{"id":556,"date":"2017-07-24T15:21:19","date_gmt":"2017-07-24T13:21:19","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=556"},"modified":"2018-02-19T08:50:16","modified_gmt":"2018-02-19T07:50:16","slug":"czubajkowy-raj-versus-sromotnikowe-pieklo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2017\/07\/24\/czubajkowy-raj-versus-sromotnikowe-pieklo\/","title":{"rendered":"Czubajkowy raj versus sromotnikowe piek\u0142o"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Sezon na grzyby w pe\u0142ni. Polacy uwielbiaj\u0105 zapuszcza\u0107 si\u0119 w le\u015bne knieje, by w ich ciszy i pi\u0119knie poszukiwa\u0107 smacznych zdobyczy. Co jednak bywa smaczne, niekoniecznie jest zawsze zdrowe. A niekiedy bywa nawet \u015bmiertelne.
\n
\nO tradycji zbierania grzyb\u00f3w w Polsce rozmawiali\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej z prof. Markiem Siwulskim<\/a>. Cho\u0107 najobfitsze zbiory trafiaj\u0105 si\u0119 jesieni\u0105, to czas zbierania grzyb\u00f3w nastaje o wiele wcze\u015bniej. Na upartego niekt\u00f3re gatunki mo\u017cna nawet zbiera\u0107 zim\u0105.<\/p>\n

W kwietniu pojawiaj\u0105 si\u0119 owocniki r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w smardz\u00f3w, grzybowy zwiastun wiosny<\/a>. Wszystkie s\u0105 obj\u0119te ochron\u0105 cz\u0119\u015bciow\u0105. Na swoim terenie wolno je zbiera\u0107, ale w og\u00f3lnodost\u0119pnym lesie ju\u017c nie. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 corocznym, kwietniowo-majowym wysypom zdj\u0119\u0107 internaut\u00f3w, z dum\u0105 prezentuj\u0105cych zbiory tych relatywnie rzadkich w Polsce grzyb\u00f3w, zdaje si\u0119, \u017ce przepisy ochronne s\u0105 dosy\u0107 cz\u0119sto \u0142amane. Smutne to, lecz nie dziwne. O wiele \u0142atwiej przychodzi nam z przyrody bra\u0107, ni\u017c o ni\u0105 dba\u0107. Uwaga ta zreszt\u0105 nie tyczy si\u0119 tylko grzybiarzy.<\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my jednak do grzybobrania. Lato to \u015bwietny okres na rozgl\u0105danie si\u0119 za jadalnymi owocnikami. W czerwcu i lipcu mo\u017cna zebra\u0107, cz\u0119sto w poka\u017anych ilo\u015bciach, na przyk\u0142ad pieprznika jadalnego, czyli popularn\u0105 kurk\u0119. Pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c jadalne ko\u017alarze, podgrzybki, ma\u015blaki czy blaszkowe go\u0142\u0105bki.<\/p>\n

Od lipca w lasach i na ich skrajach pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c prawdziwy przysmak – czubajka kania (Macrolepiota procera<\/em>). Grzyb ten doczeka\u0142 si\u0119 wielu, niekiedy osobliwych, nazw zwyczajowych: sowa, drop, czubaj, czubak, gapa, parasolnik, deszczochron, bed\u0142ka, stroszka czy gularka. Nietrudno go zauwa\u017cy\u0107. Rosn\u0105c, otwiera, pocz\u0105tkowo zamkni\u0119ty i przypominaj\u0105cy pa\u0142eczk\u0119 do b\u0119bna, blaszkowaty od spodu kapelusz, kt\u00f3ry nast\u0119pnie przyjmuje kszta\u0142t parasola, by na ko\u0144cu rozprostowa\u0107 si\u0119 niczym dysk, niekiedy nawet lekko zadarty ku niebu. \u015arednica takiego \u0142useczkowatego kapelusza mie\u015bci si\u0119 na og\u00f3\u0142 w zakresie od 10 do 25 cm, a wznosz\u0105cy go trzonek osi\u0105ga d\u0142ugo\u015b\u0107 od 15 do 30 cm.<\/p>\n

\"\"

Owocniki czubajki kani na r\u00f3\u017cnych etapie rozwoju kapelusza<\/p><\/div>\n

