{"id":1546,"date":"2018-08-01T15:13:39","date_gmt":"2018-08-01T13:13:39","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=1546"},"modified":"2018-08-01T22:32:26","modified_gmt":"2018-08-01T20:32:26","slug":"wege-news-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2018\/08\/01\/wege-news-7\/","title":{"rendered":"Wege-news #7"},"content":{"rendered":"

\"\"Publikujemy kolejny przegl\u0105d bada\u0144 naukowych, w kt\u00f3rych przedmiotem docieka\u0144 by\u0142 wp\u0142yw diety wegetaria\u0144skiej na wyk\u0142adniki zdrowia cz\u0142owieka. Serdecznie zapraszamy do lektury!
\n
\nZanim jednak przejdziemy do om\u00f3wienia najnowszych wynik\u00f3w, kilka s\u0142\u00f3w chcieliby\u015bmy po\u015bwi\u0119ci\u0107 rodzajom bada\u0144, do kt\u00f3rych cz\u0119sto si\u0119 w naszych wpisach odwo\u0142ujemy. Uwa\u017cny czytelnik zauwa\u017cy\u0142, \u017ce cz\u0119sto podajemy, czy omawiane badanie by\u0142o „kliniczne”, „kohortowe”, a mo\u017ce by\u0142 to „opis przypadku”. To bardzo wa\u017cna informacja, wskazuje bowiem na poziom wiarygodno\u015bci dowodu. Co zatem znacz\u0105 te wszystkie terminy?<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 bada\u0144, do kt\u00f3rych nawi\u0105zujemy przy opracowywaniu Wege-news\u00f3w<\/a>, ma charakter obserwacyjny. S\u0105 to:<\/p>\n

– badania ekologiczne\/epidemiologiczne – analizy por\u00f3wnawcze wska\u017anik\u00f3w epidemiologicznych dotycz\u0105cych zachorowalno\u015bci czy \u015bmiertelno\u015bci w odniesieniu do danych statystycznych w skali makro, np. odniesienie cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania samob\u00f3jstw w r\u00f3\u017cnych regionach \u015bwiata do st\u0119\u017cenia litu w… (o tym za pewien czas napiszemy na blogu!).<\/p>\n

– badania przekrojowe – okre\u015blaj\u0105ce zwi\u0105zek mi\u0119dzy wyst\u0119powaniem okre\u015blonego stanu a ekspozycj\u0105 na dany czynnik w populacji w jednym punkcie czasowym. W tego typu badaniach niemo\u017cliwe jest jednoznaczne ustalenie zwi\u0105zku przyczynowego i jego kierunku. Na przyk\u0142ad badanie, w kt\u00f3rym u os\u00f3b oty\u0142ych stwierdzi si\u0119 zwyrodnienie staw\u00f3w, nie pozwala jednoznacznie okre\u015bli\u0107, czy to oty\u0142o\u015b\u0107 jest przyczyn\u0105 tej przypad\u0142o\u015bci, czy mo\u017ce zwyrodnienie, ograniczaj\u0105c ruch fizyczny, sprzyja przybieraniu na masie.<\/p>\n

– badania kliniczno-kontrolne – por\u00f3wnuj\u0105ce retrospektywnie (wstecznie) ekspozycj\u0119 na r\u00f3\u017cne czynniki w grupie os\u00f3b, u kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142 interesuj\u0105cy badaczy tzw. punkt ko\u0144cowy (np. zachorowanie), z ekspozycj\u0105 w odpowiednio dobranej grupie kontrolnej, u kt\u00f3rych dany punkt ko\u0144cowy nie wyst\u0105pi\u0142. Jako przyk\u0142ad mo\u017cna poda\u0107 badanie, w kt\u00f3rym u kobiet przyjmowanych do kliniki onkologicznej z rozpoznaniem raka piersi ustalano wieloletnie nawyki \u017cywieniowe (np. stosowanie diety wegetaria\u0144skiej przez ca\u0142e \u017cycie) i na tej podstawie okre\u015blono, czy mog\u0105 one mie\u0107 wp\u0142yw na ryzyko wyst\u0105pienia choroby poprzez por\u00f3wnanie do dopasowanej wiekowo i socjoekonomicznie grupy kontrolnej z\u0142o\u017conej z kobiet, kt\u00f3ry nie zachorowa\u0142y na raka piersi (na marginesie, wed\u0142ug opublikowanego badania<\/a> przeprowadzonego w Indiach wieloletni wegetarianizm nie zwi\u0119ksza\u0142 ryzyka zachorowania).<\/p>\n

