Kiedy zapytano Kazimierza Kutza, jakby chcia\u0142 by\u0107 upami\u0119tniony po \u015bmierci \u2013 odpowiedzia\u0142 bez namys\u0142u: \u201eMam to g\u0142\u0119boko gdzie\u015b!\u201d. Oczywi\u015bcie, t\u0119 odpowied\u017a, za ciekawskim \u201eDziennikiem Zachodnim\u201d, kt\u00f3ry lekkomy\u015blnie zada\u0142 to pytanie, bardzo ugrzeczni\u0142em. Kazimierz by\u0142 niepoprawnie niepoprawny.
\n
\nCzy taki tw\u00f3rca, wyj\u0119ty w ka\u017cdym calu z epoki o\u015bwiecenia, mistrz sztuki filmowej, lecz nie tylko, \u017cyj\u0105cy z wiar\u0105 co najmniej na bakier \u2013 znajdzie ciep\u0142y k\u0105t w G\u00f3rno\u015bl\u0105skim Panteonie?<\/p>\n
Chodzi o panteon \u2013 \u015bwi\u0105tyni\u0119 wszystkich bog\u00f3w, jak m\u00f3wili Grecy i Rzymianie \u2013 kt\u00f3ry ma si\u0119 zagnie\u017adzi\u0107 w podziemiach katowickiej Katedry Chrystusa Kr\u00f3la. Na cze\u015b\u0107 pami\u0119ci o powrocie\/przy\u0142\u0105czeniu cz\u0119\u015bci \u015bl\u0105skich ziem do Polski, donios\u0142ym fakcie historycznym sprzed stu lat. Ojcami za\u0142o\u017cycielami tej idei \u2013 a przypuszczam, \u017ce b\u0119d\u0105 te\u017c g\u0142\u00f3wnymi jurorami w doborze \u201ebog\u00f3w\u201d godnych tego miejsca \u2013 s\u0105 arcybiskup katowicki Wiktor Skworc, minister kultury Piotr Gli\u0144ski, marsza\u0142ek \u015bl\u0105ski Jakub Che\u0142stowski (z\u0142otym g\u0142osem radnego Wojciecha Ka\u0142u\u017cy) i prezydent Katowic Marcin Krupa.<\/p>\n
Zapowiedziano, \u017ce wyb\u00f3r bog\u00f3w przebiega\u0107 b\u0119dzie w spos\u00f3b przemy\u015blany, w duchu ekumenicznym. Zapowied\u017a obiecuj\u0105ca, lecz kryterium jak\u017ce niejasne, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 historyczn\u0105 i wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 przestrze\u0144 \u015al\u0105ska. Zagmatwan\u0105, skomplikowan\u0105 i jeszcze niedopowiedzian\u0105.<\/p>\n
Barwna posta\u0107 Kazimierza Kutza (1929\u20132018) mo\u017ce si\u0119 sta\u0107 papierkiem lakmusowym dla selekcyjnego oka igielnego. Przejdzie ten wielb\u0142\u0105d, czy nie przejdzie? Pytanie biblijne, ale kto wie, czy nie bardziej z zakresu rozwa\u017ca\u0144 Wies\u0142awa My\u015bliwskiego.<\/p>\n
Kutz, zatwardzia\u0142y ateusz, o czym za\u015bwiadcza\u0142 nawet po \u015bmierci w grudniu poprzedniego roku we wcze\u015bniej wyre\u017cyserowanej ceremonii pogrzebowej. Na domiar z\u0142ego autor bezczelnych nad wyraz wypowiedzi publicznych i krwistych felieton\u00f3w, w kt\u00f3rych je\u017adzi\u0142 po ministrze kultury i ca\u0142ym jego dziedzictwie jak pies po burej suce. A to minister w\u0142a\u015bnie ma by\u0107 g\u0142\u00f3wnym fundatorem panteonu szacowanego na 40 mln z\u0142. Rzecz w tym, \u017ce szczodro\u015b\u0107 ministra dla niepokornych podmiot\u00f3w jest og\u00f3lnie znana.<\/p>\n
Podobnych probierzy b\u0119dzie wi\u0119cej. Nikt o zdrowych zmys\u0142ach i podstawowej wiedzy o tej ziemi nie wyobra\u017ca sobie panteonu bez gen. Jerzego Zi\u0119tka (1901\u201385). Powstaniec \u015bl\u0105ski, przedwojenny w\u0142odarz Radzionkowa, pose\u0142 na Sejm II Rzeczpospolitej z ramienia Bezpartyjnego Bloku Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem, w wojn\u0119 oficer polityczny 3. Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta, a po niej legendarny wojewoda.<\/p>\n