Najbardziej smaczne s\u0105 w\u0142a\u015bnie kapelusze. Maj\u0105 wspania\u0142y, orzechowo-grzybowy zapach, ale w stanie surowym nie s\u0105 jadalne. Je\u017celi nie mo\u017cemy ich przygotowa\u0107 na \u015bwie\u017co, to mo\u017cna je po prostu zamrozi\u0107. Najpopularniejszym sposobem przyrz\u0105dzania kapeluszy kani jest ich panierowanie i sma\u017cenie niczym kotlet\u00f3w. Mo\u017cna z nich zrobi\u0107 r\u00f3wnie\u017c zup\u0119, doda\u0107 dla smaku do r\u00f3\u017cnych da\u0144, np. jajecznicy, wykorzysta\u0107 na sos (niekt\u00f3rzy w tym celu stosuj\u0105 \u0142ykowate trzonki) czy po prostu usma\u017cy\u0107 z cebulk\u0105. Czubajki kanie nadaj\u0105 potrawom wyra\u017any, bardzo przyjemny, orzechowy posmak.<\/p>\n

Cho\u0107 od samego czytania cieknie pewnie co niekt\u00f3rym \u015blinka, trzeba wyra\u017anie podkre\u015bli\u0107, \u017ce grzyby nale\u017cy przyrz\u0105dza\u0107 wy\u0142\u0105cznie wtedy, kiedy jeste\u015bmy stuprocentowo pewni, \u017ce zebrali\u015bmy w\u0142a\u015bnie czubajki kanie<\/strong>. Pomylenie ich z muchomorem sromotnikowym (Amanita phalloides<\/em>) mo\u017ce by\u0107 bowiem \u015bmiertelnie tragiczne.<\/p>\n

Owocniki muchomora sromotnikowego pojawiaj\u0105 si\u0119 w tym samym okresie co czubajki i nietrudno je w lasach znale\u017a\u0107, zw\u0142aszcza pod bukami i d\u0119bami. Do\u015bwiadczony grzybiarz rozr\u00f3\u017cni je bez problemu. R\u00f3wnie\u017c por\u00f3wnuj\u0105c zdj\u0119cia w przewodnikach, nietrudno zauwa\u017cy\u0107 mi\u0119dzy nimi r\u00f3\u017cnice. Jednak prezentowane na nich owocniki s\u0105 cz\u0119sto w pe\u0142ni rozwini\u0119te, a nie w stadium m\u0142odocianym, kiedy to odr\u00f3\u017cnianie grzyb\u00f3w nastr\u0119cza wi\u0119cej k\u0142opotu. Pami\u0119tajmy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w zale\u017cno\u015bci od siedliska poszczeg\u00f3lne okazy tego samego gatunku mog\u0105 wygl\u0105da\u0107 odrobin\u0119 odmiennie, np. kanie rosn\u0105ce na dobrze nas\u0142onecznionym terenie s\u0105 ja\u015bniejsze, a w zacienieniu bardziej zbr\u0105zowia\u0142e.<\/p>\n

Od \u015bmiertelnie truj\u0105cego muchomora sromotnikowego oczekiwaliby\u015bmy odpowiednich atrybut\u00f3w, np. szkar\u0142atnego koloru, okropnego smrodu, paskudnego smaku. Niestety jest inaczej – prezentuje si\u0119 on ca\u0142kiem nie\u017ale, pachnie zdradliwie s\u0142odko, a w smaku jest podobno bardzo dobry. Podobno, bo w\u015br\u00f3d \u017cywych pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 wielu os\u00f3b, kt\u00f3re go skosztowa\u0142y… Muchomor sromotnikowy jest bowiem odpowiedzialny za ponad 90 proc. wszystkich \u015bmiertelnych zatru\u0107 grzybami.<\/strong><\/p>\n

\"\"

Muchomor sromotnikowy (inaczej zielonawy) ma niemal g\u0142adk\u0105 powierzchnie kapelusza i trzon umiejscowiony w wyra\u017anej, bia\u0142ej pochwie.<\/p><\/div>\n

Za jego toksyczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci odpowiadaj\u0105 trzy grupy cyklicznych peptyd\u00f3w: fallotoksyny, virotoksyny i wyst\u0119puj\u0105ce w kapeluszu w najwi\u0119kszym st\u0119\u017ceniu amatoksyny, a zw\u0142aszcza \u03b1-amanityna. Z wyst\u0119puj\u0105cych w Polsce grzyb\u00f3w produkuje j\u0105 r\u00f3wnie\u017c muchomor jadowity (Amanita virosa<\/em>), he\u0142m\u00f3wka jadowita (Galerina marginata<\/em>) i czubajeczka br\u0105zowo-czerwonawa (Lepiota brunneoincarnata<\/em>).<\/p>\n