– badania kohortowe – prospektywnie oceniaj\u0105ce wyst\u0105pienie okre\u015blonego punktu ko\u0144cowego w grupach os\u00f3b (kohortach) nara\u017conych i nienara\u017conych na dany czynnik, u kt\u00f3rych na pocz\u0105tku obserwacji czynnik ten nie wyst\u0119powa\u0142. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 badanie, w kt\u00f3rym zdrowych uczestnik\u00f3w podzielono na grupy w zale\u017cno\u015bci od stosowanej diety (tradycyjnej, wegetaria\u0144skiej), a nast\u0119pnie po okre\u015blonym okresie czasu (latach) dokonano por\u00f3wnania cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania cukrzycy typu II i na tej podstawie okre\u015blono, czy dana dieta mo\u017ce mie\u0107 istotny wp\u0142yw na ryzyko jej wyst\u0119powania (w przytoczonym przyk\u0142adzie<\/a> wegetarianizm istotnie je zmniejsza\u0142).<\/p>\n

– badania longitudinalne – mierz\u0105ce w wybranej grupie okre\u015blone parametry w regularnych odst\u0119pach czasu przez jego d\u0142u\u017cszy. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 chocia\u017cby mierzenie sk\u0142adu mineralnego mleka tych samych kobiet<\/a> w r\u00f3\u017cnych okresach od rozpocz\u0119cia laktacji.<\/p>\n

Cz\u0119sto te\u017c przytaczamy wyniki bada\u0144 klinicznych, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do rodzaju bada\u0144 eksperymentalnych, interwencyjnych, maj\u0105cych na celu sprawdzenie, czy dany lek, metoda prewencji b\u0105d\u017a terapii chor\u00f3b jest bezpieczna i na ile jest skuteczna. Istotne w ocenie wiarygodno\u015bci uzyskanych danych jest to, czy badanie tego typu by\u0142o randomizowane (losowo przydzielano uczestnik\u00f3w do badanych grup), nieza\u015blepione (badacz wiedzia\u0142, do jakich grup przydzielono badanych uczestnik\u00f3w, a ci wiedzieli, w jakich grupach si\u0119 znajduj\u0105), za\u015blepione pojedynczo (tylko badacz wiedzia\u0142, w jakiej grupie znajduj\u0105 si\u0119 analizowani uczestnicy) lub podw\u00f3jnie (ani badacz nie wiedzia\u0142, jakich uczestnik\u00f3w bada, ani oni nie wiedzieli, w jakiej grupie si\u0119 znajdowali), czy by\u0142o kontrolowane przez placebo (kt\u00f3rego zastosowanie przy badaniach klinicznych dotycz\u0105cych interwencji dietetycznych jest cz\u0119sto niemo\u017cliwe), oraz czy mia\u0142o charakter krzy\u017cowy (w kt\u00f3rym ka\u017cdy jego uczestnik otrzymuje naprzemiennie zar\u00f3wno leczenie eksperymentalne, jak i kontrolne w okre\u015blonej kolejno\u015bci i o okre\u015blonym czasie trwania).<\/p>\n

\"\"

Co jest dowodem naukowym i jaka jest ich hierarchia? (Rys. Piotr Rzymski)<\/p><\/div>\n

