Niestety, nie uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107 w centrum Katowic placu im. Wilhelma Szewczyka. Niebawem na g\u0142\u00f3wny dworzec kolejowy b\u0119dziemy zd\u0105\u017ca\u0107 przez pl. Marii i Lecha Kaczy\u0144skich. Zbrzydzonych t\u0105 sytuacj\u0105 i sposobem jej zaistnienia oraz pospolitym, zwyczajnym malkontentom podpowiadam, \u017ce mo\u017cna wej\u015b\u0107 do poci\u0105gu i z niego wysi\u0105\u015b\u0107 jeszcze od strony pl. Andrzeja i ul. Ko\u015bciuszki.
\n
\nObie nazwy s\u0105 dozgonnie bezpieczne: pl. Andrzeja, dawny Andreasplatz (cho\u0107 dosta\u0142 nazw\u0119 od opcji niemieckiej), obecnie z dumn\u0105 tablic\u0105 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 zamordowanych w pobliskim wi\u0119zieniu \u017co\u0142nierzy \u015al\u0105skiego Okr\u0119gu Armii Krajowej. A Ko\u015bciuszko jest bezdyskusyjny. Czyli OK.<\/p>\n
O pl. Kaczy\u0144skich przes\u0105dzi\u0142a, z ko\u0144cem ubieg\u0142ego roku, znowelizowana na chybcika i podpisana przez prezydenta w tym\u017ce samym tempie i stylu tzw. ustawa dekomunizacyjna. Wcze\u015bniej radni Katowic zaskar\u017cyli do Wojew\u00f3dzkiego S\u0105du Administracyjnego zarz\u0105dzenie zast\u0119pcze wojewody, kt\u00f3re pl. Szewczyka zmieni\u0142o na Kaczy\u0144skich. Prezydencka nowela odebra\u0142a samorz\u0105dom prawo podwa\u017cania decyzji wojewody i zdecydowa\u0142a, \u017ce w sprawach wszcz\u0119tych i jeszcze niezako\u0144czonych b\u0119d\u0105 stosowane ju\u017c nowe przepisy. A gdyby jednak radni chcieli, nawet jednog\u0142o\u015bnie, zwr\u00f3ci\u0107 honor przypisany Szewczykowi wraz z przynale\u017cn\u0105 mu przestrzeni\u0105 – musieliby swoj\u0105 petycj\u0119 s\u0142a\u0107 do IPN i wojewody, kt\u00f3rych wymagana zgoda, na ch\u0142opski rozum, raczej nie zostanie udzielona. I ko\u0142o si\u0119 zamyka. To cwana riposta ustawodawcy na m.in. casus Bydgoszczy, gdzie alei Prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego, ustanowionej zarz\u0105dzeniem zast\u0119pczym, radni b\u0142yskawicznie zwr\u00f3cili poprzedni\u0105 nazw\u0119: al. Planu 6-letniego. Oj, musia\u0142a u\u0142a\u0144ska fantazja bydgoskich radnych mocno zabole\u0107 wojewod\u0119 kujawsko-pomorskiego wraz z przycz\u00f3\u0142kiem. Nie tylko zreszt\u0105 jego zabola\u0142a.<\/p>\n
Wilhelm Szewczyk, \u015bl\u0105ski \u201eWilu\u015b\u201d – to barwna legenda z bohaterem o \u017cyciorysie pokr\u0119conym jak losy wielu znamienitych i zwyk\u0142ych ludzi tej ziemi. Ziemi, kt\u00f3rej dzieje s\u0105 tak samo \u201ezakr\u0119cone\u201d i popl\u0105tane jak przesz\u0142o\u015b\u0107 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107 jej mieszka\u0144c\u00f3w. \u015al\u0105zak z krwi i ko\u015bci, \u015al\u0105zak \u2013 Polak, Polak \u2013 \u015al\u0105zak. Kto to wszystko rozezna, zrozumie? A przede wszystkim \u2013 odczuje?<\/p>\n
Bez tego zrozumienia trudno Szewczyka rozlicza\u0107 z czegokolwiek. Przed wojn\u0105 zwi\u0105zany z Obozem Narodowo-Radykalnym \u2013 jednak nie z powod\u00f3w antysemickich, czym zas\u0142ania si\u0119 IPN, ale w kontrze do faszystowskiego niemieckiego nacjonalizmu, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 p\u0105czkowa\u0107 na polskim \u015al\u0105sku. Najpierw nie\u015bmia\u0142o, z czasem ze zdwojon\u0105 tu\u017c przedwojenn\u0105 si\u0142\u0105. W wojn\u0119 musia\u0142 \u2013 jak setki tysi\u0119cy \u015al\u0105zak\u00f3w \u2013 ubra\u0107 mundur Wehrmachtu. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce wiedza o takim przymusie, kiedy polska cz\u0119\u015b\u0107 \u015al\u0105sk, a nawet Zag\u0142\u0119bie zosta\u0142y w\u0142\u0105czone do pa\u0144stwowo\u015bci III Rzeszy z ca\u0142ymi tego obowi\u0105zkami i konsekwencjami \u2013 powinna by\u0107 ju\u017c powszechnie oczywista. Tutaj nie by\u0142o \u017cadnego GG. Taki by\u0142 los tej ziemi \u2013 zreszt\u0105 nie tylko tej, o czym przypomnia\u0142 swego czasu casus \u201eDziadka w Wehrmachcie\u201d.<\/p>\n
