{"id":43,"date":"2016-12-20T14:32:53","date_gmt":"2016-12-20T13:32:53","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=43"},"modified":"2017-07-20T21:08:47","modified_gmt":"2017-07-20T19:08:47","slug":"jadloholizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2016\/12\/20\/jadloholizm\/","title":{"rendered":"Jad\u0142oholizm"},"content":{"rendered":"

\"addict-food\"Zdarza Ci si\u0119 w niekontrolowany, kompulsywny spos\u00f3b wsuwa\u0107 cukierki, batoniki lub czipsy tak, \u017ce znikaj\u0105 w oka mgnieniu, a Ty nawet nie wiesz, co jad\u0142e\u015b? Po pierwsze, nie jeste\u015b sam. Po drugie, by\u0107 mo\u017ce jeste\u015b uzale\u017cniony od jedzenia.
\n
\n– Co za bzdura<\/em> – powiedzia\u0142a niegdy\u015b do mnie studentka dietetyki. – Nie istnieje uzale\u017cnienie od jedzenia, bo to czynno\u015b\u0107 niezb\u0119dna by cz\u0142owiek prze\u017cy\u0142<\/em>. Niew\u0105tpliwie bez \u017cywno\u015bci nie ma \u017cycia. Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy jedzenie staje si\u0119 celem samym w sobie, a nie \u015brodkiem do przetrwania i zaspokojenia g\u0142odu.<\/p>\n

Kt\u00f3\u017c z nas nie lubi dobrze zje\u015b\u0107? To nie przypadek, \u017ce akurat jedzenie sprawia nam przyjemno\u015b\u0107. Jej odczuwanie to zas\u0142uga istnienia uk\u0142adu nagrody – zespo\u0142u struktur w naszym m\u00f3zgu, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym modulatorem jest zwi\u0105zek chemiczny zwany dopamin\u0105. Pod wp\u0142ywem szeregu bod\u017ac\u00f3w neurony buduj\u0105ce o\u015brodek zwany osobliwie polem brzusznym nakrywki przekazuj\u0105 dopamin\u0119 do innych struktur m\u00f3zgu, kt\u00f3rych kom\u00f3rki nerwowe wyposa\u017cone s\u0105 w receptory dopaminowe. Aktywacja uk\u0142adu nagrody prowadzi do wra\u017ce\u0144 euforycznych, jest nam dobrze. Jak to wygl\u0105da w praktyce?<\/p>\n

Wyobra\u017amy sobie, \u017ce siedzimy z ukochan\u0105 osob\u0105 w kawiarni i w\u0142a\u015bnie zjedli\u015bmy pierwszy k\u0119s smakowicie wygl\u0105daj\u0105cego ciasta. Nie mija chwila, a neurony pola brzusznego nakrywki przekazuj\u0105 dopamin\u0119 w r\u00f3\u017cne miejsca naszego m\u00f3zgu. Pod jej wp\u0142ywem j\u0105dro migda\u0142owate, o\u015brodek przetwarzania emocji, zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107: „Ale pysznie i przyjemnie!”. Po\u0142\u0105czony z nim hipokamp wt\u00f3ruje: „Zapami\u0119tam to ciasto, miejsce, okoliczno\u015bci, no i ukochanego, \u017ceby\u015bmy znowu mogli to poczu\u0107!”. B\u0119d\u0105ce r\u00f3wnie\u017c pod wp\u0142ywem dopaminy j\u0105dro p\u00f3\u0142le\u017c\u0105ce, odpowiadaj\u0105ce za czynno\u015bci motoryczne, nie pr\u00f3\u017cnuje: „Pozw\u00f3lcie, \u017ce u\u017cyj\u0119 jeszcze raz r\u0119ki i trzymanego przez ni\u0105 widelczyka, by zje\u015b\u0107 kolejny kawa\u0142ek”. Wspomaga je zalana dopamin\u0105 kora przedczo\u0142owa, o\u015brodek dzia\u0142a\u0144 \u015bwiadomych, skupiaj\u0105c nasz\u0105 uwag\u0119 na ciastku i planuj\u0105c kolejne ruchy. Zmotywowani w ten spos\u00f3b, ch\u0119tnie si\u0119gamy po kolejny kawa\u0142ek. Jedzenie ciasta zaczyna nam si\u0119 kojarzy\u0107 z czym\u015b mi\u0142ym i przyjemnym.<\/p>\n