Ponadto w naszych wpisach cz\u0119sto odwo\u0142ujemy si\u0119 do publikacji przegl\u0105dowych, kt\u00f3re na podstawie opublikowanych wcze\u015bniej prac przedstawiaj\u0105 istniej\u0105cy stan wiedzy z danej dziedziny, oraz metaanalizy, kt\u00f3rych celem jest ilo\u015bciowa synteza wynik\u00f3w wcze\u015bniej przeprowadzonych bada\u0144 dotycz\u0105cych tego samego pytania klinicznego. Innymi s\u0142owy, analiza statystyczna wynik\u00f3w uzyskanych w wielu r\u00f3\u017cnych badaniach, kt\u00f3re s\u0105 ze sob\u0105 por\u00f3wnywalne. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 metaanaliza<\/a> wykonana na podstawie 11 bada\u0144 klinicznych, kt\u00f3rych celem by\u0142o sprawdzenie, czy dieta wegetaria\u0144ska mo\u017ce by\u0107 skuteczn\u0105 metod\u0105 regulacji gospodarki lipidowej (okazuje si\u0119, \u017ce tak, zw\u0142aszcza w odniesieniu do korzystnych zmian poziomu cholesterolu LDL i HDL). Metaanalizy, zw\u0142aszcza wykonane na podstawie randomizowanych bada\u0144 klinicznych, cechuj\u0105 najwy\u017csza wiarygodno\u015b\u0107 dowodu i najni\u017csze ryzyko b\u0142\u0119du.<\/p>\n

I po tym kr\u00f3tkim (mamy nadziej\u0119, \u017ce chocia\u017c nie przyd\u0142ugim!) wprowadzeniu metodologicznym zapraszamy wreszcie na przegl\u0105d Wege-news, zorganizowany tym razem wok\u00f3\u0142 trzech, jak s\u0105dzimy istotnych, pyta\u0144 badawczych.<\/p>\n

Czy wegetarianizm ma wp\u0142yw na sk\u0142ad mleka?<\/strong>
\nJak ju\u017c wielokrotnie wspominali\u015bmy<\/a> w naszych wpisach, w opinii wielu naukowych towarzystw \u017cywieniowych na \u015bwiecie zbilansowana dieta wegetaria\u0144ska, w tym wega\u0144ska, jest w pe\u0142ni odpowiednia na ka\u017cdym etapie \u017cycia, tak\u017ce w ci\u0105\u017cy i w okresie laktacji. Nie zmienia to faktu, \u017ce wiele mam wegetarianek martwi si\u0119 b\u0105d\u017a spotyka si\u0119 z obawami bliskich, czy produkowany przez nie pokarm ma wystarczaj\u0105c\u0105 warto\u015b\u0107 od\u017cywcz\u0105.<\/p>\n

Badanie przekrojowe<\/a> przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych na grupie 74 kobiet w okresie laktacji wykaza\u0142o, \u017ce w por\u00f3wnaniu z kobietami stosuj\u0105cymi diet\u0119 tradycyjn\u0105 b\u0105d\u017a wegetaria\u0144sk\u0105 mleko weganek zawiera\u0142o istotnie wy\u017csze st\u0119\u017cenie nienasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, w tym omega-3, i bardziej korzystny stosunek kwas\u00f3w omega-3 do omega-6, a ni\u017csze st\u0119\u017cenie szkodliwych t\u0142uszcz\u00f3w trans oraz t\u0142uszcz\u00f3w nasyconych. Poziom kwasu dokozaheksaenowego, znanego pod skr\u00f3tem DHA, kt\u00f3ry ma istotny wp\u0142yw na rozw\u00f3j uk\u0142adu nerwowego dziecka, by\u0142 w mleku niski niezale\u017cnie od stosowanej diety i prawdopodobnie wynika\u0142 z niskiej poda\u017cy ryb i owoc\u00f3w morza oraz braku suplementacji diety. Zatem niezale\u017cnie od diety warto rozwa\u017cy\u0107 suplementacj\u0119 DHA b\u0105d\u017a w przypadku diety tradycyjnej zwi\u0119kszy\u0107 poda\u017c ryb bogatych w DHA, np. \u0142ososia. Na rynku dost\u0119pne s\u0105 tak\u017ce preparaty, w kt\u00f3rych DHA pozyskano ze \u017ar\u00f3de\u0142 niezwierz\u0119cych, odpowiednie dla wegetarian i wegan.<\/p>\n

