{"id":968,"date":"2017-11-11T23:13:45","date_gmt":"2017-11-11T22:13:45","guid":{"rendered":"http:\/\/dietetyczny.blog.polityka.pl\/?p=968"},"modified":"2017-11-12T14:30:58","modified_gmt":"2017-11-12T13:30:58","slug":"pomidorem-w-sercem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/2017\/11\/11\/pomidorem-w-sercem\/","title":{"rendered":"Pomidorem w serce"},"content":{"rendered":"

\"\"Choroby sercowo-naczyniowe to od wielu lat niezmiennie g\u0142\u00f3wna przyczyna \u015bmierci. Corocznie z ich powodu umiera na \u015bwiecie 17 milion\u00f3w ludzi, w tym niemal 4 miliony w Europie. Najwa\u017cniejszym, zwi\u0105zanym ze stylem \u017cycia, czynnikiem ryzyka tych schorze\u0144 jest nieprawid\u0142owa dieta, a od strony klinicznej \u2013 podwy\u017cszone ci\u015bnienie skurczowe. Odpowiednio modyfikuj\u0105c ten pierwszy, mo\u017cna wywrze\u0107 pozytywny wp\u0142yw na ten drugi i jeszcze kilka innych.
\n
\nChoroby sercowo-naczyniowe to zbiorcza nazwa schorze\u0144 narz\u0105d\u00f3w i tkanek wchodz\u0105cych w sk\u0142ad uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, a w szczeg\u00f3lno\u015bci serca, t\u0119tnic i \u017cy\u0142. R\u00f3wnie\u017c w Polsce s\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 przyczyn\u0105 \u015bmierci \u2013 odpowiadaj\u0105 za ponad 40 proc. zgon\u00f3w, \u017cniwo licz\u0105ce sobie 170 tys. ludzkich istnie\u0144 ka\u017cdego roku. Do najwa\u017cniejszych nale\u017cy mia\u017cd\u017cyca, niewydolno\u015b\u0107 serca, nadci\u015bnienie t\u0119tnicze i udar m\u00f3zgu.<\/p>\n

Klasycznie czynniki ryzyka chor\u00f3b sercowo-naczyniowych dzieli si\u0119 na tzw. modyfikowalne i niemodyfikowalne. Do tych pierwszych zalicza si\u0119:<\/p>\n

1. Wiek<\/strong>. Im wy\u017cszy, tym wi\u0119ksze ryzyko zachorowania. Po 55. roku \u017ccia ryzyko wyst\u0105pienia zawa\u0142u serca podwaja si\u0119 z ka\u017cd\u0105 dekad\u0105.
\n2. P\u0142e\u0107<\/strong>. W por\u00f3wnaniu do m\u0119\u017cczyzn ryzyko zachorowania jest ni\u017csze u kobiet przed menopauz\u0105. Po menopauzie jest por\u00f3wnywalne. Ryzyko zawa\u0142u jest natomiast podobne dla kobiet i m\u0119\u017cczyzn.
\n3. Pochodzenie etniczne<\/strong>. Ryzyko zachorowania jest wy\u017csze u os\u00f3b pochodzenia afryka\u0144skiego i azjatyckiego.
\n4. Uwarunkowania genetyczne<\/strong>. Istniej\u0105 rozpoznane, dziedziczne czynniki sprzyjaj\u0105ce nadci\u015bnieniu i nieprawid\u0142owemu profilowi lipidowemu, uwidaczniaj\u0105cemu si\u0119 mi\u0119dzy innymi w podwy\u017cszonym st\u0119\u017ceniu cholesterolu (tzw. rodzinna hipercholesterolemia). Ryzyko zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe jest wy\u017csze u m\u0119\u017cczyzn, je\u017celi wyst\u0105pi\u0142a ona u ich ojca lub brata przed 55. rokiem \u017cycia, i u kobiet, u kt\u00f3rych matki lub siostry zachorowa\u0142y przed 65. rokiem \u017cycia.<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce mo\u017cna urodzi\u0107 si\u0119 i \u017cy\u0107 z wariantami gen\u00f3w, kt\u00f3re obci\u0105\u017caj\u0105 zwi\u0119kszonym ryzykiem wyst\u0105pienia chor\u00f3b sercowo-naczyniowych, nie napawa optymizmem. Myli si\u0119 jednak ten, kto s\u0105dzi, \u017ce na geny nie mo\u017cna mie\u0107 jakiegokolwiek wp\u0142ywu. Ot\u00f3\u017c mo\u017cna – dzi\u0119ki istnieniu epigenetycznej regulacji ekspresji, o kt\u00f3rej napisa\u0142em na naszym blogu niemal rok temu w te\u015bcie \u201eJedz i w\u0142\u0105czaj [wy\u0142\u0105czaj] geny<\/a>\u201d, do kt\u00f3rego lektury zainteresowanych tym fenomenem odsy\u0142am.<\/p>\n

