budzi niekiedy skrajne emocje. Na jej temat naros\u0142o mn\u00f3stwo fa\u0142szywych przekona\u0144, powtarzanych cz\u0119sto bez wi\u0119kszego zastanowienia, r\u00f3wnie\u017c przez tych, kt\u00f3rzy o biotechnologii maj\u0105 blade poj\u0119cie. I cho\u0107 w \u015brodowisku naukowym panuje konsensus<\/a> dotycz\u0105cy bezpiecze\u0144stwa wprowadzonych na rynek tego typu produkt\u00f3w, zdecydowanie inne jest wobec nich nastawienie spo\u0142eczne<\/a>. Dzi\u015b o \u017cywno\u015bci z GMO rozmawiamy z Marcinem Rotkiewiczem, dziennikarzem naukowym POLITYKI, autorem g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki \u201eW kr\u00f3lestwie Monszatana\u201d<\/a>.
\n
\nPIOTR RZYMSKI: – Serdecznie gratuluj\u0119 \u015bwietnej ksi\u0105\u017cki. \u201eW kr\u00f3lestwie Monszatana\u201d to w mojej opinii najbardziej rzetelna popularnonaukowa ksi\u0105\u017cka o wykorzystaniu GMO w produkcji \u017cywno\u015bci, kt\u00f3ra kiedykolwiek ukaza\u0142a si\u0119 w j\u0119zyku polskim. \u017bywi\u0119 nadziej\u0119, \u017ce dotrze ona do tych wszystkich, kt\u00f3rzy maj\u0105 liczne w\u0105tpliwo\u015bci zwi\u0105zane z biotechnologi\u0105.<\/strong>
\nMARCIN ROTKIEWICZ: – Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 i te\u017c mam tak\u0105 nadziej\u0119.<\/p>\n

Sk\u0105d u pana zainteresowanie in\u017cynieri\u0105 genetyczn\u0105, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie produkcji \u017cywno\u015bci?<\/strong>
\nPocz\u0105tek mojej pracy jako dziennikarza naukowego zbieg\u0142 si\u0119 z narastaniem pod koniec lat 90. ubieg\u0142ego wieku negatywnych emocji wok\u00f3\u0142 GMO w Europie. Pami\u0119tam, \u017ce uleg\u0142em w\u00f3wczas tym nastrojom i by\u0142em niech\u0119tny wobec ro\u015blin zmodyfikowanych za pomoc\u0105 narz\u0119dzi in\u017cynierii genetycznej. Tak\u0105 postaw\u0119 mia\u0142em do czasu przeprowadzenia wywiadu \u2013 chyba w roku 1999 – z prof. Tomaszem Twardowskim z Instytutu Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu. W spokojny i racjonalny spos\u00f3b przedstawi\u0142 mi on naukowe argumenty w obronie nowoczesnej biotechnologii rolniczej. Ta rozmowa da\u0142a mi naprawd\u0119 bardzo du\u017co do my\u015blenia i sk\u0142oni\u0142a do krytycznego spojrzenia na twierdzenia przeciwnik\u00f3w GMO.<\/p>\n

\u201eDruga fala\u201d mojego zainteresowania tematem GMO wezbra\u0142a w 2011 roku, kiedy zacz\u0105\u0142em \u2013 i robi\u0119 to do dzi\u015b – bardzo uwa\u017cnie przygl\u0105da\u0107 si\u0119 wypowiedziom i publikacjom, w tym ksi\u0105\u017ckom, krytyk\u00f3w biotechnologii rolniczej oraz analizowa\u0107 ich rzetelno\u015b\u0107. Pami\u0119tam doskonale, jaki prze\u017cy\u0142em szok, sprawdzaj\u0105c, kim dok\u0142adnie jest Jeffrey Smith<\/a>, jedna z czo\u0142owych postaci ruchu anty-GMO na \u015bwiecie i autor ksi\u0105\u017cek na temat biotechnologii rolniczej, w tym jednej przet\u0142umaczonej na polski. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u00f3w cz\u0142owiek nie ma wy\u017cszego wykszta\u0142cenia, a jego jedyne do\u015bwiadczenie zawodowe to bycie nauczycielem ta\u0144ca. Poza tym zwi\u0105zany jest, a przynajmniej d\u0142ugo by\u0142, ideologicznie i politycznie z ameryka\u0144sk\u0105 sekt\u0105 Maharishiego Mahesh Yogi. Im g\u0142\u0119biej wgryza\u0142em si\u0119 w narracj\u0119 i argumenty przeciwnik\u00f3w GMO, tym bardziej by\u0142em wstrz\u0105\u015bni\u0119ty skal\u0105 demagogii, manipulacji i nieliczenia si\u0119 z faktami.<\/p>\n