Niekt\u00f3re bod\u017ace potrafi\u0105 niemal ca\u0142kowicie zmonopolizowa\u0107 uk\u0142ad nagrody. Mistrzami w tym fachu s\u0105 substancje narkotyczne, a przede wszystkim psychostymulanty, takie\u00a0jak amfetamina czy kokaina. Wyrzut dopaminy pod ich wp\u0142ywem jest bardzo silny i rodzi nieodpart\u0105 ch\u0119\u0107 powtarzania euforycznych dozna\u0144. Zarazem w m\u00f3zgu dochodzi do szeregu skomplikowanych neurobiologicznych zmian adaptacyjnych, kt\u00f3re prowadz\u0105 do zjawiska tolerancji. To decyduje o tym, \u017ce pierwsza, dziewicza dawka narkotyku daje na og\u00f3\u0142 najprzyjemniejsze doznania, kt\u00f3rych zwykle nie udaje si\u0119 ju\u017c dok\u0142adnie z tak\u0105 sam\u0105 si\u0142\u0105 powt\u00f3rzy\u0107.<\/p>\n

Ale uk\u0142ad nagrody nie wyewoluowa\u0142 po to, by si\u0119 uzale\u017cnia\u0107 i traci\u0107 kontrol\u0119 nad \u017cyciem. Wr\u0119cz odwrotnie. Seks, tworzenie wi\u0119zi spo\u0142ecznych, jedzenie – wszystkie te czynno\u015bci powoduj\u0105 jego aktywacj\u0119 i odczuwanie przyjemnych dozna\u0144. O te „naturalne nagrody” musimy zabiega\u0107, inwestuj\u0105c sporo czasu i energii. Op\u0142aca si\u0119 – dzi\u0119ki nim mo\u017cemy przetrwa\u0107 i, co najwa\u017cniejsze, przekaza\u0107 nasze geny. Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy nie potrzeba wiele wysi\u0142ku, by nasyci\u0107 g\u0142\u00f3d. Gdy realn\u0105 partnerk\u0119 seksualn\u0105 zast\u0119puj\u0105 setki nagich aktorek porno ogl\u0105danych ka\u017cdego wieczora b\u0105d\u017a gdy w miejsce zaplanowanego, zr\u00f3wnowa\u017conego posi\u0142ku pojawiaj\u0105 si\u0119 tony s\u0142odyczy i t\u0142ustych przek\u0105sek, kupionych za grosze w pobliskim markecie. W obydwu sytuacjach pierwotne instynkty zaspakajane s\u0105 w wypaczony spos\u00f3b. Dzieci ani zdrowiej sylwetki z tego te\u017c raczej nie ma.<\/p>\n

Jak udowodniono, zasobne w w\u0119glowodany i t\u0142uszcz jedzenie wp\u0142ywa silnie na wzrost st\u0119\u017cenia dopaminy w uk\u0142adzie nagrody. Ma to sens. Przystosowano nas do \u017cycia w \u015bwiecie ograniczonych zasob\u00f3w, w kt\u00f3rym taki „energetyczny kop” jest na wag\u0119 z\u0142ota w wy\u015bcigu o prze\u017cycie. Do czego prowadzi niemal nieograniczona dost\u0119pno\u015b\u0107 do takiego jedzenia, przekonali si\u0119 badacze karmi\u0105cy regularnie szczury popularnymi ciasteczkami z dwoma czekoladowymi kr\u0105\u017ckami prze\u0142o\u017conymi bia\u0142ym kremem. Zwierz\u0119ta zaczyna\u0142y wykazywa\u0107 szereg zachowa\u0144 kompulsywnych zdecydowanie szybciej ni\u017c te, kt\u00f3rym podawano… kokain\u0119. Ca\u0142kowicie ujarzmiona kora przedczo\u0142owa szczur\u00f3w nie potrafi\u0142a ju\u017c wyhamowa\u0107 p\u0142yn\u0105cego ze \u015br\u00f3dm\u00f3zgowia sygna\u0142u „je\u015b\u0107! je\u015b\u0107! je\u015b\u0107!”.<\/p>\n

Czy tak bardzo r\u00f3\u017cnimy si\u0119 od wspomnianych wy\u017cej zwierz\u0105t? Mo\u017cecie nie lubi\u0107 akurat tych ciasteczek, o kt\u00f3rych mowa powy\u017cej, ale sp\u00f3jrzcie na kolejki w fast-foodach czy d\u0142ugie jak tramwaj p\u00f3\u0142ki z czipsami i cukierkami. Za niewielkie pieni\u0105dze mo\u017cna sobie zafundowa\u0107 niez\u0142y zastrzyk dopaminy. W por\u00f3wnaniu z kokain\u0105 to bardzo tania i relatywnie bezpieczna zabawa.<\/p>\n