Wilu\u015b wdzia\u0142 ten mundur nie dlatego, \u017ce chcia\u0142, tylko \u017ce musia\u0142. I w tym mundurze potrafi\u0142 si\u0119 zbuntowa\u0107 przeciwko volksli\u015bcie i narzuceniu mu si\u0142\u0105 niemieckiej narodowo\u015bci. Siedzia\u0142 w katowickim wi\u0119zieniu (przy Andreaplazt), w kt\u00f3rym za \u015bcian\u0105 ostro przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 pracowa\u0142a gilotyna. Pan B\u00f3g, kt\u00f3ry ma najlepsze rozeznanie w jego sprawie, spojrza\u0142 \u0142askawie. To spojrzenie uratowa\u0142o Wilusia – uciek\u0142.<\/p>\n
By\u0142 pragmatykiem. Po wojnie pogodzi\u0142 si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Mawia\u0142, \u017ce \u015al\u0105zacy nie mog\u0105 kopa\u0107 si\u0119 z koniem, bo nie wygraj\u0105. Konia trzeba przerobi\u0107 na \u201enasze kopyto, po naszemu\u201d. By\u0142 w partii, ale a\u017c do \u201eodwil\u017cy\u201d w 1956 roku Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa traktowa\u0142 go z najwy\u017csz\u0105 podejrzliwo\u015bci\u0105 \u2013 jako \u015bl\u0105skiego nacjonalist\u0119, wroga PZPR i PRL.<\/p>\n
Szewczyk by\u0142 wielkim regionalnym pisarzem, z olbrzymim dorobkiem literackim, daleko wykraczaj\u0105cym poza \u015al\u0105sk, o czym ka\u017cdy lokalny patriota wie \u2013 a patriota w sensie og\u00f3lniejszym wiedzie\u0107 powinien. By\u0142 \u015bwietnym publicyst\u0105 i felietonist\u0105 – jednym z kluczowych \u015bl\u0105skich intelektualist\u00f3w, o kt\u00f3rych pami\u0119\u0107 nale\u017cy dopomina\u0107 si\u0119 ponad wszystko. Szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce maj\u0105 prawo traktowa\u0107 t\u0119 ziemi\u0119 jako niezaprzeczalnie swoj\u0105. Wszak prawo to wymusza szacunek dla jej syn\u00f3w, czy\u017c nie? Szewczyk to znakomity znawca problematyki niemieckiej, w tym wybitny ekspert w sprawach \u0141u\u017cyczan i ich terytorium. A teraz czytam opini\u0119 jednego z naukowc\u00f3w, \u017ce Szewczyk by\u0142 \u201eaktywnym ideologiem Ziem Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych\u201d. A wi\u0119c, je\u015bli by\u0142 aktywnym ideologiem tych ziem \u2013 czyli polsko\u015bci Gda\u0144ska, Koszalina, Zielonej G\u00f3ry, Wroc\u0142awia, Opola Gliwic itd. \u2013 to chyba zas\u0142uguje na \u017cyczliw\u0105 pami\u0119\u0107 i kawa\u0142ek przestrzeni, nad kt\u00f3r\u0105 przez tyle lat czuwa\u0142. Ludzie, czy my\u015bmy ju\u017c ca\u0142kiem powariowali i dok\u0105d w tym wariactwie dojdziemy?!<\/p>\n
Zamazywanie pami\u0119ci Szewczyka to wymazywanie \u015bl\u0105skich symboli ze \u015bl\u0105skiej ziemi. W imi\u0119 czego, chyba nie w imi\u0119 ukrytej opcji niemieckiej? Komu na tym zale\u017cy? Jaki ma w tym interes? Historia Szewczyka nie jest jednoznaczna, nie jest czarno-bia\u0142a \u2013 i taka te\u017c jest historia \u015al\u0105ska. Taka jest te\u017c historia wielu region\u00f3w, na ca\u0142ym \u015bwiecie. Historie \u015bnie\u017cnobia\u0142e nie istniej\u0105. Bohaterowie bez \u015bladu cienia \u2013 nie istniej\u0105. Co ciekawe i pouczaj\u0105ce, to kontrowersyjni niegdy\u015b bohaterowie z cieniem w \u017cyciorysie cz\u0119sto zostaj\u0105 wynoszeni ponad o\u0142tarze. Je\u017celi p\u00f3jdziemy t\u0105 drog\u0105, to trzeba b\u0119dzie decaryzowa\u0107 Adama Mickiewicza i wywlec na \u015bwiat\u0142o dzienne paskudne powi\u0105zania niejakiemu J\u00f3zkowi na P. z austriack\u0105, a mo\u017cne nawet niemieck\u0105 bezpiek\u0105. Powinni o tym pami\u0119ta\u0107 ci, dla kt\u00f3rych o\u0142tarze s\u0105 tak wa\u017cne. Wilu\u015b na pewno nie zostanie \u015bwi\u0119tym, ale plac mu si\u0119 nale\u017cy i powinien tam wr\u00f3ci\u0107. Zreszt\u0105 mniemam, \u017ce \u015bl\u0105ski up\u00f3r katowiczan nigdy go w ich pami\u0119ci stamt\u0105d nie wyrzuci.<\/p>\n