Pana ksi\u0105\u017cka pe\u0142na jest szczeg\u00f3\u0142owych i wielow\u0105tkowych informacji, konkretnych wylicze\u0144, fakt\u00f3w – r\u00f3wnie\u017c mniej znanych. Wszystko to jest jednak przedstawione w zaskakuj\u0105co przyst\u0119pnej i zrozumia\u0142ej dla laika formie. Zastanawia mnie, jak du\u017co czasu po\u015bwi\u0119ci\u0142 pan na prac\u0119 nad ksi\u0105\u017ck\u0105.<\/strong>
\nSamo pisanie zaj\u0119\u0142o mi trzy lata, ale bardzo du\u017co materia\u0142u mia\u0142em zebranego i przeanalizowanego ju\u017c wcze\u015bniej. Stara\u0142em si\u0119 te\u017c bardzo \u2013 a pom\u00f3g\u0142 mi w tym redaktor \u0141ukasz Najder z wydawnictwa Czarne \u2013 by ksi\u0105\u017cka by\u0142a przyst\u0119pnie i ciekawie napisana, ale jednocze\u015bnie dostarcza\u0142a czytelnikowi sporo wiedzy. I chyba si\u0119 uda\u0142o, bo pa\u0144ska opinia na jej temat nie jest, co mnie ogromnie cieszy, odosobniona. Kilka os\u00f3b pisa\u0142o nawet, \u017ce czyta si\u0119 j\u0105 jak dobry krymina\u0142.<\/p>\n

Innymi s\u0142owy, „W kr\u00f3lestwie Monszatana” to dobrze spo\u017cytkowane czas i energia.<\/strong>
\nMam tak\u0105 nadziej\u0119. Ksi\u0105\u017ck\u0119 t\u0119 traktuj\u0119 troch\u0119 jako moje opus magnum<\/em>, bo stanowi podsumowanie 20 lat pracy nad jednym tematem. Poza tym spodziewa\u0142em si\u0119 sporego hejtu, a tymczasem docieraj\u0105 do mnie w wi\u0119kszo\u015bci pochlebne opinie. Natomiast najwi\u0119cej przyjemno\u015bci sprawiaj\u0105 mi g\u0142osy tych os\u00f3b, kt\u00f3re pisz\u0105 lub m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u201eMonszatan\u201d sk\u0142oni\u0142 je do krytycznego my\u015blenia, zweryfikowania swoich pogl\u0105d\u00f3w i zmiany nastawienia wobec GMO. To najcenniejsze recenzje.<\/p>\n

Ja jednak odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce im wi\u0119cej mamy rzetelnych bada\u0144 naukowych (a w przypadku GM mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o tysi\u0105cach) i im \u0142atwiej jest nam weryfikowa\u0107 informacje, tym silniej szerzy si\u0119 antynaukowa propaganda: negowanie teorii ewolucji, zmian klimatu czy problemu smogu, brednie o p\u0142askiej Ziemi, straszenie in\u017cynieri\u0105 genetyczn\u0105. Jakie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a tego paradoksu?<\/strong>
\nNie wiem, czy obecnie wi\u0119cej ludzi wierzy w pseudonaukowe teorie ni\u017c na przyk\u0142ad 40 lat temu. Aczkolwiek jedno z pewno\u015bci\u0105 si\u0119 zmieni\u0142o: pojawi\u0142 si\u0119 internet, a z nim media spo\u0142eczno\u015bciowe, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 miejscem, gdzie wyznawcy r\u00f3\u017cnych dziwacznych pogl\u0105d\u00f3w bardzo \u0142atwo si\u0119 kontaktuj\u0105 i propaguj\u0105 swoje pomys\u0142y, wzajemnie \u201enakr\u0119caj\u0105\u201d. Towarzyszy temu kryzys \u2013 w\u0142a\u015bnie zwi\u0105zany z nastaniem ery internetu \u2013 tradycyjnych medi\u00f3w. Ludzie coraz rzadziej czerpi\u0105 z nich informacje. Aczkolwiek te tradycyjne media wcale nie okaza\u0142y si\u0119 rzetelne w latach 90. XX wieku i p\u00f3\u017aniej, pomagaj\u0105c rozkr\u0119ca\u0107 histeri\u0119 wok\u00f3\u0142 GMO. Dopiero teraz nastawienie dziennikarzy wobec biotechnologii si\u0119 zmienia.<\/p>\n