Jakie s\u0105 jej globalne skutki? Od 1980 roku odsetek os\u00f3b oty\u0142ych na \u015bwiecie podwoi\u0142 si\u0119, ponad 40 milion\u00f3w dzieci poni\u017cej 5. roku \u017cycia ma zbyt wysoki BMI. Oty\u0142o\u015b\u0107 jest jednym z g\u0142\u00f3wnych czynnik\u00f3w odpowiedzialnych za wzrost zachorowania na choroby uk\u0142adu sercowo-naczyniowego oraz uk\u0142adu mi\u0119\u015bniowo-szkieletowego, cukrzycy i niekt\u00f3re nowotwory, w tym endometrium, jajnika, piersi, prostaty, w\u0105troby, nerek, jelita grubego. Przynajmniej 10 proc. populacji je w spos\u00f3b kompulsywny i przypomina w tym uzale\u017cnionych od innych u\u017cywek. Wed\u0142ug przewidywa\u0144 do 2030 roku ponad po\u0142owa ludzi b\u0119dzie oty\u0142a. Jedni na tym zarobi\u0105, inni strac\u0105.<\/p>\n

Wyniki bada\u0144 naukowych s\u0105 jednoznaczne. Wszystko, co potrafi aktywowa\u0107 uk\u0142ad nagrody, mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 uzale\u017cnienie – narkotyki, alkohol, papierosy, seks, praca, a tak\u017ce jedzenie. B\u0142\u0119dnym jest jednak uwa\u017canie ich za uzale\u017cniaj\u0105ce same w sobie. Wielu ludzi pr\u00f3buje narkotyk\u00f3w, ale realny problem z nimi ma pewien odsetek. Nie ka\u017cdy pij\u0105cy piwo jest alkoholikiem i nie ka\u017cdy lubi\u0105cy s\u0142odycze musi je\u015b\u0107 je w niekontrolowany spos\u00f3b.<\/p>\n

Na to, jak \u0142atwo nam si\u0119 uzale\u017cni\u0107, wp\u0142ywa kilka czynnik\u00f3w. Po pierwsze, genetyczne predyspozycje zwi\u0105zane np. z wariantem genu receptora dopaminy. Po drugie, indywidualne mo\u017cliwo\u015bci kory przedczo\u0142owej w hamowaniu pod\u015bwiadomych impuls\u00f3w. I wreszcie \u015brodowisko, w kt\u00f3rym dochodzi do kontaktu z czynnikiem potencjalnie uzale\u017cniaj\u0105cym. Szczury maj\u0105ce kontakt z heroin\u0105 w samotnie zasiedlonej, pustej klatce uzale\u017cnia\u0142y si\u0119 o wiele szybciej ni\u017c zwierz\u0119ta \u017cyj\u0105ce kolektywnie w klatce z r\u00f3\u017cnymi urozmaiceniami. I podobnie: uzale\u017cnieniom cz\u0119\u015bciej ulegaj\u0105 ludzie osamotnieni, opuszczeni, skrzywdzeni, maltretowani w dzieci\u0144stwie. Deficyt przyjemno\u015bci zaspakajany jest przez \u0142atwo dost\u0119pne, lecz d\u0142ugofalowo szkodliwe nagrody. Kokaini\u015bci trac\u0105 ca\u0142y maj\u0105tek, pracoholicy zaniedbuj\u0105 swoje dzieci, przejadaj\u0105cy si\u0119 chorobliwie tyj\u0105 i umieraj\u0105 m\u0142odziej.<\/p>\n

Co wi\u0119c mo\u017cemy zrobi\u0107, by przetrwa\u0107 w \u015bwiecie niezliczonych pokus? Szkoli\u0107 kor\u0119 przedczo\u0142ow\u0105 do odpowiedniego warto\u015bciowania nagr\u00f3d. \u017bycie w zdrowiu jest o wiele wi\u0119cej warte ni\u017c kompulsywne napychanie si\u0119 tu i teraz s\u0142odkim i ociekaj\u0105cym t\u0142uszczem jedzeniem. Je\u015bli zda\u0142e\u015b sobie spraw\u0119, \u017ce jeste\u015b w pu\u0142apce kompulsywnego objadania si\u0119, to jest dla Ciebie nadzieja. Uzale\u017cnienie od jedzenia, tak jak i inne uzale\u017cnienia, da si\u0119 leczy\u0107. Je\u015bli jeste\u015b na to got\u00f3w, to w\u0142a\u015bnie zrobi\u0142e\u015b pierwszy krok w odpowiednim kierunku. Nie zwlekaj z kolejnymi.<\/strong><\/p>\n

Piotr Rzymski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zdarza Ci si\u0119 w niekontrolowany, kompulsywny spos\u00f3b wsuwa\u0107 cukierki, batoniki lub czipsy tak, \u017ce znikaj\u0105 w oka mgnieniu, a Ty nawet nie wiesz, co jad\u0142e\u015b? Po pierwsze, nie jeste\u015b sam. Po drugie, by\u0107 mo\u017ce jeste\u015b uzale\u017cniony od jedzenia.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[159,13,12],"tags":[16,15,14],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":349,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43\/revisions\/349"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}