Co ciekawe, Szewczyk dosta\u0142 sw\u00f3j plac w 1995 roku. Do zapyzia\u0142ej w\u00f3wczas przestrzeni przytula\u0142 si\u0119 brudny Dworzec G\u0142\u00f3wny, od kt\u00f3rego wzi\u0119\u0142a si\u0119 poprzednia nazwa \u2013 plac Dworcowy. Kiedy wyros\u0142a Galeria Katowicka, a dworzec zyska\u0142 nowe, europejskie oblicze \u2013 rzucono my\u015bl, \u017ceby zweryfikowa\u0107 nazw\u0119 zmodernizowanej przestrzeni. Wtedy, o dziwo! – po konsultacjach spo\u0142ecznych postanowiono, \u017ce patronem planu pozostanie Wilu\u015b. Za t\u0105 decyzj\u0105 jednog\u0142o\u015bnie opowiedzieli si\u0119 tak\u017ce radni z PiS! Jak jeden m\u0105\u017c! A warto przypomnie\u0107, \u017ce by\u0142o to niespe\u0142na dwa lata temu \u2013 w marcu 2016 roku. Byli\u015bmy ju\u017c w\u00f3wczas pod mi\u0142o\u015bciwym panowaniem przodownik\u00f3w dobrej zmiany \u2013 co wi\u0119c sta\u0142o si\u0119 w tym kr\u00f3tkim czasie, \u017ce w ich sercach i umys\u0142ach nast\u0105pi\u0142 taki destrukcyjny zam\u0119t?<\/p>\n
P\u0142yn\u0105 apele do rz\u0105dz\u0105cych: nie przestawiajcie nam mebli w naszych mieszkaniach; nie wymazujcie lokalnych bohater\u00f3w. P\u00f3ki co p\u0142yn\u0105 na Berdycz\u00f3w.<\/p>\n
Ostatniego marca tego roku rozstrzygnie si\u0119 upami\u0119tnienie jeszcze znaczniejszej \u015bl\u0105skiej legendy \u2013 wojewody Jerzego Zi\u0119tka. Nowelizacja ustawy dekomunizacyjnej spowodowa\u0142a skr\u00f3cenie czasu na usuni\u0119cie pomnik\u00f3w \u201es\u0142awi\u0105cych komun\u0119\u201d o ca\u0142e p\u00f3\u0142 roku – z 31 pa\u017adziernika 2018 roku w\u0142a\u015bnie na koniec marca. Mo\u017cna wi\u0119c wkr\u00f3tce spodziewa\u0107 si\u0119 zast\u0119pczego zarz\u0105dzenia wojewody w sprawie pomnika Zi\u0119tka w Parku Powsta\u0144c\u00f3w w Katowicach. Kto zajmie jego miejsce na cokole? Czy stanie si\u0119 to bezbole\u015bnie, bez s\u0142owa sprzeciwu? Przejdziemy obok tego faktu oboj\u0119tnie, w milczeniu? B\u0119dziemy si\u0119 przygl\u0105da\u0107, jak pami\u0119\u0107 Jorga wyparowuje z nazw ulic, park\u00f3w, szk\u00f3\u0142, szpitali i instytucji publicznych?<\/p>\n
Podsk\u00f3rnie czuj\u0119, \u017ce mieszka\u0144c\u00f3w \u015al\u0105ska \u2013 czyli nas \u2013 sta\u0107 na to, by w przedwyborczym czasie manifestacyjnie broni\u0107 pami\u0119ci Zi\u0119tka. Chocia\u017c, z drugiej strony, jakie ma znaczenie samorz\u0105dowa jednog\u0142o\u015bna wola wyborc\u00f3w, kiedy jedn\u0105 ustawow\u0105 nowel\u0105 odbiera si\u0119 im konstytucyjne prawa poskar\u017cenia si\u0119 na zast\u0119pcze decyzje wojewody. Czas poka\u017ce \u2013 zobaczymy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
P\u0142yn\u0105 apele do rz\u0105dz\u0105cych: nie przestawiajcie nam mebli w naszych mieszkaniach, nie wymazujcie lokalnych bohater\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":1004,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1002"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1002"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1002\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1003,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1002\/revisions\/1003"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1002"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1002"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1002"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}