Teraz wspomn\u0119 tylko, \u017ce polega on na subtelnych zmianach chemicznych zachodz\u0105cych w DNA (metylowanie zasad) lub ogonach rdzeniowych histon\u00f3w (metylacja, acetylacja, fosforylacja czy ubiktiwyzacja), czyli bia\u0142kach, na kt\u00f3re nawini\u0119te jest DNA. Zmiany te powoduj\u0105 spadek b\u0105d\u017a wzrost aktywno\u015bci genu, a na ich zachodzenie wp\u0142yw mog\u0105 mie\u0107 czynniki \u015brodowiskowe. Istnienie charakterystycznych modyfikacji epigenetycznych<\/a> stwierdzono m.in. u pacjent\u00f3w dotkni\u0119tych przerostem serca mi\u0119\u015bniowego, zawa\u0142em, arytmi\u0105 czy mia\u017cd\u017cyc\u0105.<\/p>\n

Cho\u0107by z tego powodu warto bli\u017cej przyjrze\u0107 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym \u015brodowiskowym czynnikom ryzyka, kt\u00f3re tradycyjnie nazywa si\u0119 mianem modyfikowalnych, bo nie trzeba nikogo przekonywa\u0107, \u017ce na ich zmian\u0119 mo\u017cemy mie\u0107 wp\u0142yw. Nale\u017c\u0105 do nich palenie papieros\u00f3w<\/strong><\/a> (r\u00f3wnie\u017c bierne<\/a>!), stres<\/strong><\/a> (zwi\u0105zany m.in. z d\u0142ugotrwa\u0142ym oddzia\u0142ywaniem kortyzolu i odk\u0142adaniem si\u0119 t\u0142uszczu trzewnego), nadmierne spo\u017cywanie alkoholu<\/strong><\/a> (powy\u017cej dw\u00f3ch drink\u00f3w dziennie u m\u0119\u017cczyzn i jednego u kobiet<\/a>; jeden drink to lampka wina, ma\u0142e piwo lub \u201eczterdziestka\u201d w\u00f3dki), brak aktywno\u015bci fizycznej<\/strong><\/a> oraz wspomniana na pocz\u0105tku nieprawid\u0142owo zbilansowana dieta<\/strong><\/a>, zw\u0142aszcza tzw. zachodnia, charakteryzuj\u0105ca si\u0119 m.in. wysokim spo\u017cyciem czerwonego i przetworzonego mi\u0119sa, produkt\u00f3w rafinowanych i s\u0142odzonych napoj\u00f3w.<\/p>\n

\"\"

Hipotetyczny przyk\u0142ad wp\u0142ywu stylu \u017cycia i diety poprzez modyfikacje epigenetyczne na ryzyko wyst\u0105pienia choroby uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia u bli\u017ani\u0105t jednojajowych obci\u0105\u017conych b\u0105d\u017a nieobci\u0105\u017conych genetycznie (Piotr Rzymski)<\/p><\/div>\n

Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, nietrudno obecnie wyobrazi\u0107 sobie cz\u0142owieka, kt\u00f3rego styl \u017cycia uwzgl\u0119dnia wszystkie z powy\u017cszych pi\u0119ciu zachowa\u0144. Je\u017celi jest on, na domiar z\u0142ego, obci\u0105\u017cony genetycznie, to ryzyko rozwoju choroby b\u0119dzie naprawd\u0119 wysokie. Z drugiej jednak strony zmodyfikowanie stylu \u017cycia mo\u017ce pozytywnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na \u201ewyciszenie\u201d negatywnego wp\u0142ywu gen\u00f3w. Nie mo\u017cna jednoznacznie stwierdzi\u0107, \u017ce tak b\u0119dzie na pewno, ale ostatecznie to jedyne, co mo\u017cna zrobi\u0107<\/strong>.<\/p>\n

