{"id":1905,"date":"2020-02-12T18:12:13","date_gmt":"2020-02-12T17:12:13","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=1905"},"modified":"2020-02-20T12:17:01","modified_gmt":"2020-02-20T11:17:01","slug":"dieta-w-czerniaka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2020\/02\/12\/dieta-w-czerniaka\/","title":{"rendered":"Diet\u0105 w czerniaka"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"626\" height=\"417\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/melanoma.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1908\" srcset=\"\/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/melanoma.jpg 626w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/melanoma-300x200.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 626px) 100vw, 626px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Czerniak, wywodz\u0105cy si\u0119 z melanocyt\u00f3w, jest jedn\u0105 z najbardziej agresywnych zmian nowotworowych. Relatywnie rzadki, stanowi g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 zgon\u00f3w z powodu nowotwor\u00f3w z\u0142o\u015bliwych sk\u00f3ry. Prezentujemy kilka propozycji dietetycznych dla pacjent\u00f3w dotkni\u0119tych t\u0105 chorob\u0105.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Cho\u0107 czerniak jest rzadk\u0105 zmian\u0105 nowotworow\u0105, to rozwija si\u0119 szybko i cechuje si\u0119 wysokim stopniem z\u0142o\u015bliwo\u015bci. Charakterystyczna zmiana barwnikowa pojawia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej na sk\u00f3rze, ale mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 wsz\u0119dzie tam, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 melanocyty, czyli kom\u00f3rki produkuj\u0105ce melanin\u0119 &#8211; na b\u0142onie \u015bluzowej w jamie ustnej, odbytnicy, siatk\u00f3wce oka.<\/p>\n\n\n\n<p>Do g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w ryzyka nale\u017cy nadmierna ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (zar\u00f3wno s\u0142oneczne, jak i sztuczne), oparzenia s\u0142oneczne w dzieci\u0144stwie, jasna sk\u00f3ra, du\u017ca liczba znamion barwnikowych i wyst\u0119powanie czerniaka u krewnych pierwszego i drugiego stopnia. Nowotw\u00f3r ten cz\u0119\u015bciej dotyka kobiety.<\/p>\n\n\n\n<p>Czerniak sk\u00f3ry stanowi zaledwie 1-3 proc. wszystkich nowych przypadk\u00f3w nowotwor\u00f3w sk\u00f3ry, ale odpowiada za a\u017c ok. 75 proc. przypadk\u00f3w zgonu z ich powodu. W Polsce stwierdza si\u0119 rocznie ok. 3 tys. przypadk\u00f3w zachorowa\u0144. Globalnie z powodu czerniaka umiera ka\u017cdego roku 40-60 tys. os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<p>W zwi\u0105zku z tym czerniak jakiegokolwiek typu jest bardzo powa\u017cnym rozpoznaniem. Stwierdzone zmiany usuwa si\u0119 lub niszczy. Niestety, nowotw\u00f3r charakteryzuje si\u0119 dynamicznym wzrostem i szybko tworzy trudne w leczeniu farmakologicznym przerzuty. W przypadku ich stwierdzenia rokowanie nie jest korzystne &#8211; to w\u0142a\u015bnie czerniak przerzutowy charakteryzuje si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 \u015bmiertelno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Problematyczne jest r\u00f3wnie\u017c pojawianie si\u0119 populacji macierzystych kom\u00f3rek nowotworowych, kt\u00f3re s\u0105 oporne na konwencjonalne leczenie,  maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnicowania si\u0119 i mog\u0105 by\u0107 odpowiedzialne za nawroty choroby i pojawianie si\u0119 przerzut\u00f3w p\u00f3\u017anych, kilka lat od rozpoznania choroby. Kom\u00f3rki te s\u0105 najlepiej poznane w przypadku czerniaka sk\u00f3ry, wi\u0119c na przestrzeni ostatnich lat pojawi\u0142y si\u0119 propozycje ich eliminacji np. poprzez zastosowanie <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC6264600\/\">genetycznie modyfikowanej allogenicznej szczepionki<\/a>. Z kolei w przypadku czerniaka oka istnienie kom\u00f3rek macierzystych <a href=\"https:\/\/iovs.arvojournals.org\/article.aspx?articleid=2187479\">dowiedziono<\/a> stosunkowo niedawno, a dopiero rok temu szczeg\u00f3\u0142owo opisano <a href=\"https:\/\/iovs.arvojournals.org\/article.aspx?articleid=2737138\">ich markery molekularne<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Niedziwne wi\u0119c, i\u017c osobom, u kt\u00f3rych rozpoznano czerniaka, zar\u00f3wno z przerzutami, jak i bez, przychodzi \u017cy\u0107 z du\u017cym obci\u0105\u017ceniem psychicznym. Niezwykle wa\u017cne jest jak najszybsze poddanie si\u0119 leczeniu, wykonywanie regularnych bada\u0144, wsparcie rodziny i bliskich. Warto te\u017c rozwa\u017cy\u0107 zmian\u0119 dotychczasowego stylu \u017cycia i diety.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>W zwi\u0105zku z tym prezentujemy kilka porad dietetycznych i zwi\u0105zanych ze stylem \u017cycia, opracowanych na podstawie przegl\u0105du literatury naukowej. W \u017cadnym wypadku nie mog\u0105 one stanowi\u0107 alternatywy dla procedury terapeutycznej. Maj\u0105 natomiast wyposa\u017cy\u0107 pacjenta, staj\u0105cego oko w oko z widmem choroby, w narz\u0119dzie, pozwalaj\u0105ce odzyska\u0107 poczucie kontroli nad swoim zdrowiem.<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>Poni\u017cszych propozycji nie trzeba wprowadza\u0107 z dnia na dzie\u0144 i na si\u0142\u0119. Wystarczy krok po kroku, a\u017c stan\u0105 si\u0119 czym\u015b zupe\u0142nie rutynowym i normalnym.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>PROPOZYCJE DIETETYCZNE<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li><strong>Ograniczy\u0107 lub ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107 spo\u017cycie mi\u0119sa czerwonego<\/strong><sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC4229370\/\">1a<\/a><\/sup>. (czynnik grupy 2A wed\u0142ug klasyfikacji Mi\u0119dzynarodowej Agencji Bada\u0144 nad Rakiem; prawdopodobne dzia\u0142anie rakotw\u00f3rcze u ludzi) i <strong>ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107 spo\u017cycie przetworzonych produkt\u00f3w opartych na tym mi\u0119sie<\/strong>, np. szynki, bekonu, par\u00f3wek czy salami (czynnik grupy 1; udowodnione dzia\u0142anie rakotw\u00f3rcze u ludzi)<sup><a href=\"https:\/\/www.iarc.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/pr240_E.pdf\">1b<\/a><\/sup>. Czerwone mi\u0119so warto zast\u0105pi\u0107 drobiem i mi\u0119sem ryb.<\/li><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety <strong>chude<\/strong> <strong>ryby <\/strong>(<strong>dorsz, morszczuk, mintaj, sandacz, szczupak<\/strong>) oraz <strong>\u0142ososia<\/strong>, kt\u00f3ry jest istotnym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy D i wielonienasyconych kwas\u00f3w t\u0142uszczowych, w tym kwasu dokozaheksaenowego (DHA)<a href=\"#_ENREF_9\"><sup>2<\/sup><\/a> maj\u0105cego korzystne <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/27546289\">w\u0142a\u015bciwo\u015bci przeciwzapalne<\/a>.<\/li><li><strong>Unika\u0107 spo\u017cywania innych t\u0142ustych ryb<\/strong> (halibut, szprot, \u015bled\u017a, makrela,  karp, jesiotr) z uwagi na tendencj\u0119 do kumulacji zanieczyszcze\u0144, w tym polichlorowanych bifenyli, kt\u00f3re istotnie podnosz\u0105 ryzyko czerniaka<sup><a href=\"https:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/full\/10.1002\/ijc.25503\">3<\/a><\/sup>.<\/li><li><strong>Wyeliminowa\u0107 z diety tu\u0144czyka<\/strong> (z uwagi na sk\u0142onno\u015b\u0107 do  akumulacji zanieczyszcze\u0144, w tym zwi\u0105zk\u00f3w rt\u0119ci, w tkance mi\u0119\u015bniowej)<sup><a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/abs\/10.1080\/23308249.2017.1362370\">4<\/a><\/sup>.