Od jakiego\u015b czasu dzisiejszy wojewoda \u015bl\u0105ski Jaros\u0142aw Wieczorek pospo\u0142u z IPN pr\u00f3buj\u0105 z przestrzeni publicznej wyczy\u015bci\u0107 pami\u0119\u0107 o tym wielkim \u015al\u0105zaku. P\u00f3ki co przeszkadza im w tym wierna codzienna pami\u0119\u0107 ludzka \u2013 szczeg\u00f3lnie wa\u017cna w okresach przedwyborczych. Ale nawet gdyby ich r\u0119ce by\u0142y za kr\u00f3tkie, \u017ceby si\u0119gn\u0105\u0107 do podziemi Chrystusa Kr\u00f3la, to przecie\u017c jeszcze s\u0105 hierarchowie. Mog\u0105 nie okaza\u0107 si\u0119 wspania\u0142omy\u015blni. Mog\u0105 postawi\u0107 na pami\u0119tliwo\u015b\u0107. Wszak Zi\u0119tek jako wicewojewoda przyczyni\u0142 si\u0119 w latach stalinowskich do tzw. wyp\u0119dzenia z Katowic trzech biskup\u00f3w, po kt\u00f3rych na kilka lat w\u0142adz\u0119 w \u015bl\u0105skim Ko\u015bciele obj\u0119li ksi\u0119\u017ca patrioci. Najlepiej by\u0142oby, gdyby postawiono na historyczn\u0105 prawd\u0119. Kto jest bez winy, niech pierwszy\u2026 itd.<\/p>\n
Gdyby jakim\u015b cudem Jorg znalaz\u0142 si\u0119 w panteonie \u015bl\u0105skiej pami\u0119ci, to dlaczego nie w kompanii z Edwardem Gierkiem (1913\u20132001)? Wprawdzie facet z Zag\u0142\u0119bia, ale w kraju kojarzony jednoznacznie ze \u015al\u0105skiem. Ten duet b\u0119d\u0105cy u w\u0142adzy w latach PRL bez w\u0105tpienia przyczyni\u0142 si\u0119 do zmiany cywilizacyjnego oblicza tej ziemi. Pierwszy kombinowa\u0142 jak ko\u0144 po g\u00f3r\u0119, jak w gomu\u0142kowskiej szaro\u015bci zdoby\u0107 pieni\u0105dze na wielkie inwestycje. Drugi trzyma\u0142 nad nim polityczny parasol ochronny. Rzadka \u015bl\u0105sko-zag\u0142\u0119biowska komitywa. Bez ich obecno\u015bci w \u015bwi\u0105tyni bog\u00f3w panteon b\u0119dzie niewa\u017cny.<\/p>\n
A co z b\u00f3stwami literatury? Ostatni werdykt NSA spowodowa\u0142, \u017ce Wilhelm Szewczyk (1916\u201391) przegra\u0142 sw\u00f3j plac w centrum Katowic na rzecz Marii i Lecha Kaczy\u0144skich. Czy na zawsze? Poka\u017ce czas i ludzka pami\u0119\u0107. W ka\u017cdym razie ksi\u0105\u017cek Wilusia, zakorzenionych w trudnej to\u017csamo\u015bci \u015bl\u0105skiej ziemi i jej mieszka\u0144c\u00f3w, jeszcze nie pal\u0105, co nale\u017cy odnotowa\u0107 jako fakt nad wyraz chwalebny.<\/p>\n
A jak Szewczyk, to i Gustaw Morcinek (1981\u201363). Wprawdzie trudno zapomnie\u0107, \u017ce stalinowsk\u0105 noc\u0105 zg\u0142osi\u0142 w Sejmie propozycj\u0119 zmiany Katowic na Stalinogr\u00f3d \u2013 i nawet nie trzeba. Ale jakby powiedzia\u0142o Radio Erewa\u0144 \u2013 nie tylko za to go kochamy.<\/p>\n
Wieczno\u015b\u0107 temu pojawi\u0142em si\u0119 na \u015al\u0105sku \u2013 tym Dolnym, z Wroc\u0142awiem, a potem G\u00f3rnym, z Katowicami. Nigdy nie kwestionowa\u0142em oczywistego faktu, \u017ce przede mn\u0105 mieszkali tu inni ludzie. I tego, \u017ce byli tak odmienni. Wy\u017c\u0142obieni przez siermi\u0119\u017cne d\u0142uto dziej\u00f3w. To by\u0142o wida\u0107 na ka\u017cdym kroku. Dziwi mnie niepomiernie, \u017ce ta odmienno\u015b\u0107 tak wielu politykom sp\u0119dza z oczu sen.<\/p>\n