Niew\u0105tpliw\u0105 obaw\u0105 wegan jest niedob\u00f3r witaminy B12. Jest ona co prawda produkowana przez bakterie, ale przede wszystkim te zwi\u0105zane z produktami odzwierz\u0119cymi. Objawy niedoboru, kt\u00f3re na og\u00f3\u0142 pojawiaj\u0105 si\u0119 po kilkuletniej, zbyt niskiej poda\u017cy tej witaminy, zwi\u0105zane s\u0105 m.in. z zaburzeniami w funkcjonowaniu uk\u0142adu nerwowego, w tym te\u017c z zanikiem nerwu wzrokowego. Ogromnie istotne jest wi\u0119c dostarczanie dziecku odpowiedniej ilo\u015bci tej witaminy z mlekiem matki podczas karmienia piersi\u0105. Badanie<\/a> przeprowadzone na tej samej grupie kobiet, w kt\u00f3rej analizowano sk\u0142ad t\u0142uszcz\u00f3w, wskazuje, i\u017c niski poziom witaminy B12 w mleku (<310 pmol\/L) wyst\u0119powa\u0142 u podobnego odsetka weganek (19 proc.), wegetarianek (18 proc.) i os\u00f3b stosuj\u0105cych diet\u0119 tradycyjn\u0105 (15 proc.). Kobiety te w wi\u0119kszo\u015bci stosowa\u0142y jednak suplementy witaminy B12 i to w dawkach przekraczaj\u0105cych rekomendowane poziomy, co mo\u017ce wskazywa\u0107 na zaburzenia zwi\u0105zane z jej wch\u0142anianiem b\u0105d\u017a gospodark\u0105. Co ciekawe, z badania wynika r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wy\u017csze st\u0119\u017cenia tej witaminy obserwowano u kobiet stosuj\u0105cych jednosk\u0142adnikowe suplementy B12, a nie takie, w kt\u00f3rych jest ona tylko jednym z wielu zwi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n

Pozytywn\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 jest niedawne doniesienie<\/a> na \u0142amach „Chemosphere”, i\u017c st\u0119\u017cenie polifenoli, ro\u015blinnych metabolit\u00f3w o przeciwutleniaj\u0105cym i przeciwzapalnym dzia\u0142aniu, ro\u015bnie w mleku wraz ze spo\u017cyciem warzyw przez karmi\u0105c\u0105 matk\u0119 i ma pozytywny wp\u0142yw na w\u0142a\u015bciwo\u015bci antyoksydacyjne mleka. Z kolei wcze\u015bniejsze badania<\/a> wskaza\u0142y, \u017ce mleko wegetarianek mo\u017ce charakteryzowa\u0107 si\u0119 wy\u017cszym st\u0119\u017ceniem selenu i zawieraj\u0105cego selenocystein\u0119 enzymu peroksydazy glutationowej (o antyoksydacyjnym dzia\u0142aniu), co nie wydaje si\u0119 zwi\u0105zane z poda\u017c\u0105 tego pierwiastka z diet\u0105.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c, w okresie laktacji wskazane wydaje si\u0119 zwi\u0119kszenie poda\u017cy warzyw w diecie matki – bez znaczenia, czy jest wegetariank\u0105.<\/p>\n

Czy istnieje zwi\u0105zek mi\u0119dzy ryzykiem nieswoistego zapalenia jelit a diet\u0105 wegetaria\u0144sk\u0105?<\/strong>
\nNieswoiste zapalenia jelit (IBD) to grupa chor\u00f3b o pod\u0142o\u017cu autoimmunologicznym, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 si\u0119 przewlek\u0142ym stanem zapalnym uk\u0142adu pokarmowego i w istotny spos\u00f3b obni\u017caj\u0105 jako\u015b\u0107 \u017cycia pacjenta. Najcz\u0119\u015bciej stwierdza si\u0119 je<\/a> po\u015br\u00f3d populacji kraj\u00f3w rozwini\u0119tych Europy, w USA oraz krajach azjatyckich, w kt\u00f3rych upowszechnia si\u0119 tzw. zachodni styl \u017cycia. IBD dzieli si\u0119 na wrzodziej\u0105ce zapalenie jelit (UC) oraz chorob\u0119 Le\u015bniowskiego-Crohna. W przypadku tej pierwszej zmiany zapalne obecne s\u0105 jedynie w jelicie grubym, maj\u0105 charakter ci\u0105g\u0142y, podczas gdy w przypadku tej drugiej zmiany mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci uk\u0142adu pokarmowego i mie\u0107 charakter odcinkowy. Etiologia tych chor\u00f3b obejmuje zar\u00f3wno czynniki genetyczne, jak i \u015brodowiskowe.<\/p>\n