<\/li><li>Przyj\u0105\u0107 dzienne spo\u017cycie <strong>5 porcji warzyw i owoc\u00f3w<\/strong> (400 g) jako plan minimum<sup><a href=\"http:\/\/www.izz.waw.pl\/strona-gowna\/3-aktualnoci\/aktualnoci\/530-zapraszamy-na-konferencje-warzywa-owoce-i-soki-w-prewencji-przewleklych-chorob-niezakaznych\">5<\/a><\/sup>, a docelowo d\u0105\u017cy\u0107 do poziomu 10 porcji (800 g) dziennie. Warzywa i owoce s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em zwi\u0105zk\u00f3w polifenolowych, w tym flawonoid\u00f3w, o silnym dzia\u0142aniu antyoksydacyjnym <sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC4229370\/\">5a<\/a><\/sup>.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"504\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/10-porcji-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1242\" srcset=\"\/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/10-porcji-2.jpg 960w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/10-porcji-2-300x158.jpg 300w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2018\/01\/10-porcji-2-768x403.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><figcaption>Przyk\u0142adowy zestaw stanowi\u0105cy 10 porcji warzyw i owoc\u00f3w dziennie. To nie takie trudne!<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<ul><li><strong>Zwi\u0119kszy\u0107 poda\u017c produkt\u00f3w bogatych w resweratrol<\/strong> z uwagi na wykazan\u0105 aktywno\u015b\u0107 antyoksydacyjn\u0105 i przeciwzapaln\u0105 oraz dzia\u0142anie hamuj\u0105ce rozw\u00f3j kom\u00f3rek czerniaka)<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC6294058\/\">6<\/a><\/sup>. Naturalnymi \u017ar\u00f3d\u0142ami resweratrolu s\u0105 <strong>czerwone<\/strong> <strong>winogrona<\/strong>, <strong>orzechy<\/strong> <strong>ziemne<\/strong>, <strong>orzechy pistacjowe<\/strong> oraz owoce jagodowe: <strong>\u017curawina<\/strong>, <strong>morwa<\/strong>, <strong>bor\u00f3wka<\/strong>, <strong>czarna<\/strong> <strong>porzeczka<\/strong>, a tak\u017ce <strong>kakao<\/strong> czy <strong>sk\u00f3rka<\/strong> <strong>pomidor\u00f3w<\/strong>.<\/li><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety <strong>winogrona<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em proantocyjanidyn\u00f3w, wykazuj\u0105cych potencjalne dzia\u0142anie antyczerniakowe<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC4697680\/\">7<\/a><\/sup>. Warto je wi\u0119c cz\u0119sto spo\u017cywa\u0107 &#8211; najlepiej czerwone z uwagi na zawarto\u015b\u0107 resweratrolu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"531\" height=\"310\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/PROTO.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1942\" srcset=\"\/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/PROTO.jpg 531w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/PROTO-300x175.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 531px) 100vw, 531px\" \/><figcaption>Wzory strukturalne proantocyjanidyn\u00f3w B1-B4 oraz resweratrolu &#8211; zwi\u0105zk\u00f3w zawartych w winogronach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<ul><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety <strong>granat w\u0142a\u015bciwy<\/strong> (np. dwa razy na tydzie\u0144) z uwagi na zawarto\u015b\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w potencjalnie hamuj\u0105cych wzrost kom\u00f3rek czerniaka w modelach eksperymentalnych <em>in vivo<\/em><sup><a href=\"https:\/\/onlinelibrary.wiley.com\/doi\/abs\/10.1002\/ptr.5784\">8<\/a><\/sup>.<\/li><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety <strong>warzywa kapustne<\/strong>, zawieraj\u0105ce glukorafanin, kt\u00f3ry w uk\u0142adzie pokarmowym ulega biotransformacji w sulforafan, wykazuj\u0105cy bardzo obiecuj\u0105ce i&nbsp;wielop\u0142aszczyznowe dzia\u0142anie przeciwnowotworowe (zmniejsza ryzyko powstawania mutacji poprzez usuwanie z organizmu czynnik\u00f3w mutagennych, obni\u017canie reaktywno\u015bci zwi\u0105zk\u00f3w genotoksycznych, regulowanie cyklu kom\u00f3rkowego, proliferacji i r\u00f3\u017cnicowania si\u0119 kom\u00f3rek oraz procesu apoptozy). <strong>Kie\u0142ki broku\u0142a <\/strong>mo\u017cna kupi\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci sklep\u00f3w i u\u017cywa\u0107 na kanapkach lub przygotowywa\u0107 z ich dodatkiem <a href=\"https:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/2017\/12\/13\/dieta-w-smog-chron-swoje-zdrowie-przed-zanieczyszczeniem-powietrza\/\">sok<\/a> w sokowir\u00f3wce<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC4125483\/\">9<\/a><\/sup>.