Ich bezsenno\u015b\u0107 bowiem zmierzy si\u0119 by\u0107 mo\u017ce z misj\u0105 jurorsk\u0105 kreator\u00f3w G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego Panteonu. Co zrobi\u0107 z opcj\u0105 niemieck\u0105, cz\u0119sto gnie\u017cd\u017c\u0105c\u0105 si\u0119 w ukryciu? \u017be niemieck\u0105, to jeszcze p\u00f3\u0142 biedy, ale cz\u0119\u015bciej niemiecko-\u017cydowsk\u0105! Nie wyobra\u017cam sobie, \u017ce fundowany na stulecie obecno\u015bci kawa\u0142ka \u015al\u0105ska w Polsce panteon sk\u0142ada\u0107 si\u0119 b\u0119dzie jedynie z bog\u00f3w i b\u00f3stw tego wieku. A ci, co byli? Maj\u0105 rozp\u0142yn\u0105\u0107 si\u0119 w niepami\u0119ci? Troch\u0119 za panem Julianem powiem, \u017ce wci\u0105\u017c przecie\u017c patrzymy na ich stare meble. Kto je kiedy\u015b dotyka\u0142 \u2013 rozmy\u015blamy. W zadumie.<\/p>\n
Nie mo\u017ce by\u0107 panteonu bez Friedricha Wilhelma Grudmanna (1804\u2013 87), ojca za\u0142o\u017cyciela Katowic. Tak samo bez przedstawicieli wielkich \u015bl\u0105skich przemys\u0142owc\u00f3w: budowniczych hut, kopal\u0144, elektrowni, kolei z rod\u00f3w von Giesch\u00f3w, von Donnersmarck\u00f3w\u2026 W swoim czasie nasz \u015bl\u0105ski Guido Henkcel Donnersmarck (1830\u20131916) by\u0142 r\u00f3wny fortunie i znaczeniu niemieckiemu przemys\u0142owcowi Alfredowi Kruppowi. Prawie r\u00f3wni pot\u0119dze Guido byli pochodz\u0105cy z W\u0142och Ballestremowie, w\u0142a\u015bciciele kopal\u0144, hut, koksowni i elektrowni. W tym przypadku mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 k\u0142opoty, poniewa\u017c Franciszek von Ballestrem (1834\u20131910) przez ponad 30 lat zasiada\u0142 w Reichstagu. Fakt, nale\u017ca\u0142 do grupy przemys\u0142owc\u00f3w, kt\u00f3rzy ulegli presji zniemczenia, jednak ich humanitarne traktowanie robotnik\u00f3w znane by\u0142o w ca\u0142ej Rzeszy. Budowali szko\u0142y, szpitale i domy opieki dla wd\u00f3w i sierot, a osiedla mieszkaniowe i domy wypoczynkowe w niez\u0142ym stanie stoj\u0105 do dzi\u015b.<\/p>\n
Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce w panteonie nie powinno by\u0107 problem\u00f3w z miejscem dla Johna Baildona (1772\u20131846). Szkota, a do tego katolika, uwa\u017canego za ojca wsp\u00f3\u0142czesnego hutnictwa. K\u0142opot w tym, \u017ce na \u015al\u0105sk zaprosi\u0142 go Friedrich Wilhelm von Reden (1752\u20131815), jeden z najwybitniejszych, wed\u0142ug jak najbardziej aktualnych dzisiaj kryteri\u00f3w, tw\u00f3rc\u00f3w i mened\u017cer\u00f3w \u015bl\u0105skiego przemys\u0142u. To on doprowadzi\u0142 do sprowadzenia z Anglii (1787 r.) pierwszej na kontynencie europejskim maszyny parowej do odwadniania kopal\u0144, zainstalowanej w Tarnowskich G\u00f3rach. Na razie niby jeszcze nic gro\u017anego dla obecnej polskiej racji stanu \u2013 ale Reden, strach powiedzie\u0107, ma w \u017cyciorysie ciemne karty. By\u0142 we Wroc\u0142awiu (Breslau) dyrektorem Wy\u017cszego Urz\u0119du G\u00f3rniczego, a potem pruskim ministrem od przemys\u0142u.<\/p>\n