Jak wynika z opublikowanego ostatnio wieloo\u015brodkowego badania prospektywnego<\/a>, obejmuj\u0105cego \u0142\u0105cznie ponad tysi\u0105c pacjent\u00f3w z IBD, stosowanie diety wegetaria\u0144skiej mia\u0142o ochronny wp\u0142yw na wyst\u0119powanie UC, zmniejszaj\u0105c ryzyko jej wyst\u0105pienia wzgl\u0119dem grupy kontrolnej \u015brednio a\u017c o 79 proc. Zaskakuj\u0105co jednak dieta ta zwi\u0119ksza\u0142a, o 18 proc., ryzyko choroby Le\u015bniowskiego-Crohna. R\u00f3\u017cnice te trudno jednoznacznie wyja\u015bni\u0107, cho\u0107 jest mo\u017cliwe, \u017ce zwi\u0105zane s\u0105 one z inn\u0105 charakterystyk\u0105 tych dw\u00f3ch chor\u00f3b i umiejscowieniem si\u0119 zachodz\u0105cych pod ich wp\u0142ywem zmian. Podobne r\u00f3\u017cnice zaobserwowano wcze\u015bniej<\/a> w przypadku palenia papieros\u00f3w, kt\u00f3re okazuje si\u0119 czynnikiem ochronnym w UC, ale zwi\u0119ksza ryzyko wyst\u0105pienia choroby Le\u015bniowskiego-Crohna. Wcze\u015bniejsze badania<\/a> wskaza\u0142y, \u017ce ograniczenie spo\u017cycia mi\u0119sa przez pacjent\u00f3w z chorob\u0105 Le\u015bniowskiego-Crohna i stosowanie diety semi-wegetaria\u0144skiej<\/a> (warzywa i owoce, dieta dopuszcza tak\u017ce jaja i nabia\u0142, konsumpcj\u0119 ryby raz w tygodniu, a mi\u0119sa raz na dwa tygodnie) mo\u017ce przed\u0142u\u017ca\u0107 korzystnie okresy jej remisji. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy IBD a diet\u0105 wegetaria\u0144sk\u0105, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 niejednoznaczne z powodu z\u0142o\u017cono\u015bci tych chor\u00f3b, warte s\u0105 dalszych bada\u0144.<\/p>\n

W zwi\u0105zku z powy\u017cszym wydaje si\u0119 zasadne rozwa\u017cenie ograniczenia konsumpcji mi\u0119sa i innych produkt\u00f3w odzwierz\u0119cych przez osoby choruj\u0105ce na IBD.<\/p>\n

Czy diety wegetaria\u0144skie mog\u0105 by\u0107 przyczyn\u0105 problem\u00f3w stomatologicznych?<\/strong>
\nDzi\u015b wiemy na pewno, \u017ce sk\u0142ad mikrobioty jelit (tj. bakterii, archeon\u00f3w, wirus\u00f3w i grzyb\u00f3w) pozostaje w du\u017cej mierze w zwi\u0105zku z nawykami \u017cywieniowymi. Na przyk\u0142ad, jak wynika z badania opublikowanego<\/a> w zesz\u0142ym roku, weganie charakteryzuj\u0105 si\u0119 zdecydowanie wy\u017cszym stosunkiem bakterii z typu Bacteroidetes <\/em>do tych z typu Firmicutes<\/em>. Wydaje si\u0119 to obserwacj\u0105 korzystn\u0105, bo zaburzenia tego stosunku na korzy\u015b\u0107 bakterii Firmicutes <\/em>mog\u0105 by\u0107 potencjalnym czynnikiem ryzyka oty\u0142o\u015bci \u2013 warto jednak wspomnie\u0107, \u017ce co do tej kwestii nie ma obecnie jednomy\u015blno\u015bci<\/a>.<\/p>\n