<\/li><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety <strong>jarmu\u017c<\/strong> z uwagi na wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w z grupami metylowymi, kt\u00f3re bior\u0105 udzia\u0142 w modyfikacjach epigenetycznych<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3877417\/\">10<\/a><\/sup>, oraz <a href=\"https:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/2017\/12\/13\/dieta-w-smog-chron-swoje-zdrowie-przed-zanieczyszczeniem-powietrza\/\">glukorafaninu<\/a>. Jarmu\u017c mo\u017cna kupi\u0107 bez wi\u0119kszego problemu w wielu du\u017cych supermarketach.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"961\" height=\"419\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/sulfo-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1130\" srcset=\"\/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/sulfo-2.png 961w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/sulfo-2-300x131.png 300w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/sulfo-2-768x335.png 768w\" sizes=\"(max-width: 961px) 100vw, 961px\" \/><figcaption>Bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em glukorafaninu s\u0105 kapustowate (w kolejno\u015bci malej\u0105cej od lewej). Zawarta w nich myrozynaza przekszta\u0142ca go do aktywnego biologicznie sulforafanu. Gotowanie warzyw <a href=\"http:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0308814612016937?via%3Dihub\">nie degraduje istotnie glukorafaninu<\/a>, ale niszczy przekszta\u0142caj\u0105cy go enzym. Dodanie do nich bogatej w myrozynaz\u0119 musztardy <a href=\"http:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0308814612016937?via%3Dihub\">powoduje jednak ponowne zachodzenie tej reakcji<\/a>. Poza tym <a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC3137642\/\">niekt\u00f3re bakterie jelitowe<\/a> mog\u0105 przekszta\u0142ca\u0107 glukorafanin do sulforafanu, ale z mniejsz\u0105 wydajno\u015bci\u0105.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<ul><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety<strong> produkty bogate w witamin\u0119 E<\/strong> (z uwagi na w\u0142a\u015bciwo\u015bci fotoprotekcyjne i antyoksydacyjne)<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC2774566\/\">11<\/a><\/sup>, tj. <strong>nasiona<\/strong> <strong>s\u0142onecznika<\/strong>, <strong>nasiona<\/strong> <strong>dyni<\/strong>, <strong>sezam<\/strong>, <strong>migda\u0142y<\/strong>, <strong>orzechy<\/strong> <strong>w\u0142oskie<\/strong>. Mo\u017cna je spo\u017cywa\u0107 w formie przek\u0105sek.<\/li><li>W\u0142\u0105czy\u0107 do diety<strong> produkty bogate w (pro-)witamin\u0119 A<\/strong> z uwagi na jej potencjaln\u0105 aktywno\u015b\u0107 antyczerniakow\u0105<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC4105469\/\">12<\/a><\/sup>: <strong>mleko<\/strong> i jego przetwory (szczeg\u00f3lnie <strong>mas\u0142o<\/strong> i <strong>sery<\/strong>), <strong>oleje<\/strong> <strong>rybne<\/strong>, <strong>jaja<\/strong>, a tak\u017ce czerwone, pomara\u0144czowe i \u017c\u00f3\u0142te owoce i warzywa oraz <strong>zielone warzywa li\u015bciaste<\/strong>.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/Epigallocatechin_gallate_structure.svg_-1024x911.