{"id":429,"date":"2017-05-21T00:20:57","date_gmt":"2017-05-20T22:20:57","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=429"},"modified":"2018-02-19T08:50:29","modified_gmt":"2018-02-19T07:50:29","slug":"lepiej-wcinac-niz-wycinac-dzikie-zielsko-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2017\/05\/21\/lepiej-wcinac-niz-wycinac-dzikie-zielsko-2\/","title":{"rendered":"Lepiej wcina\u0107, ni\u017c wycina\u0107. Dzikie Zielsko #2"},"content":{"rendered":"

\"drzewa2\"O walorach drzew mo\u017cna by pisa\u0107 wiele. Te \u015brodowiskowe bij\u0105 na g\u0142ow\u0119 te gospodarcze. To fakt, nie jaki\u015b polityczny manifest. No dobrze, ale mia\u0142o by\u0107 o jedzeniu. Zatem o jedzeniu. Drzew.
\n
\nNikt tu nie oszala\u0142. Nie b\u0119dziemy pisa\u0107 o walorach smakowych i od\u017cywczych kory czy ga\u0142\u0119zi. Cz\u0142owiek nie b\u00f3br – nie do\u015b\u0107, \u017ce mo\u017cna sobie na nich po\u0142ama\u0107 z\u0119by, to jeszcze s\u0105 dla nas niestrawne. Za to li\u015bcie niekt\u00f3rych drzew, zw\u0142aszcza te m\u0142ode, wiosenne, bywaj\u0105 bardzo smaczne. Wa\u017cne jednak, by zbiera\u0107 je z miejsc odosobnionych, oddalonych od przemys\u0142u, miast i ruchu drogowego.<\/p>\n

Bardzo dobre s\u0105 chocia\u017cby m\u0142ode listki lipy drobnolistnej (szerokolistnej bywaj\u0105 \u0142ykowate). Mo\u017cna je zbiera\u0107 ju\u017c od kwietnia do ko\u0144ca okresu wegetacji, je\u015b\u0107 same b\u0105d\u017a wykorzysta\u0107 jako sk\u0142adnik sa\u0142atek. W przesz\u0142o\u015bci suszone i rozdrobnione li\u015bcie lipy dodawano do m\u0105ki i zup.<\/p>\n

\"Sa\u0142atka

Sa\u0142atka ze \u015bwie\u017cych li\u015bci lipy z dodatkiem oliwy z oliwek, soku z cytryny, ziaren s\u0142onecznika i dyni, kie\u0142k\u00f3w rzodkiewki i czerwonej cebuli. Fot. Piotr Rzymski<\/p><\/div>\n

Dzia\u0142anie uspakajaj\u0105ce napar\u00f3w, wywar\u00f3w czy ekstrakt\u00f3w z li\u015bci lipowych, kt\u00f3re przypisywa\u0142a im medycyna ludowa, wi\u0105\u017ce si\u0119 z wyst\u0119powaniem<\/a> pochodnych flawonoid\u00f3w, takich jak kwercetyna, ramnozyd, kemferol i tilirozyd. Jak wykazano<\/a>, mog\u0105 by\u0107 one absorbowane w uk\u0142adzie pokarmowym i nie tylko dzia\u0142a\u0107 antyoksydacyjnie, ale r\u00f3wnie\u017c przechodzi\u0107 przez barier\u0119 krew-m\u00f3zg i wykazywa\u0107 agonizm receptor\u00f3w A kwasu gamma-aminomas\u0142owego (GABA) – g\u0142\u00f3wnego neuroprzeka\u017anika o dzia\u0142aniu hamuj\u0105cym. Skutkowa\u0107 to mo\u017ce odczuwaln\u0105 relaksacj\u0105.<\/p>\n

\"Tilirozyd

Tilirozyd to glikozylowany flawonoid o potencjalnie szerokim spektrum biologicznego dzia\u0142ania pocz\u0105wszy od antyoksydacyjnego, przeciwzapalnego przez uspokajaj\u0105ce po hipoglikemiczne i hipolipidemiczne.<\/p><\/div>\n