Poza dziennikarzami mamy ekspert\u00f3w naukowych. Wydawa\u0142oby si\u0119 najbardziej rozs\u0105dne, gdyby\u015bmy decyduj\u0105cy g\u0142os w sprawach wymagaj\u0105cych specjalistycznej wiedzy i do\u015bwiadczenia oddawali w\u0142a\u015bnie grupom z\u0142o\u017conym z takich ludzi. Tak nie jest. W Unii Europejskiej o bezpiecze\u0144stwie ro\u015blin uprawnych GM rozstrzyga Europejski Urz\u0105d ds. Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (EFSA), ale ostateczn\u0105, cz\u0119sto sprzeczn\u0105 z EFSA decyzj\u0119 i tak podejmuj\u0105 politycy, cz\u0119sto niemaj\u0105cy o tym bladego poj\u0119cia.<\/strong>
\nW du\u017cym skr\u00f3cie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce koalicja organizacji walcz\u0105cych z GMO w Europie \u2013 z Greenpeace na czele \u2013 wywalczy\u0142a takie rozwi\u0105zanie na prze\u0142omie wiek\u00f3w – tzn. ostateczna decyzja dopuszczenia jakiej\u015b ro\u015bliny GMO do upraw czy importu jest decyzj\u0105 polityczn\u0105, a nie merytoryczn\u0105. A politycy patrz\u0105 na s\u0142upki sonda\u017cy i cz\u0119sto zwyci\u0119\u017ca w ich g\u0142owach strach przed \u201eg\u0142osem ludu\u201d.<\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie. Prowadz\u0105c wyk\u0142ady dla student\u00f3w, coraz cz\u0119\u015bciej u\u015bwiadamiam sobie, ile energii trzeba w\u0142o\u017cy\u0107, by skonfrontowa\u0107 si\u0119 z tym „g\u0142osem ludu”, czyli mglistymi przekonaniami opartymi na populistycznych has\u0142ach. Gdybym nie musia\u0142 tego robi\u0107, mia\u0142bym wi\u0119cej czasu, by przekaza\u0107 studentom wi\u0119cej najnowszych informacji naukowych. Czy zgodzi si\u0119 pan ze mn\u0105, \u017ce antynaukowa propaganda utrudnia edukacj\u0119 i rozw\u00f3j m\u0142odych ludzi?<\/strong>
\nZ jednej strony tak. Kto\u015b kiedy\u015b celnie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce jedna strona pseudonaukowych bzdur wymaga kilkudziesi\u0119ciu stron ich demaskowania i racjonalnego wyja\u015bniania, jak rzeczy si\u0119 maj\u0105. Jednak z drugiej strony obecna sytuacja mo\u017ce lepiej u\u015bwiadamia\u0107 naukowcom \u2013 a przynajmniej tak\u0105 mam nadziej\u0119 \u2013 jak wa\u017cne s\u0105 kontakt ze spo\u0142ecze\u0144stwem, edukowanie ludzi, popularyzowanie wiedzy. Nie mo\u017cecie siedzie\u0107 w wie\u017cach z ko\u015bci s\u0142oniowej. Takie – niestety albo stety – s\u0105 realia demokracji. Ponadto prostowanie r\u00f3\u017cnych pseudonaukowych koncepcji to fantastyczny materia\u0142 edukacyjny i pole do uczenia zdrowego sceptycyzmu.<\/p>\n