Od czego zatem zacz\u0105\u0107? Upieram si\u0119, \u017ce od modyfikacji diety i wzrostu aktywno\u015bci fizycznej. \u015awiadome przeorganizowanie nawyk\u00f3w \u017cywieniowych i rozpocz\u0119cie regularnego uprawiania sportu (przynajmniej trzy razy w tygodniu po 1h) potrafi wyzwoli\u0107 w cz\u0142owieku niezwyk\u0142\u0105, prozdrowotn\u0105 energi\u0119. Pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej palenie papieros\u00f3w, picie nadmiernych ilo\u015bci alkoholu czy \u017cycie w ci\u0105g\u0142ym stresie (kt\u00f3ry cz\u0119sto wynika z nieregularno\u015bci snu i posi\u0142k\u00f3w) po prostu nie b\u0119dzie i\u015b\u0107 ju\u017c dalej w parze z naszymi nowymi, zdrowymi nawykami.<\/p>\n

Dobr\u0105 informacj\u0105 dla tych, kt\u00f3rzy chcieliby wybra\u0107 najbardziej odpowiedni\u0105 diet\u0119 dla uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia, jest to, \u017ce maj\u0105 dwie mo\u017cliwo\u015bci. Jedn\u0105 z nich jest tzw. dieta \u015br\u00f3dziemnomorska<\/strong>, kt\u00f3rej jad\u0142ospis opiera si\u0119 na warzywach i owocach, nasionach str\u0105czkowych i orzechach, kaszy, makaronach, rybach, owocach morza, oliwie i pe\u0142noziarnistym pieczywie. Typowe produkty mi\u0119sne s\u0105 w niej zmarginalizowane, s\u0105 jadane rzadko, w ma\u0142ych ilo\u015bciach i opieraj\u0105 si\u0119 na tzw. chudym mi\u0119sie. Pozytywny wp\u0142yw diety \u015brodziemnomorskiej na spadek ryzyka chor\u00f3b sercowo-naczyniowych jest dobrze wykazany w licznych badaniach kohortowych<\/a>, r\u00f3wnie\u017c przeprowadzonych na populacjach spoza basenu Morza \u015ar\u00f3dziemnomorskiego<\/a>.<\/p>\n

Inn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 o wykazanym wp\u0142ywie na spadek ryzyka sercowo-naczyniowego<\/a> jest dieta wegetaria\u0144ska<\/strong>, kt\u00f3ra ca\u0142kowicie eliminuje produkty mi\u0119sne (w tym te\u017c ryby i owoce morza), a w zale\u017cno\u015bci od typu zak\u0142ada rezygnacj\u0119 z produkt\u00f3w odzwierz\u0119cych, takich jak mleko, nabia\u0142 czy jajka (weganizm) b\u0105d\u017a nie (lakto-owo-wegetarianizm). Wegetarianie charakteryzuj\u0105 si\u0119<\/a> statystycznie ni\u017cszym ci\u015bnieniem skurczowym i rozkurczowym oraz ni\u017cszym st\u0119\u017ceniem cholesterolu, w tym frakcji LDL. Ostatnio przeprowadzone badanie kliniczne<\/a> wykaza\u0142o, \u017ce zaledwie trzydniowe stosowanie diety wega\u0144skiej mo\u017ce ju\u017c korzystnie wp\u0142yn\u0105\u0107 na profil lipidowy.<\/p>\n

Z uwagi na to wszystko rosn\u0105ca liczba badaczy podkre\u015bla<\/a> na \u0142amach licz\u0105cych czasopism naukowych, \u017ce najwy\u017cszy czas, by prozdrowotnym w\u0142a\u015bciwo\u015bciom diet ro\u015blinnych po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi. Odnosz\u0119 jednak wra\u017cenie, \u017ce w Polsce, r\u00f3wnie\u017c po\u015br\u00f3d niekt\u00f3rych lekarzy specjalist\u00f3w, panuje swoista zmowa milczenia, a argumenty naukowe przemawiaj\u0105ce za wegetarianizmem s\u0105 bagatelizowane. S\u0105dz\u0119, \u017ce decyduj\u0105 o tym, na nieszcz\u0119\u015bcie, wzgl\u0119dy pozamerytoryczne.<\/p>\n