Konsumpcyjne wykorzystanie brzozy kojarzy nam si\u0119 przede wszystkim z ksylitolem, czyli s\u0142odzikiem pozyskiwanym z drewna oraz osko\u0142\u0105, czyli sokiem uzyskanym z pnia drzewa, jeszcze zanim pojawi\u0105 si\u0119 na nim pierwsze listki. Jego pasteryzowan\u0105 wersj\u0119 mo\u017cna kupi\u0107 coraz cz\u0119\u015bciej w sklepie, ma wtenczas, z uwagi na dodatek kwasu cytrynowego, intensywnie kwa\u015bny posmak.<\/p>\n

\"oskola\"

Osko\u0142a zwana te\u017c bzowin\u0105, czyli sok z pnia b\u0105d\u017a ga\u0142\u0119zi brzozy. W jego sk\u0142ad wchodz\u0105 m.in. witaminy z grupy B, witamina C i sk\u0142adniki mineralne (np. wap\u0144, fosfor, potas, magnez, \u017celazo). Fot. Piotr Rzymski<\/p><\/div>\n

Natomiast li\u015bcie brzozy, podobnie jak lipy, wygl\u0105daj\u0105 bardzo apetycznie. Niestety jedzone na surowo maj\u0105 d\u0142ugo utrzymuj\u0105cy si\u0119, wyra\u017anie gorzki posmak. Je\u017celi jednak na ich bazie przygotujemy napar, to oka\u017ce si\u0119 on bardzo smaczny i zaskakuj\u0105co delikatny!<\/p>\n

Tradycyjnie wykorzystywano go u chorych na reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w, co nie jest wcale pozbawione sensu. Wykazano<\/a> bowiem w warunkach in vitro<\/em>, \u017ce wodne ekstrakty z li\u015bci brzozy dzia\u0142aj\u0105 hamuj\u0105co na podzia\u0142y prozapalnych populacji limfocyt\u00f3w na poziomie podobnym do metotreksatu.<\/p>\n

\"Surowe

Surowe li\u015bcie brzozy, nawet m\u0142ode, nie s\u0105 smaczne, w przeciwie\u0144stwie do przygotowanego na ich bazie naparu. Fot. Piotr Rzymski<\/p><\/div>\n

Je\u017celi w naszej okolicy ro\u015bnie buk zwyczajny, warto spr\u00f3bowa\u0107 zje\u015b\u0107 jego owoce – orzeszki bukowe, inaczej bukiew, przysmak dzik\u00f3w. S\u0105 apetycznie s\u0142odkie i zawieraj\u0105 m.in. wielonienasycone kwasy t\u0142uszczowe. Mo\u017cemy je zbiera\u0107 w pa\u017adzierniku, kiedy opadaj\u0105, ale musimy si\u0119 pospieszy\u0107 – w lesie \u017cyje wielu amator\u00f3w ich smaku. <\/p>\n

Nie s\u0105 zbyt du\u017ce i trzeba si\u0119 troch\u0119 napracowa\u0107, \u017ceby je wy\u0142uska\u0107 z kolczastych \u0142upinek. Nie jest wskazane zjadanie ich du\u017cych ilo\u015bci w stanie surowym, bowiem zawieraj\u0105 alkaloid fagin\u0119 o dzia\u0142aniu lekko odurzaj\u0105cym, przypominaj\u0105cym upojenie alkoholowe. W\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 t\u0119 trac\u0105 ca\u0142kowicie podczas obr\u00f3bki termicznej, np. pra\u017cenia b\u0105d\u017a pieczenia. Zmielone mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 za m\u0105k\u0119 do pieczenia chleba.<\/p>\n

\"bukiew\"

Bukiew to zapomniany pokarm, dost\u0119pny jesieni\u0105 na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki w polskich lasach.<\/p><\/div>\n

R\u00f3wnie\u017c li\u015bcie buka, te m\u0142ode, zbierane na prze\u0142omie kwietnia i maja, s\u0105 bardzo smaczne. Ze wzgl\u0119du na wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 witaminy C s\u0105 przyjemnie kwa\u015bne, wr\u0119cz cytrynowe, a\u017c chce si\u0119 je je\u015b\u0107 bezpo\u015brednio z drzewa. Mo\u017cna je r\u00f3wnie\u017c wykorzysta\u0107 do przyrz\u0105dzenia sa\u0142atki, przygotowa\u0107 z nich pesto albo nadzienia do pierog\u00f3w i tart.<\/p>\n

