{"id":16,"date":"2016-12-06T13:22:16","date_gmt":"2016-12-06T12:22:16","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=16"},"modified":"2017-12-18T01:34:31","modified_gmt":"2017-12-18T00:34:31","slug":"jedz-i-wlaczaj-wylaczaj-geny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2016\/12\/06\/jedz-i-wlaczaj-wylaczaj-geny\/","title":{"rendered":"Jedz i w\u0142\u0105czaj (wy\u0142\u0105czaj) geny"},"content":{"rendered":"

\"GenyTalerz\"Oty\u0142o\u015b\u0107 osi\u0105gn\u0119\u0142a ju\u017c rozmiary globalnej epidemii, rok w rok zabija miliony os\u00f3b i generuje astronomiczne koszty opieki medycznej. Jednak czy nie mamy prawa do dietetycznej wolno\u015bci? Chcemy je\u015b\u0107 zdrowo i w zbilansowany spos\u00f3b – droga wolna. Wolimy fast-food i fur\u0119 s\u0142odko\u015bci – kto nam zabroni? Co miesi\u0105c p\u0142acimy sk\u0142adk\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia, a m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie: ka\u017cdy na co\u015b umrze\u0107 musi.
\n
\nA gdyby to, co i jak jemy, mia\u0142o wp\u0142yw na zdrowie naszych przysz\u0142ych dzieci? Co gdyby ta „dietetyczna odpowiedzialno\u015b\u0107” zaczyna\u0142a si\u0119 na d\u0142ugo przed tym, zanim plany reprodukcyjne za\u015bwitaj\u0105 nam w g\u0142owie? Czy gdyby to, co jemy, mia\u0142o wp\u0142yw na wyst\u0105pienie powa\u017cnych chor\u00f3b u naszych, doros\u0142ych ju\u017c, dzieci, czy nadal uwa\u017caliby\u015bmy, \u017ce dieta jest wy\u0142\u0105cznie nasz\u0105 spraw\u0105? W \u015bwietle bada\u0144 epigenetycznych pytania te s\u0105 jak najbardziej na miejscu, a \u015bwiadomo\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci za \u017cycie i zdrowie przysz\u0142ych pokole\u0144 ogromnie wzrasta.<\/p>\n

Epigenetyka bada, w jaki spos\u00f3b subtelne zmiany chemiczne DNA lub histon\u00f3w (bia\u0142ek, z kt\u00f3rymi DNA jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany w kom\u00f3rkach) wp\u0142ywaj\u0105 na ekspresj\u0119 r\u00f3\u017cnych gen\u00f3w. Sprawdza, czy pozornie nieznaczne modyfikacje (np. dodanie grupy metylowej) mog\u0105 \u201ew\u0142\u0105czy\u0107\u201d lub \u201ewy\u0142\u0105czy\u0107\u201d okre\u015blony gen w kom\u00f3rce. Takie zmiany zachodz\u0105 w trakcie naszego \u017cycia, r\u00f3wnie\u017c w odpowiedzi na styl \u017cycia i diet\u0119. Z zasady maj\u0105 na celu adaptowa\u0107 nas do \u015brodowiska, w kt\u00f3rym \u017cyjemy.<\/p>\n

\u015arodowisko to nie musi by\u0107 wcale korzystne dla naszego rozwoju, ale wola przetrwania niezale\u017cnie od warunk\u00f3w jest bardzo silnie zakorzeniona biologicznie. Wykazano na przyk\u0142ad, \u017ce u os\u00f3b, kt\u00f3re ocala\u0142y z oboz\u00f3w koncentracyjnych, kortyzol (nazywany te\u017c hormonem stresu) utrzymuje si\u0119 w organizmie znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c u ludzi, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 za sob\u0105 podobnych do\u015bwiadcze\u0144. D\u0142u\u017csze jego dzia\u0142anie, b\u0119d\u0105ce skutkiem wolniejszego rozpadu, umo\u017cliwia lepsze radzenie sobie ze skrajnym, d\u0142ugotrwa\u0142ym stresem, ale zwi\u0119ksza czas potrzebny do regeneracji po jego ust\u0105pieniu i przyczynia si\u0119 do wy\u017cszego ryzyka chor\u00f3b nowotworowych i serca oraz cukrzycy.<\/p>\n

Z kolei dzieci os\u00f3b ocala\u0142ych z oboz\u00f3w nazistowskiej zag\u0142ady charakteryzowa\u0142y si\u0119 skrajnie wysok\u0105 aktywno\u015bci\u0105 enzymu rozk\u0142adaj\u0105cego kortyzol. To efekt reakcji obronnej p\u0142odu na bardzo wysokie, szkodliwe st\u0119\u017cenie tego zwi\u0105zku w docieraj\u0105cej przez \u0142o\u017cysko krwi matki. Potrzeba ochrony p\u0142odu wygra\u0142a z potrzeb\u0105 doros\u0142ego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w rezultacie jest nara\u017cony na wyst\u0105pienie zespo\u0142u stresu pourazowego pomimo braku traumatycznych do\u015bwiadcze\u0144. W ten oto nieoczekiwany spos\u00f3b Holocaust i inne ekstremalnie tragiczne zdarzenia mog\u0105 odciska\u0107 wielopokoleniowe, epigenetyczne pi\u0119tno.<\/p>\n