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-1941\" width=\"178\" height=\"158\"\/><figcaption> Wz\u00f3r strukturalny galusanu epigallokatechiny, flawonoidu, kt\u00f3rego wysoka  zawarto\u015b\u0107 znajduje si\u0119 w suszonych li\u015bciach zielonej (&gt;7000 mg na 100 g) oraz bia\u0142ej (&gt;4000 mg na 100 g) herbaty, a w mniejszych w li\u015bciach czarnej (&lt;1000 mg na 100 g) <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<ul><li>Pi\u0107<strong> zielon\u0105 herbat\u0119 <\/strong>(np. jedn\u0105 fili\u017cank\u0119 dziennie) z uwagi na zawarto\u015b\u0107 galusanu epigallokatechiny (EGCG) i spokrewnione zwi\u0105zki polifenolowe wykazuj\u0105ce w modelach badawczych <em>in vivo<\/em> dzia\u0142anie hamuj\u0105ce wzrost kom\u00f3rek czerniaka<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC5346735\/\">13<\/a><\/sup>.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul><li><strong>Nie ma potrzeby eliminowania picia kawy<\/strong> \u2013 jak wynika z obserwacji, regularne (np. fili\u017canka dziennie) jej spo\u017cywanie wi\u0105\u017ce si\u0119 z 25 proc. ni\u017cszym ryzykiem czerniaka. Nie dotyczy to kawy dekofeinowanej)<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC4729676\/\">14<\/a><\/sup>. Warto wybra\u0107 dobr\u0105 kaw\u0119 ziarnist\u0105, bo kawy rozpuszczalne charakteryzuj\u0105 si\u0119 <a href=\"http:\/\/wydawnictwa.pzh.gov.pl\/roczniki_pzh\/download-article?id=983\">wy\u017csz\u0105 zawarto\u015bci\u0105 akrylamidu<\/a> (czynnik grupy 2A; prawdopodobne dzia\u0142anie rakotw\u00f3rcze u ludzi)<sup><a href=\"https:\/\/monographs.iarc.fr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/mono60-16.pdf\">15<\/a><\/sup>.<\/li><li><strong>Ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107 mocne alkohole<\/strong> i ograniczy\u0107 (b\u0105d\u017a r\u00f3wnie\u017c ca\u0142kowicie wyeliminowa\u0107) spo\u017cycie innych<sup><a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/15184262-diet-and-melanoma-in-a-case-control-study\/\">16<\/a><\/sup>. <strong>Czerwone wino<\/strong> jest \u017ar\u00f3d\u0142em resweratrolu i w przypadku ch\u0119ci spo\u017cywania alkoholu wydaje si\u0119 najlepszym wyborem (maks. 1-2 lampki dziennie)<sup><a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC6099584\/\">17<\/a><\/sup>.<\/li><li>O przyjmowanych suplementach diety najlepiej powiadomi\u0107 lekarza prowadz\u0105cego. <strong>Nie nale\u017cy rozpoczyna\u0107 suplementacji na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119<\/strong>, a tak\u017ce bez wykonania bada\u0144 diagnostycznych, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 ustali\u0107 status konkretnych minera\u0142\u00f3w i witamin w organizmie. Nieuzasadniona suplementacja mineralno-witaminowa mo\u017ce bowiem by\u0107 <a href=\"https:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/2017\/02\/12\/przeciwko-wolnej-amerykance-suplementow-diety-w-polsce\/\">szkodliwa dla organizmu<\/a>.<\/li><li>Warto rozwa\u017cy\u0107 <strong>przyjmowanie <a href=\"https:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/2018\/02\/28\/slonce-w-pigulce\/\">witaminy D<\/a><\/strong>. Najrozs\u0105dniej jednak si\u0119gn\u0105\u0107 po ni\u0105 nie w postaci suplementu diety, ale leku &#8211; takie preparaty s\u0105 lepiej nadzorowane, przebadane i pewniejsze co do do wiarygodno\u015bci ich sk\u0142adu, a tak\u017ce bezpiecze\u0144stwa stosowania. W przypadku preparat\u00f3w w postaci kropel najlepiej rozpuszcza\u0107 je na \u0142y\u017ceczce w oleju (np. lnianym). <strong>Nie przekracza\u0107 zalecanych dawek<\/strong>. Dzia\u0142anie witaminy D na uk\u0142ad immunologiczny jest z\u0142o\u017cone i o ile wiadomo, \u017ce pobudza mechanizmy odpowiedzi nieswoistej, to zbyt wysokie dawki mog\u0105 hamowa\u0107 odpowied\u017a swoist\u0105, co mo\u017ce by\u0107 szkodliwe dla pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych stwierdzono czerniaka<sup><a href=\"https:\/\/nutritionandmetabolism.biomedcentral.com\/articles\/10.1186\/s12986-019-0365-4\">18.<\/a><\/sup><\/li><\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"816\" height=\"625\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/witD.