Tu si\u0119 oczywi\u015bcie zgodz\u0119, bo faktycznie jest na czym uczy\u0107 krytycznego weryfikowania informacji na podstawie dowod\u00f3w naukowych. Chcia\u0142bym jednak, by zacz\u0119\u0142o si\u0119 to troch\u0119 pr\u0119dzej ni\u017c na studiach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 student\u00f3w, z kt\u00f3rymi mamy zaj\u0119cia, porusza\u0142a w szkole \u015bredniej temat GMO na biologii. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107, jak wynika z moich obserwacji, jest wobec \u017cywno\u015bci GM w najlepszym przypadku bardzo ostro\u017cna – wola\u0142aby jej nie je\u015b\u0107, uwa\u017ca, \u017ce to bardzo s\u0142abo poznany temat, wci\u0105\u017c wymaga wielu dalszych bada\u0144… Czy edukacja w Polsce w tym wzgl\u0119dzie zawodzi?<\/strong>
\nMy\u015bl\u0119, \u017ce na ca\u0142ej linii i nie tylko w kwestii GMO. Przed szko\u0142\u0105, nie tylko polsk\u0105, stoi trudne, ale bardzo wa\u017cne zadanie rozpocz\u0119cia intensywnego nauczania tego, co nazywam \u201ezdrowym sceptycyzmem\u201d. Czyli krytycznego podej\u015bcia do informacji, umiej\u0119tno\u015bci ich weryfikacji i szukania wiarygodnych \u017ar\u00f3de\u0142, przede wszystkim w internecie. Rozumienia, jakie s\u0105 ludzkie mechanizmy i pu\u0142apki my\u015blenia. Takie umiej\u0119tno\u015bci s\u0105 wr\u0119cz niezb\u0119dne w erze internetu. Bez nich b\u0119dziemy \u0142atwo dawa\u0107 sob\u0105 manipulowa\u0107 i pogubimy si\u0119 w g\u0105szczu fake news\u00f3w<\/em>.<\/p>\n

No w\u0142a\u015bnie, a real news<\/em> jest taki, \u017ce in\u017cynieria genetyczna pozwala na wprowadzenie bardzo precyzyjnych zmian, kt\u00f3rych skutki mo\u017cna zbada\u0107. \u017bywno\u015b\u0107 GM nale\u017cy do najlepiej przebadanej na \u015bwiecie<\/a>. A jednak, r\u00f3wnie\u017c w Polsce, znajdziemy ca\u0142\u0105 gam\u0119 produkt\u00f3w, kt\u00f3re reklamuj\u0105 si\u0119 jako wolne od GMO (w domy\u015ble – bezpieczniejsze). Czy takie zabiegi prowadz\u0105 do stygmatyzacji produkt\u00f3w GMO i ca\u0142ej in\u017cynierii genetycznej? <\/strong>
\nTak. Argumenty, \u017ce dzi\u0119ki temu konsumenci uzyskuj\u0105 nale\u017cn\u0105 im informacj\u0119 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru, mo\u017cna w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy bajki. P\u00f3ki co to wy\u0142\u0105cznie marketing oparty na l\u0119kach i stygmatyzacja nowoczesnej biotechnologii.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce u\u017cywa pan obrazowego por\u00f3wnania mutagenezy (wywo\u0142ywania losowych mutacji DNA za pomoc\u0105 promieniowania lub chemikali\u00f3w), kt\u00f3ra w zestawieniu z precyzyjn\u0105 in\u017cynieri\u0105 genetyczn\u0105 przypomina u\u017cywanie m\u0142ota pneumatycznego podczas operacji chirurgicznej. Dlaczego wi\u0119c, analogicznie do przepis\u00f3w<\/a> wymuszaj\u0105cych oznaczenia obecno\u015bci sk\u0142adnik\u00f3w GM w \u017cywno\u015bci, nie ma wymogu znakowania produkt\u00f3w zawieraj\u0105cych odmiany ry\u017cu czy pszenicy otrzymane drog\u0105 chemicznej b\u0105d\u017a radiacyjnej mutagenezy?<\/strong>
\nBo taki znaczek musieliby umie\u015bci\u0107 na swoich towarach r\u00f3wnie\u017c producenci tzw. \u017cywno\u015bci ekologicznej (wol\u0119 j\u0105 nazywa\u0107 organiczn\u0105). A w\u00f3wczas by\u0142oby to sprzeczne z ich marketingiem, g\u0142osz\u0105cym, jakoby to, co tylko oni proponuj\u0105 klientom, by\u0142o \u201enaturalne\u201d i \u201eniezmodyfikowane genetycznie\u201d.<\/p>\n