Zaskakuj\u0105ce jest, \u017ce buk i jego li\u015bcie nie doczeka\u0142y si\u0119 zbyt wielu bada\u0144 nad ich potencjalnym dzia\u0142aniem terapeutycznym. Biada jednak temu, kto szukaj\u0105c smaku buczka (o g\u0142adkich li\u015bciach i pniach), pomyli go z grabem (o li\u015bciach pi\u0142kowanych i nie tak g\u0142adkim pniu). Li\u015bcie graba s\u0105 bowiem bardzo gorzkie. W przesz\u0142o\u015bci wykorzystywane by\u0142y do przygotowania p\u0142yn\u00f3w do p\u0142ukania jamy ustnej.<\/p>\n

\"M\u0142ode

M\u0142ode i pyszne, nawet na surowo, li\u015bcie buka i podobne, ale gorzkie li\u015bcie graba. Fot. Piotr Rzymski<\/p><\/div>\n

Subtelnie kwa\u015bne i delikatnie perfumowane w smaku s\u0105 z kolei li\u015bcie jarz\u0119bu brekinia (zwanego brz\u0119kiem). W przeciwie\u0144stwie do popularnej jarz\u0119biny (czyli jarz\u0119bu zwyczajnego), kt\u00f3rej \u015bwie\u017ce owoce zawieraj\u0105 toksyczny kwas parasorbowy, ciemnoczerwone owoce brekinii s\u0105 r\u00f3wnie\u017c jak najbardziej jadalne. Mo\u017cna je je\u015b\u0107 bezpo\u015brednio, przygotowa\u0107 z nich d\u017cemy, syrop, wino czy nalewk\u0119.<\/p>\n

\"Jarz\u0105b

Jarz\u0105b brekinia to rzadkie rodzime drzewo, kt\u00f3re nie osi\u0105ga kolosalnych rozmiar\u00f3w ani nie jest d\u0142ugowieczne (\u017cyje do 300 lat). Smak jego owoc\u00f3w lub wywar\u00f3w z li\u015bci znany jest nielicznym. Fot. Piotr Rzymski<\/p><\/div>\n

Charakterystyczne, klapowate li\u015bcie, wygl\u0105daj\u0105ce niczym krzy\u017c\u00f3wka li\u015bci d\u0119bu i klonu, wykorzystywane<\/a> s\u0105 w niekt\u00f3rych regionach Turcji do przygotowywania wywar\u00f3w celem domowego leczenia cukrzycy i b\u00f3l\u00f3w brzucha (z \u0142aciny jarz\u0105b brekinia to Sorbus torminalis<\/em>; tormina<\/em> to z \u0142aciny b\u00f3l kurczowy, kolka). Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce jarz\u0105b brekinia jest gatunkiem rzadkim i obj\u0119tym w Polsce ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105.<\/p>\n

Rzadko\u015b\u0107 tego gatunku wynika ze specyficznej ekologii – owocuje dopiero po 15 latach i to jeszcze zaledwie raz na trzy lata. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w<\/a> brekinii jest w naszym kraju oko\u0142o 3500 sztuk na 85 naturalnych stanowiskach. Mo\u017ce wi\u0119c warto posadzi\u0107 j\u0105 przy swoim domu?<\/p>\n

Jedzenie li\u015bci drzew raczej samo w sobie nie uchroni nas przed chorob\u0105 nowotworow\u0105, cukrzyc\u0105 czy innym powa\u017cnych schorzeniem. Raczej te\u017c nas z niego nie wyleczy. Mo\u017ce by\u0107 natomiast sposobem na zaskoczenie znajomych, ciekawym urozmaiceniem diety, poszerzanie kulinarnych horyzont\u00f3w, a mo\u017ce i drog\u0105, by dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b wi\u0119cej o otaczaj\u0105cej przyrodzie. Dla niekt\u00f3rych pewnie zawsze pozostanie jednak w sferze „animalizacji cz\u0142owiecze\u0144stwa”\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O walorach drzew mo\u017cna by pisa\u0107 wiele. Te \u015brodowiskowe bij\u0105 na g\u0142ow\u0119 te gospodarcze. To fakt, nie jaki\u015b polityczny manifest. No dobrze, ale mia\u0142o by\u0107 o jedzeniu. Zatem o jedzeniu. Drzew.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[160,159,93],"tags":[118,119,116,111,110,115,98,125,106,117,120,121,112,124,114,122,113,123],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/429"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=429"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/429\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1342,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/429\/revisions\/1342"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}