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1987\" srcset=\"\/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/witD.jpg 816w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/witD-300x230.jpg 300w, \/dietetyczny\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/witD-768x588.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 816px) 100vw, 816px\" \/><figcaption>Witamina D ma stymuluj\u0105ce dzia\u0142anie na mechanizmy odpowiedzi nieswoistej (wrodzonej), ale jej zbyt wysokie dawki mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 hamuj\u0105co na elementy odpowiedzi swoistej (nabytej) poprzez hamowanie dojrzewania kom\u00f3rek dendrytycznych i ograniczania ich mo\u017cliwo\u015bci prezentowania antygenu kom\u00f3rkom CD4. Ponadto 1,25(OH)2D, czyli aktywna forma witaminy D, hamuje proliferacj\u0119 i r\u00f3\u017cnicowanie si\u0119 kom\u00f3rek CD4 w kom\u00f3rki Th1 i Th17, stymuluj\u0105c produkcj\u0119 kom\u00f3rek Th2 i T regulatorowych (Treg). Co za du\u017co, to niezdrowo! Opracowano na podstawie<a href=\"https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pmc\/articles\/PMC2630868\/\"> Bikle (2009)<\/a>.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>PROPOZYCJE ZWI\u0104ZANE ZE STYLEM \u017bYCIA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul><li>Wykonywa\u0107 <strong>regularne, godzinne \u0107wiczenia fizyczne przynajmniej trzy razy w&nbsp;tygodniu<\/strong>. Intensywno\u015b\u0107 wysi\u0142ku nie jest istotna, wa\u017cna jest regularno\u015b\u0107 i czas trwania. Mo\u017ce to by\u0107 cho\u0107by po prostu marsz lub peda\u0142owanie na rowerku w domu.<\/li><li>Postara\u0107 si\u0119 <strong>przynajmniej raz w tygodniu sp\u0119dzi\u0107 mi\u0142o wiecz\u00f3r<\/strong> (kino, teatr, kolacja w restauracji, spotkanie z przyjaci\u00f3\u0142mi).<\/li><li>Stara\u0107 si\u0119 dba\u0107 o trwaj\u0105cy <strong>przynajmniej 6-8 godzin sen o regularnym charakterze<\/strong>, tzn. z zasypianiem i wstawaniem mniej wi\u0119cej o tej samej porze. Pozwoli to na ustabilizowanie rytm\u00f3w circadialnych, kt\u00f3rych zaburzenia <a href=\"https:\/\/link.springer.com\/article\/10.2119\/molmed.2012.00077\">mog\u0105 sprzyja\u0107 kancerogenezie<\/a>. Pozytywnie powinno wp\u0142yn\u0105\u0107 unikanie drzemek w ci\u0105gu dnia, kawy, silnego \u015bwiat\u0142a oraz jedzenia na 2-3 godziny przed p\u00f3j\u015bciem spa\u0107.<\/li><li>Stara\u0107 si\u0119<strong> unika\u0107 nara\u017cenia na zanieczyszczenia powietrza<\/strong>, zw\u0142aszcza w okresie jesienno-zimowym (py\u0142 drobnoziarnisty, bezno(a)piren, toksyczne metale) poprzez ograniczenie przebywania na dworze w godzinach wieczornych oraz zakup oczyszczacza powietrza.<\/li><li>Wybra\u0107 si\u0119 w weekend na spacer po lesie, najlepiej z bliskimi. To pozytywnie wp\u0142ywa na nastr\u00f3j i pozwala oderwa\u0107 si\u0119 od codziennych my\u015bli.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><em>Zdrowie wymaga stanu r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy wp\u0142ywami \u015brodowiska sposobem \u017cycia oraz r\u00f3\u017cnymi elementami ludzkiej natury<\/em> &#8211; Hipokrates<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Czerniak, wywodz\u0105cy si\u0119 z melanocyt\u00f3w, jest jedn\u0105 z najbardziej agresywnych zmian nowotworowych.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":1908,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[159,246],"tags":[435,6,253,32,366],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1905"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1905"}],"version-history":[{"count":92,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1905\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2008,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1905\/revisions\/2008"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}