Zdecydowanie mniej natomiast wiadomo o tym, czy i w jaki spos\u00f3b diety wegetaria\u0144skie mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na sk\u0142ad mikroflory jamy ustnej. Jak wspominali\u015bmy w Wege-news #3<\/a>, pilota\u017cowe badanie wykaza\u0142o, i\u017c w jamie ustnej wegetarian zdecydowanie cz\u0119\u015bciej stwierdza si\u0119 rzadkie gatunki dro\u017cd\u017cak\u00f3w (Candida<\/em>), takie jak C. glabrata<\/em>, C. tropicalis<\/em> i C. krusei<\/em>, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 potencjalnie patogenne, a jednocze\u015bnie odporne na konwencjonalne leczenie przeciwgrzybiczne. Z kolei w innym badaniu<\/a>, opublikowanym niedawno na \u0142amach „Science Reports”, stwierdzono, i\u017c w jamie ustnej zdrowych wegan zdecydowanie cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 bakterie wywo\u0142uj\u0105ce paradontoz\u0119, czyli stan zapalany przyz\u0119bia, takie jak Campylobacter rectus<\/em> i Porphyromonas endodontalis<\/em>.<\/p>\n

Z poczynionych obserwacji nie wynika jednak, i\u017c wegetarianie cz\u0119\u015bciej cierpi\u0105 na dro\u017cd\u017cyc\u0119 b\u0105d\u017a choroby przyz\u0119bia \u2013 takie aspekty wymaga\u0142yby osobnych bada\u0144 epidemiologicznych lub kohortowych. Pilota\u017cowe badanie<\/a>, przeprowadzone na ma\u0142ej grupie w\u0142oskich wegan, wykaza\u0142y jednak, \u017ce odznaczaj\u0105 si\u0119 oni wi\u0119kszym stopniem demineralizacji z\u0119b\u00f3w, co z kolei zwi\u0119ksza ich podatno\u015b\u0107 na procesy pr\u00f3chnicze. Najcz\u0119stsz\u0105 przyczyn\u0105 takich k\u0142opot\u00f3w jest nieprawid\u0142owa higiena jamy ustnej i powstawanie p\u0142ytki naz\u0119bnej, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodz\u0105 bakterie produkuj\u0105ce kwasy prowadz\u0105ce do utraty sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych w szkliwie. Na szcz\u0119\u015bcie zjawisko to mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c u wegan powstrzyma\u0107<\/a>, stosuj\u0105c codziennie preparaty z aminofluorkiem do miejscowej fluoryzacji szkliwa.<\/p>\n

Powy\u017csze doniesienia s\u0105 wa\u017cne w kontek\u015bcie ochrony zdrowia os\u00f3b stosuj\u0105cych diety wegetaria\u0144skie, bo mog\u0105 one stanowi\u0107 grup\u0119 podwy\u017cszonego ryzyka problem\u00f3w stomatologicznych i zwi\u0105zanych z nimi powa\u017cnych skutk\u00f3w zdrowotnych. Dlatego warto, by osoby na diecie wegetaria\u0144skiej zwr\u00f3ci\u0142y szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na higien\u0119 jamy ustnej.<\/p>\n

Do nast\u0119pnego razu!<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Publikujemy kolejny przegl\u0105d bada\u0144 naukowych, w kt\u00f3rych przedmiotem docieka\u0144 by\u0142 wp\u0142yw diety wegetaria\u0144skiej na wyk\u0142adniki zdrowia cz\u0142owieka.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1547,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[160,159,181,398],"tags":[58,154,400,105,199,372,401,312,185,184],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1546"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1546"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1546\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1576,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1546\/revisions\/1576"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1547"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}