Trudno jednoznacznie wskaza\u0107, kt\u00f3ra z powy\u017cszych diet jest lepsza. Wymaga\u0142oby to bezpo\u015bredniego por\u00f3wnania, kt\u00f3re, jak ju\u017c wspominali\u015bmy<\/a>, jest dopiero przedmiotem zaplanowanego i obecnie prowadzonego badania klinicznego<\/a>. Obydwie diety, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce s\u0105 prawid\u0142owo zbilansowane, \u0142\u0105czy wysokie spo\u017cycie owoc\u00f3w i warzyw. A po\u015br\u00f3d tych drugich niew\u0105tpliwie jedno z zaszczytnych miejsc zajmuje pomidor. Niedziwne to, cho\u0107by z racji na wielko\u015b\u0107 jego \u015bwiatowej produkcji, kt\u00f3ra przekracza 170 milion\u00f3w ton rocznie. Polska jest, po W\u0142oszech i Hiszpanii, trzecim najwa\u017cniejszym producentem pomidor\u00f3w w Unii Europejskiej. Na tle wielu innych kraj\u00f3w jemy ich jednak niepokoj\u0105co ma\u0142o<\/a>, podobnie zreszt\u0105 jak innych warzyw. Tegoroczny, niemal 20-proc. wzrost cen pomidor\u00f3w<\/a>, spowodowany niestabilnymi warunkami pogodowymi, z pewno\u015bci\u0105 nie b\u0119dzie w tym wzgl\u0119dzie pomocny.<\/p>\n

A pomidory z pewno\u015bci\u0105 warto jada\u0107 z uwagi na plejotropowe, pozytywne oddzia\u0142ywanie na uk\u0142ad kr\u0105\u017cenia. S\u0105 bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em potasu (ok. 3 g\/kg), kt\u00f3rego podwy\u017cszone spo\u017cycie powoduje obni\u017cenie ci\u015bnienia t\u0119tniczego<\/a>. Po\u017c\u0105dany skutek odniesie si\u0119 jednak tylko wtedy, gdy jednocze\u015bnie zmniejszeniu ulegnie poda\u017c sodu. Problem w tym, \u017ce wiele przetwor\u00f3w i sok\u00f3w pomidorowych zawiera znaczne ilo\u015bci soli. Producenci dodaj\u0105 j\u0105 dla smaku, nie dla zdrowia – podobnie cz\u0119sto „podrasowuje si\u0119” keczup przy pomocy syropu glukozowo-fruktozowego. W rezultacie niekt\u00f3re z takich produkt\u00f3w zawieraj\u0105 wi\u0119cej sodu ni\u017c potasu. Koniecznie zwr\u00f3\u0107my na to uwag\u0119, kupuj\u0105c przetwory z pomidor\u00f3w. Podwy\u017cszony stosunek sodu do potasu w diecie, sprzyjaj\u0105cy wzrostowi ci\u015bnienia, jest bowiem jednym z czynnik\u00f3w ryzyka choroby sercowo-naczyniowej<\/a>. Najlepiej wi\u0119c u\u017cywa\u0107 w kuchni \u015bwie\u017cych, niesolonych pomidor\u00f3w, a sok z nich przygotowywa\u0107 samemu, oczywi\u015bcie bez soli.<\/p>\n

Zawarte w pomidorach karotenoidy, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsze s\u0105 likopen, beta-karoten i luteina, ograniczaj\u0105 reakcje zapalne w \u015bwietle naczy\u0144 i przeciwdzia\u0142aj\u0105 utlenianiu cholesterolu frakcji LDL<\/a> – procesowi, kt\u00f3ry sprzyja tworzeniu si\u0119 blaszki mia\u017cd\u017cycowej w naczyniach wie\u0144cowych. O antyoksydacyjnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach pomidor\u00f3w<\/a> przes\u0105dzaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c witamina E, kwas askorbinowy oraz polifenole, takie jak kwasy hydroksycynamonowe (g\u0142\u00f3wnie kwas chlorogenowy), flawanony (przede wszystkim naringenina), flawonole (zw\u0142aszcza kwercetyna i rutyna) oraz antocyjany (takie jak delfinidyna, malwidyna i petunidyna).<\/p>\n

\"\"