\"\"

Poza muchomorem sromotnikowym \u015bmiertelnie niebezpieczn\u0105 \u03b1-amanityn\u0119 produkuj\u0105 jeszcze trzy inne gatunki grzyb\u00f3w<\/p><\/div>\n

Toksyny nie da si\u0119 zniszczy\u0107, susz\u0105c grzyby, sma\u017c\u0105c, marynuj\u0105c czy d\u0142ugotrwale gotuj\u0105c. W przypadku muchomora sromotnikowego do tragicznych skutk\u00f3w doprowadzi\u0107 mo\u017ce spo\u017cycie zaledwie jednego \u015bredniej wielko\u015bci owocnika. Po spo\u017cyciu \u03b1-amanityna jest z \u0142atwo\u015bci\u0105 absorbowana i transportowana do krwiobiegu, gdzie nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z albumin\u0105, wi\u0119c jest szybko eliminowana z kr\u0105\u017cenia. Trafia wtenczas do nerek oraz w\u0105troby. Ju\u017c 4 godziny po spo\u017cyciu mo\u017ce by\u0107 zupe\u0142nie niewykrywalna we krwi, za to po 2 godzinach powinna by\u0107 obecna w moczu – to w\u0142a\u015bnie badanie nale\u017cy wykona\u0107, by potwierdzi\u0107 zatrucie. Je\u017celi podejrzewamy, \u017ce zjedli\u015bmy muchomora sromotnikowego, natychmiast zg\u0142o\u015bmy si\u0119 do szpitala, najlepiej posiadaj\u0105cego odzia\u0142 toksykologiczny.<\/p>\n

\"\"

Struktura \u03b1-amanityny, najwa\u017cniejszej toksyny produkowanej przez muchomora sromotnikowego<\/p><\/div>\n

Najwi\u0119kszym problemem jest to, \u017ce pierwsze objawy zatrucia pojawiaj\u0105 si\u0119 dopiero po 8 godzinach, a niekiedy i po ca\u0142ej dobie od tragicznej cz\u0119sto w skutkach kulinarnej pomy\u0142ki. Pojawiaj\u0105 si\u0119 wtedy silny b\u00f3l brzucha, nudno\u015bci, wymioty, wodniste biegunki i b\u00f3l g\u0142owy, dochodzi do spadku ci\u015bnienia t\u0119tniczego krwi i poziomu glukozy.<\/p>\n

Toksyna skutecznie niszczy kom\u00f3rki w\u0105trobowe i po 4-5 dniach pojawiaj\u0105 si\u0119 cechy kliniczne niewydolno\u015bci tego narz\u0105du spowodowane jego post\u0119puj\u0105c\u0105 martwic\u0105. W kolejnych dniach mo\u017ce doj\u015b\u0107 do niewydolno\u015bci ze strony innych narz\u0105d\u00f3w i zgonu. Leczenie jest bardzo trudne, dotychczas nie znaleziono jednego, zawsze skutecznego antidotum. W wielu przypadkach jedynym ratunkiem mo\u017ce by\u0107 przeszczep w\u0105troby. Ponad po\u0142owa zatru\u0107 dzieci i niemal jedna trzecia doros\u0142ych ko\u0144czy si\u0119 niestety \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

Czubajk\u0119 kani\u0119 od muchomora sromotnikowego da si\u0119 jednak odr\u00f3\u017cni\u0107 po pewnych, dosy\u0107 \u0142atwych do sprawdzenia cechach. Po pierwsze, po\u0142o\u017cony pod kapeluszem pier\u015bcie\u0144 kani daje si\u0119 przemieszcza\u0107 wzd\u0142u\u017c trzonka, czego nie mo\u017cna powiedzie\u0107 o muchomorze. Po drugie, bulwiasta podstawa trzonu czubajki nigdy nie jest osadzona w sk\u00f3rkowatej, bia\u0142awej pochwie – charakterystycznej dla wszystkich muchomor\u00f3w. Czubajka ma grzybowo-orzechowy zapach, a muchomor sromotnikowy s\u0142odkawo-miodowy. Wreszcie: kapelusze kani s\u0105 pokryte \u0142useczkami, o barwie zawsze br\u0105zowej, podczas gdy muchomor sromotnikowy ma niemal g\u0142adk\u0105 powierzchni\u0119.<\/p>\n