Prze\u017cycie do\u015bwiadczenia skrajnie zagra\u017caj\u0105cego \u017cyciu nie musi zawsze przynosi\u0107 niekorzystnych skutk\u00f3w. Zimowy g\u0142\u00f3d, kt\u00f3ry w XIX wieku dotkn\u0105\u0142 po\u0142o\u017con\u0105 na po\u0142udniu Szwecji osad\u0119 \u00d6verkalix, prze\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na ekstremalnie niskie ryzyko chor\u00f3b serca i cukrzycy u syn\u00f3w m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy w okresie tym mieli 9 do 12 lat. Ich wnukowie \u017cyli natomiast \u015brednio o 32 lata d\u0142u\u017cej ni\u017c wnukowie dziadk\u00f3w, kt\u00f3rzy w okresie ch\u0142opi\u0119cym nie prze\u017cyli g\u0142odu! W przypadku g\u0142oduj\u0105cych musia\u0142o doj\u015b\u0107 do wzmocnienia i\/lub wyciszenia ekspresji odpowiednich gen\u00f3w, tak by perfekcyjnie umo\u017cliwi\u0107 przetrwanie w r\u00f3wnie surowych warunkach \u2013 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 przekazan\u0105 kolejnym pokoleniom.<\/p>\n

Czy zatem dobrze by\u0142oby si\u0119 g\u0142odzi\u0107, aby przysz\u0142ym pokoleniom zapewni\u0107 zdrowe i d\u0142ugie \u017cycie? Zdecydowanie nie, gdy\u017c g\u0142\u00f3d, zw\u0142aszcza w okresie prenatalnym, mo\u017ce prowadzi\u0107 do dramatycznych, r\u00f3wnie\u017c epigenetycznie uwarunkowanych, skutk\u00f3w. Poznano je, \u015bledz\u0105c losy os\u00f3b, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y tzw. holendersk\u0105 zim\u0119 g\u0142odu w \u0142onie matki. B\u0119d\u0105ca pod niemieck\u0105 okupacja Holandia zosta\u0142a odci\u0119ta od dostaw \u017cywno\u015bci, dzienna warto\u015b\u0107 kaloryczna \u017cywno\u015bci od grudnia \u201944 do kwietnia \u201945 nie przekracza\u0142a 800 kcal. Przera\u017aliwy g\u0142\u00f3d dotkn\u0105\u0142 4,5 miliona ludzi, tysi\u0105ce zmar\u0142y na skutek skrajnego wycie\u0144czenia. Dla tych, kt\u00f3rzy okres ten prze\u017cywali w \u0142onie matki, informacja o \u015brodowisku by\u0142a jednoznaczna \u2013 przyjdzie im \u017cy\u0107 w warunkach ub\u00f3stwa w\u0119glowodan\u00f3w, t\u0142uszcz\u00f3w i bia\u0142ek. Rozwijaj\u0105cy si\u0119 organizm desperacko pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 na to przygotowa\u0107 i zmieni\u0142 ekspresj\u0119 niekt\u00f3rych gen\u00f3w.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsza rozpoznana zmiana dotyczy\u0142a aktywno\u015bci bia\u0142ka IGF-2 odgrywaj\u0105cego wa\u017cn\u0105 rol\u0119 dla wzrostu i gospodarki w\u0119glowodanowej. Jego wysoki poziom to spos\u00f3b, by przetrwa\u0107 w bardzo ubogim w \u017cywno\u015b\u0107 \u015bwiecie. Ale po kapitulacji si\u0142 niemieckich w Holandii g\u0142\u00f3d ust\u0105pi\u0142. Adaptacja powsta\u0142a podczas \u017cycia p\u0142odowego w odpowiedzi na skrajne niedo\u017cywienie nie tylko sta\u0142a si\u0119 ma\u0142o przydatna, ale zwi\u0119kszy\u0142a cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania oty\u0142o\u015bci, cukrzycy i chor\u00f3b uk\u0142adu sercowo-naczyniowego w doros\u0142ym \u017cyciu. Niedawno przeprowadzone badania wykaza\u0142y zwi\u0105zek pomi\u0119dzy nadmiernie wysokim poziomem IGF-2 u noworodk\u00f3w, a oty\u0142o\u015bci\u0105 u ojc\u00f3w.<\/p>\n