Struktura chemiczna likopenu, jednego z karotenoid\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych w pomidorze. Jest on przedmiotem bada\u0144 podstawowych i klinicznych\u00a0w zakresie pozytywnego wp\u0142ywu na funkcjonowanie uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/a>. Jego chemoprewencyjne dzia\u0142anie w chorobach nowotworowych, zw\u0142aszcza raku prostaty, nie jest udowodnione<\/a><\/p><\/div>\n

Prozdrowotna aktywno\u015b\u0107 pomidor\u00f3w lub uzyskiwanych z nich ekstrakt\u00f3w wykazana jest zar\u00f3wno u os\u00f3b zdrowych, jak i obci\u0105\u017conych wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym – dzi\u0119ki licznym badaniom klinicznym<\/a>. Ich konsumpcja mo\u017ce przyczynia\u0107 si\u0119 do spadku ci\u015bnienia t\u0119tniczego i reaktywno\u015bci p\u0142ytek krwi, op\u00f3\u017ania\u0107 tworzenie si\u0119 blaszki mia\u017cd\u017cycowej, a tak\u017ce mie\u0107 dzia\u0142anie przeciwutleniaj\u0105ce i przeciwcukrzycowe oraz ochronne na \u015br\u00f3db\u0142onek naczyniowy.<\/p>\n

Spo\u017cywane pomidory warto \u0142\u0105czy\u0107 z oliw\u0105<\/a>, bo zwi\u0119ksza ona biodost\u0119pno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych zawartych w nim substancji i co za tym idzie – si\u0142\u0119, z jak\u0105 mog\u0105 one pozytywnie oddzia\u0142ywa\u0107 na wybrane parametry biochemiczne zwi\u0105zane z rozwojem chor\u00f3b sercowo-naczyniowych. W okre\u015blonych sytuacjach klinicznych dopuszczono zastosowanie<\/a> u pacjent\u00f3w z nadci\u015bnieniem t\u0119tniczym standaryzowanego ekstraktu z pomidor\u00f3w jako alternatywy do kwasu acetylosalicylowego. Jak sugeruj\u0105 ostatnie badania, ekstrakt ten mo\u017ce obni\u017ca\u0107 ci\u015bnienie<\/a> i reaktywno\u015b\u0107 p\u0142ytek krwi<\/a> u pacjent\u00f3w chorych na nadci\u015bnienie t\u0119tnicze, zw\u0142aszcza oty\u0142ych.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie znaczy to wszystko, \u017ce aby by\u0107 zdrowym, wystarczy pomidorami zajada\u0107 si\u0119 od rana do wieczora. Dobrze jednak, je\u015bli jest on wa\u017cnym i spo\u017cywanym regularnie sk\u0142adnikiem naszej diety. Mnogo\u015b\u0107 odmian tego warzywa i form, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje w produktach spo\u017cywczych, sprawia, \u017ce mo\u017cna si\u0119 nim cieszy\u0107 w r\u00f3\u017cnorodny spos\u00f3b, nawet zim\u0105. Nie przechowujmy go tylko w lod\u00f3wce, bo powoduje to w nim… metylacj\u0119 DNA w niekt\u00f3rych genach<\/a> i w skutek tego utrat\u0119 charakterystycznego aromatu i smaku. Nie warto stresowa\u0107 ch\u0142odem pomidor\u00f3w, podobnie zreszt\u0105 jak i swojego organizmu nieprawid\u0142ow\u0105 diet\u0105.<\/p>\n

Piotr Rzymski<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Choroby sercowo-naczyniowe to od wielu lat niezmiennie g\u0142\u00f3wna przyczyna \u015bmierci. Corocznie z ich powodu umiera na \u015bwiecie 17 milion\u00f3w ludzi, w tym niemal 4 miliony w Europie. Najwa\u017cniejszym, zwi\u0105zanym ze stylem \u017cycia, czynnikiem ryzyka tych schorze\u0144 jest nieprawid\u0142owa dieta, a od strony klinicznej \u2013 podwy\u017cszone ci\u015bnienie skurczowe. Odpowiednio modyfikuj\u0105c ten pierwszy, mo\u017cna wywrze\u0107 pozytywny wp\u0142yw […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":969,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[159,18,181],"tags":[156,270,261,318,72,315,314,317,184,316],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/968"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=968"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":995,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions\/995"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media\/969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dietetyczny\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}