\"\"

Te gatunki muchomor\u00f3w produkuj\u0105 muscymol (panteryn\u0119), psychoaktywny alkaloid. Objawy zatrucia wyst\u0119puj\u0105 szybciej ni\u017c w przypadku muchomora sromotnikowego. Uwag\u0119 zwracaj\u0105 bia\u0142e \u0142uski na kapeluszu (u czubajki kani s\u0105 zawsze br\u0105zowe!)<\/p><\/div>\n

Wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci co do pochodzenia owocnik\u00f3w nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie<\/strong> rozstrzyga\u0107 na korzy\u015b\u0107 muchomora sromotnikowego lub innych niebezpiecznych gatunk\u00f3w i nigdy ich nie je\u015b\u0107<\/strong>. \u017badne doznania kulinarne nie s\u0105 warte utraty \u017cycia b\u0105d\u017a, w najlepszym wypadku, powa\u017cnych konsekwencji dla zdrowia.<\/p>\n

Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w Polsce natkn\u0105\u0107 mo\u017cna si\u0119 na podobn\u0105 do kani czubajk\u0119 czerwieniej\u0105c\u0105 (obecnie Chlorophyllum rhacodes<\/em>; wcze\u015bniej Macrolepiota rhacodes<\/em>). W przewodnikach dla grzybiarzy wymieniana jest cz\u0119sto jako gatunek jadalny, aczkolwiek istniej\u0105 doniesienia o wyst\u0119powaniu dolegliwo\u015bci uk\u0142adu pokarmowego po jej spo\u017cyciu. \u0141atwo j\u0105 zidentyfikowa\u0107. Uszkodzony mi\u0105\u017csz owocnika, nawet po drobnym zranieniu, nabiega w przeci\u0105gu kilku minut czerwon\u0105 barw\u0105, p\u00f3\u017aniej br\u0105zowiej\u0105c. W celu upewnienia si\u0119 wystarczy wi\u0119c naci\u0105\u0107 trzonek czy delikatnie uszkodzi\u0107 blaszki. Owocniki tej czubajki nie maj\u0105 zapachu.<\/p>\n

Prostym sposobem, by bez obaw cieszy\u0107 si\u0119 czubajk\u0105 kani\u0105, i to w du\u017cych ilo\u015bciach, jest za\u0142o\u017cenie jej uprawy w ogrodzie. Gotowe pod\u0142o\u017ca, zaszczepione grzybni\u0105, mo\u017cna kupi\u0107 w niekt\u00f3rych centrach ogrodniczych b\u0105d\u017a zam\u00f3wi\u0107 przez internet w relatywnie niskich cenach, wprost od producenta. Nie potrzeba mykologicznej wiedzy czy specjalistycznego sprz\u0119tu.<\/p>\n

Z kolei planuj\u0105c wypraw\u0119 w poszukiwaniu dziko rosn\u0105cej czubajki, wybierzmy stosowne do tego miejsce. Grzyby takie jak kania znane s\u0105 z akumulacji zanieczyszcze\u0144 w przypadku, gdy te w otaczaj\u0105cym \u015brodowisku wyst\u0119puj\u0105 w podwy\u017cszonych st\u0119\u017ceniach. Dlatego poszukiwania prowad\u017amy na terenie znacznie oddalonym od ruchliwych dr\u00f3g, skupisk przemys\u0142owych i komunalnych.<\/p>\n

Owocnych i zdrowych<\/strong> zbior\u00f3w!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sezon na grzyby w pe\u0142ni. Polacy uwielbiaj\u0105 zapuszcza\u0107 si\u0119 w le\u015bne knieje, by w ich ciszy i pi\u0119knie poszukiwa\u0107 smacznych zdobyczy. Co jednak bywa smaczne, niekoniecznie jest zawsze zdrowe. A niekiedy bywa nawet \u015bmiertelne.<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[160,159,63],"tags":[168,179,174,167,176,163,178,171,64,86,177,175,170,169,164,172,173,166,165],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/556"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=556"}],"version-history":[{"count":37,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1341,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/556\/revisions\/1341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}