Wa\u017cny dla rozwoju przysz\u0142ego \u017cycia mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c moment pocz\u0119cia i to, co wtedy jemy. Na przyk\u0142ad w Gambii ma to du\u017co wsp\u00f3lnego ze zmieniaj\u0105cymi si\u0119 warunkami atmosferycznymi. W porze suchej, trwaj\u0105cej od listopada do czerwca, dieta oparta jest na produktach bogatych w bia\u0142ko. Przez pozosta\u0142e miesi\u0105ce trwa pora deszczowa, a g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cywienia s\u0105 wtedy warzywa li\u015bciaste. Jak stwierdzono, to w\u0142a\u015bnie ich liczba spo\u017cywana przez matk\u0119 w okresie, w kt\u00f3rym dochodzi do zap\u0142odnienia, ma ogromny wp\u0142yw na p\u00f3\u017aniejsze zdrowie pocz\u0119tego dziecka. Ma to zwi\u0105zek z innym stopniem ekspresji genu, odgrywaj\u0105cego kluczow\u0105 rol\u0119 w odporno\u015bci podczas zaka\u017ce\u0144 wirusowych. Stopie\u0144 ten jest cz\u0119\u015bciej prawid\u0142owy, gdy zap\u0142odnienie ma miejsce w porze deszczowej, a dieta matki obfituje w zasobne w grupy metylowe zielone warzywa! Dzieci pocz\u0119te w porze suchej charakteryzuj\u0105 si\u0119 znacznie wy\u017csz\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105 ni\u017c te pocz\u0119te w porze deszczowej.<\/p>\n

\u017baden troskliwy rodzic nie chcia\u0142by \u015bwiadomie obci\u0105\u017ca\u0107 swojego dziecka podwy\u017cszonym ryzykiem chor\u00f3b w doros\u0142ym wieku. Przytoczone przyk\u0142ady sk\u0142aniaj\u0105 do przyjrzenia si\u0119 swojej diecie i zmiany jej, je\u015bli to konieczne. To tak\u017ce wyraz troski o nasze dzieci – r\u00f3wnie\u017c te, kt\u00f3re mamy dopiero w planach! Tradycyjne stwierdzenie \u201ejeste\u015b tym, co jesz\u201d nale\u017cy uzupe\u0142ni\u0107 przynajmniej o s\u0142owa \u201ei tym, co jedli twoi rodzice\u201d.<\/p>\n

Czy mo\u017cna jako\u015b zaradzi\u0107 niedoborowi grup metylowych w diecie? Optymizmem napawaj\u0105 obserwacje poczynione na zwierz\u0119tach. Myszy obci\u0105\u017cone mutacj\u0105 jednego z gen\u00f3w rodz\u0105 si\u0119 z \u017c\u00f3\u0142t\u0105 sier\u015bci\u0105 i wiod\u0105 dosy\u0107 kiepskie \u017cycie. S\u0105 oty\u0142e, cierpi\u0105 na cukrzyc\u0119 i choroby serca, ich d\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia jest znacznie kr\u00f3tsza ni\u017c myszek z prawid\u0142ow\u0105 kopi\u0105 genu. Jednak gdy ich diet\u0119 przed i w trakcie ci\u0105\u017cy wzbogaci si\u0119 o zasobne w grupy metylowe kwas foliowy, cholin\u0119 czy witamin\u0119 B12, to mo\u017cliwe jest wyciszenie zmutowanego fragmentu genu u potomstwa, kt\u00f3re jest szczup\u0142e, \u017cywotne i z sier\u015bci\u0105 normalnej barwy.<\/p>\n

Epigenetyczne zmiany to swoiste narz\u0119dzie, kt\u00f3re mo\u017ce pom\u00f3c nam i naszym dzieciom by\u0107 zdrowym, je\u017celi b\u0119dziemy prawid\u0142owo z niego korzysta\u0107. Odpowiednia dieta wydaje si\u0119 kluczem do tego sukcesu. I dlatego o tym, jak je\u015b\u0107, aby \u017cy\u0107 w zdrowiu, b\u0119dziemy dla Was, Drodzy Czytelnicy, pisa\u0107.<\/p>\n

Piotr Rzymski<\/strong><\/p>\n

Ilustracja: licencja CC BY-SA 2.0<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oty\u0142o\u015b\u0107 osi\u0105gn\u0119\u0142a ju\u017c rozmiary globalnej epidemii, rok w rok zabija miliony os\u00f3b i generuje astronomiczne koszty opieki medycznej. Jednak czy nie mamy prawa do dietetycznej wolno\u015bci? Chcemy je\u015b\u0107 zdrowo i w zbilansowany spos\u00f3b – droga wolna. Wolimy fast-food i fur\u0119 s\u0142odko\u015bci – kto nam zabroni? Co miesi\u0105c p\u0142acimy sk\u0142adk\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 zdrowia, a m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie: […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":25,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,12],"tags":[6,4,2,5,16],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":351,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16\/revisions\/351"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}