Dwa najwa\u017cniejsze kierunki rozwoju na rynku upraw GM to ro\u015bliny produkuj\u0105ce toksyn\u0119 Bt i oporne na dzia\u0142anie herbicyd\u00f3w. G\u0142\u00f3wny zarzut przeciw tym pierwszym opiera si\u0119 na prze\u015bwiadczeniu, \u017ce py\u0142ek tych ro\u015blin mo\u017ce powodowa\u0107 masowe gini\u0119cie pszczo\u0142y miodnej, cho\u0107 nie ma ku temu naukowych podstaw<\/a> – wyniki bada\u0144<\/a> wskazuj\u0105 natomiast na potencjalny udzia\u0142 oprysk\u00f3w neonikotynoidami. W przypadku drugiego typu modyfikacji najwi\u0119cej niepokoju wzbudza bezpiecze\u0144stwo glifosatu, herbicydu totalnego, wprowadzonego na rynek w 1974 roku. W 2015 roku eksperci Mi\u0119dzynarodowej Agencji Bada\u0144 nad Rakiem zaliczyli go do grupy 2A<\/a>, czyli zwi\u0105zk\u00f3w prawdopodobnie kancerogennych. Jednak ocena ta budzi wiele w\u0105tpliwo\u015bci zar\u00f3wno co do interpretacji wynik\u00f3w poszczeg\u00f3lnych bada\u0144, jak i samego ich doboru. Ze stanowiskiem IARC nie zgadzaj\u0105 si\u0119<\/a> powa\u017cne instytucje (m.in. wspomniana EFSA) i gremia toksykologiczne. Jak pan s\u0105dzi, sk\u0105d taki rozd\u017awi\u0119k?<\/strong>
\nTo, co zrobi\u0142 IARC, budzi ogromne w\u0105tpliwo\u015bci, cho\u0107by w \u015bwietle \u015bledztwa, kt\u00f3re w ubieg\u0142ym roku przeprowadzili dziennikarze agencji Reutersa, za co zreszt\u0105 dostali presti\u017cow\u0105 nagrod\u0119 w USA. W du\u017cym skr\u00f3cie: decyzja IARC o klasyfikacji glifosatu jako potencjalnie rakotw\u00f3rczej substancji nie tylko mia\u0142a w\u0105t\u0142e podstawy naukowe, ale mog\u0142a by\u0107 skutkiem korupcji. Opisa\u0142em t\u0119 afer\u0119 na \u0142amach POLITYKI<\/a>.<\/p>\n

To kolejny \u015bwietny materia\u0142 edukacyjny o tym, jak wybi\u00f3rczo i nieobiektywnie mo\u017cna oceni\u0107 badania naukowe. Jednak mimo z\u0142ego PR nie jest przecie\u017c tak, \u017ce in\u017cynieria genetyczna w produkcji \u017cywno\u015bci zosta\u0142a porzucona. W 2017 roku firma AquaBounty, po 20 latach stara\u0144 i licznych badaniach, wprowadzi\u0142a na rynek kanadyjski genetycznie modyfikowanego \u0142ososia AquAdvantage<\/a>. Czy w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci mo\u017cemy doczeka\u0107 si\u0119 kolejnych skomercjalizowanych produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych pochodz\u0105cych od zwierz\u0119cych GMO?<\/strong>
\nJest to mo\u017cliwe, aczkolwiek b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o od akceptacji tej technologii przez konsument\u00f3w. I tego, co otrzyma etykietk\u0119 \u201eGMO\u201d. Bo naukowcy dysponuj\u0105 ju\u017c kilkoma innymi narz\u0119dziami modyfikacji gen\u00f3w, jak np. g\u0142o\u015bne ostatnio CRISPR\/Cas<\/a>. Niedawno przeczyta\u0142em, \u017ce za jego pomoc\u0105 uzyskano krowy bez rog\u00f3w, dzi\u0119ki czemu nie trzeba im ich obcina\u0107, co jest bolesne dla zwierz\u0105t. P\u00f3ki co Unia Europejska nie mo\u017ce si\u0119 zdecydowa\u0107<\/a>, czy ro\u015bliny lub zwierz\u0119ta zmodyfikowane za pomoc\u0105 CRISPR\/Cas i innych metod to GMO.<\/p>\n

W USA edycji wykonane takim narz\u0119dziem nie klasyfikuje si\u0119 jako GMO<\/a>, co znacznie u\u0142atwia legislacj\u0119. Ale poza takimi metodami – czy to transformacji, czy edycji – s\u0105 inne mo\u017cliwo\u015bci. Na naszym blogu powraca raz na jaki\u015b czas temat zdrowotnych, ale i \u015brodowiskowych aspekt\u00f3w rezygnacji z mi\u0119sa lub ograniczenia jego spo\u017cycia. Nadziej\u0119 na osi\u0105gni\u0119cie tych cel\u00f3w widzimy w rozwijaniu propozycji takich jak Impossible Burger<\/a> czy mleko Perfect Day<\/a>. Czy s\u0105dzi pan, \u017ce spotkaj\u0105 si\u0119 one z szersz\u0105, spo\u0142eczn\u0105 akceptacj\u0105? Czy taki bezmi\u0119sny burger ma szans\u0119 trafi\u0107 np. do sieci McDonald\u2019s?<\/strong>
\nTo b\u0119dzie zale\u017ca\u0142o w ogromnym stopniu od tego, czy na takie produkty znajdzie si\u0119 popyt.<\/p>\n

Pod koniec stycznia 2018 roku dopuszczono pierwszy raz w historii sprzeda\u017c z\u0142otego ry\u017cu, wzbogaconego dzi\u0119ki in\u017cynierii genetycznej w beta-karoten i opracowanego, by przeciwdzia\u0142a\u0107 skutkom deficytu witaminy A, z powodu kt\u00f3rego \u015blepnie corocznie 250-500 tysi\u0119cy dzieci<\/a>. Problem w tym, \u017ce ry\u017c ten dopuszczono do sprzeda\u017cy w\u2026 Australii i Nowej Zelandii<\/a>, czyli nie tam, gdzie jest realny problem z poda\u017c\u0105 beta-karotenu. Dlaczego nawet ten opracowany charytatywnie projekt jest tak bezpardonowo atakowany przez przeciwnik\u00f3w GM?<\/strong>
\nZgody Australii i Nowej Zelandii nie wynikaj\u0105 z tego, \u017ce w krajach tych b\u0119dzie uprawiany z\u0142oty ry\u017c, ale zosta\u0142y wydane, by nie utrudnia\u0107 handlu tym zbo\u017cem w regionie. A lada moment b\u0119dzie ono uprawiane na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 w Bangladeszu. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej maj\u0105 za\u015b do\u0142\u0105czy\u0107 Filipiny i Indonezja.<\/p>\n

Je\u015bli za\u015b chodzi o walk\u0119 propagandow\u0105, to wynika ona z obaw takich organizacji jak Greenpeace, \u017ce stanie si\u0119 \u201ekoniem troja\u0144skim\u201d GMO i koncern\u00f3w biotechnologicznych. Czyli sukces tej ro\u015bliny mo\u017ce bardzo pom\u00f3c zmieni\u0107 nastawienie opinii publicznej wobec biotechnologii rolniczej wykorzystuj\u0105cej narz\u0119dzia in\u017cynierii genetycznej.<\/p>\n

To bardzo smutne, \u017ce irracjonalne l\u0119ki aktywist\u00f3w okazuj\u0105 si\u0119 wa\u017cniejsze ni\u017c \u017cycie i zdrowie ludzi w Azji czy Afryce. Dobrze by by\u0142o, gdyby u\u015bwiadomili sobie, ile z\u0142a wyrz\u0105dzaj\u0105 ze szlachetnych pobudek. Bo nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wielu z owych aktywist\u00f3w walczy z GMO z przekonaniem, i\u017c ratuje przyrod\u0119. Dobrze by jednak by\u0142o, gdyby na swoj\u0105 ideologi\u0119 spojrzeli krytycznie – szczeg\u00f3lnie po apelu stu kilkudziesi\u0119ciu laureat\u00f3w Nagrody Nobla, kt\u00f3rzy w 2016 roku napisali do Greenpeace list<\/a>, prosz\u0105c o zaprzestanie walki ze z\u0142otym ry\u017cem i biotechnologi\u0105 rolnicz\u0105. Jak r\u00f3wnie\u017c przypomnieli sobie, ilu ludzi w dziejach \u015bwiata, maj\u0105cych dobre intencje, ubrudzi\u0142o sobie r\u0119ce krwi\u0105 niewinnych os\u00f3b.<\/p>\n

W jakich barwach postrzega pan przysz\u0142o\u015b\u0107 \u017cywno\u015bci GM? Czy konserwatywna Europa zmieni swoje nastawienie i na rynku pojawi\u0105 si\u0119 produkty \u017cywno\u015bciowe z organizm\u00f3w GM?<\/strong>
\nMark Lynas, brytyjski aktywista dzia\u0142aj\u0105cy na rzecz ochrony przyrody, kt\u00f3ry walczy\u0142 z GMO, ale pod wp\u0142ywem fakt\u00f3w i danych naukowych kilka lat temu zmieni\u0142 o 180 stopni swoje nastawienie, uwa\u017ca \u2013 a rozmawia\u0142em z nim o tym w ubieg\u0142ym roku<\/a> we Wroc\u0142awiu \u2013 \u017ce Europa jest straconym kontynentem. Zgadzam si\u0119 z t\u0105 opini\u0105, ale r\u00f3wnocze\u015bnie dodaj\u0119: Europa p\u00f3ki co jest stracona. Trudno mi bowiem sobie wyobrazi\u0107, by\u015bmy mogli d\u0142ugo pozostawa\u0107 rolniczym skansenem w z\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu. Przypuszczam, \u017ce kolejne modyfikacje ro\u015blin b\u0119d\u0105 jeszcze bardziej zwi\u0119ksza\u0142y dystans mi\u0119dzy nowoczesnym rolnictwem a tym opartym na starych technologiach. Europa po prostu nie wytrzyma konkurencji. Widz\u0119 te\u017c pewne szanse na wyj\u015bcie z twarz\u0105 z obecnej sytuacji \u2013 politycy w Unii Europejskiej zapewne nie zaakceptuj\u0105 GMO, ale pozwol\u0105 stosowa\u0107 inne metody modyfikacji genetycznych, w tym s\u0142ynny CRISPR\/Cas. Czy tak si\u0119 rzeczywi\u015bcie stanie, tego jednak nie wiem, bo Greenpeace i koalicjanci ju\u017c zapowiadaj\u0105 sprzeciw. W ka\u017cdym razie ten rok lub nast\u0119pny mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 prze\u0142omowe. Z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dziemy \u015bwiadkami ciekawych wydarze\u0144.<\/p>\n

ROZMAWIA\u0141 PIOTR RZYMSKI<\/p>\n

\"\"

Marcin Rotkiewicz<\/strong> \u2013 dziennikarz naukowy, od 2001 roku pracuje w POLITYCE, wcze\u015bniej m.in. w \u201eRzeczpospolitej\u201d, \u201eGazecie Wyborczej\u201d, PAP i \u201eNewsweeku\u201d. Absolwent dziennikarstwa i filozofii na Uniwersytecie Warszawskim oraz stypendysta Knight Science Journalism Program w Massachusetts Institute of Technology. Popularyzuje wiedz\u0119 przede wszystkim na temat biotechnologii, ewolucji cz\u0142owieka i neuronauki. Interesuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c teoriami pseudonaukowymi i spiskowymi. Trzykrotnie otrzyma\u0142 wyr\u00f3\u017cnienie w konkursie Polskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy Naukowych na najlepszy artyku\u0142 popularnonaukowy. W latach 2012 i 2013 by\u0142 nominowany do nagrody Grand Press w kategoriach dziennikarstwo specjalistyczne oraz publicystyka. Autor wywiadu rzeki z prof. Jerzym Vetulanim „M\u00f3zg i b\u0142azen”. Jego ksi\u0105\u017cka „W kr\u00f3lestwie Monszatana” zosta\u0142a nominowana do nagrody M\u0105drej Ksi\u0105\u017cki 2017, przyznawanej przez Uniwersytet Jagiello\u0144ski w Krakowie oraz Fundacj\u0119 Popularyzacji Nauki im. Euklidesa.<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bywno\u015b\u0107 pozyskiwana za pomoc\u0105 metod in\u017cynierii genetycznej budzi niekiedy skrajne emocje. Na jej temat naros\u0142o mn\u00f3stwo fa\u0142szywych przekona\u0144, powtarzanych cz\u0119sto bez wi\u0119kszego zastanowienia, r\u00f3wnie\u017c przez tych, kt\u00f3rzy o biotechnologii maj\u0105 blade poj\u0119cie. I cho\u0107 w \u015brodowisku naukowym panuje konsensus dotycz\u0105cy bezpiecze\u0144stwa wprowadzonych na rynek tego typu produkt\u00f3w, zdecydowanie inne jest wobec nich nastawienie spo\u0142eczne. Dzi\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1456,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[159,17,288],"tags":[389,233,388,386,21,391,387,238,383,385,134,390,384,90],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1455"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1455"}],"version-history":[{"count":27,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1455\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1500,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1455\/revisions\/1500"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1456"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1455"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1455"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1455"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}