A wiadomo, do czego prusko-niemiecki wielki przemys\u0142 doprowadzi\u0142! Pomnik, kt\u00f3ry w XIX w. postawiono Redenowi w Kr\u00f3lewskiej Hucie, dzisiejszym Chorzowie, z okazji uruchomienia tutaj pierwszego wielkiego pieca, wydaje si\u0119 by\u0107 tylko wisienk\u0105 na tym niezjadliwym torcie. Pomnik dotrwa\u0142 do lipca 1939 r., kiedy to zniszczy\u0142a go patriotyczna organizacja o nazwie \u201eZwi\u0105zek Stowarzysze\u0144 Polskich Chorzowian\u201d. Rok p\u00f3\u017aniej Niemcy go odbudowali, a Polacy w 1945 r. ponownie zburzyli. W 2002 r. Stowarzyszenie \u201eMi\u0142o\u015bnicy Chorzowa\u201d doprowadzili do zrekonstruowania i ponownego ods\u0142oni\u0119cia \u201epomnika wielkiego cz\u0142owieka, tw\u00f3rcy przemys\u0142u XVIII i XIX w. na \u015al\u0105sku\u201d. Dokonali tego mimo protestu prawdziwych patriot\u00f3w zrzeszonych m.in. w Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej. Koniec \u015bwiata.<\/p>\n
Reden na pomniku stoi, cho\u0107 historyczne kontrowersje pozostaj\u0105. I dobrze \u2013 chleb jurora nie powinien by\u0107 \u0142atwy ani lekki. Narodowo\u015bciowo mo\u017cna by go jeszcze przepchn\u0105\u0107 przez to ucho, ekumenicznie te\u017c si\u0119 przeci\u015bnie, ale politycznie to ju\u017c same k\u0142opoty. Wyobra\u017cacie sobie pruskiego ministra w polskiej, a dodatkowo katolickiej \u015bwi\u0105tyni?<\/p>\n
Twardym orzechem do zgryzienia dla decydent\u00f3w szczytnej idei b\u0119dzie decyzja, czy w Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim powinno znale\u017a\u0107 si\u0119 miejsce dla kogo\u015b z ksi\u0105\u017c\u0119cego rodu von Hochberg\u00f3w, no i von Pless\u00f3w, rzecz jasna, z Pszczyny. Swego czasu najbogatszej rodziny, niestety niemieckiej. Stworzyli na \u015al\u0105sku wszystko: spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wielkiego przemys\u0142u, olbrzymi przemys\u0142 drzewny, no i browar w Tychach. Do swojej pszczy\u0144skiej puszczy sprowadzili \u017cubry\u2026 z Bia\u0142owie\u017cy. Ma\u0142o kt\u00f3ry r\u00f3d tak wielce zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 tej ziemi.<\/p>\n
Ale przed wej\u015bciem do \u015bwi\u0105tyni bog\u00f3w nie mo\u017cna zapomnie\u0107, \u017ce u nich, w Pszczynie, w czasie I wojny \u015bwiatowej rezydowa\u0142 cesarz Wilhelm II. A przy nim Wielka Kwatera G\u0142\u00f3wna \u2013 i st\u0105d rozkazy wydawa\u0142 marsza\u0142ek Paul von Hindenburg z gen. Erichem Ludendorffem pospo\u0142u. W\u0142\u0105cznie z decyzj\u0105 u\u017cycia gaz\u00f3w na froncie zachodnim. No nie wiem. Je\u015bli to si\u0119 dzia\u0142o pod dachem Hochberg\u00f3w, to czy kt\u00f3ry\u015b z nich jest godzien zasiadania w \u015bl\u0105skim panteonie?<\/p>\n
O podobny b\u00f3l g\u0142owy mog\u0105 przyprawi\u0107 juror\u00f3w Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego nobli\u015bci urodzeni na \u015al\u0105sku. Je\u017celi spojrzymy na \u015al\u0105sk w ca\u0142o\u015bci \u2013 od Nysy \u0141u\u017cyckiej po Brynic\u0119 pod Sosnowcem \u2013 to nie ma w Europie drugiego regionu tak brzemiennego w laureat\u00f3w Nagrody Nobla. Niestety, wszystko posz\u0142o do Niemiec lub USA.<\/p>\n
Je\u017celi we\u017amiemy tylko pod uwag\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3rno\u015bl\u0105sk\u0105, a wi\u0119c rzeczon\u0105 przestrze\u0144 bog\u00f3w panteonu, to mamy czterech: Konrada Blocha (1912 \u2013 2000) z Nysy w dziedzinie medycyny, Kurta Adlera (1902\u201358) z Chorzowa w dziedzinie chemii, Mari\u0119 Goeppert-Mayer (1906\u201372) z Katowic w zakresie fizyki i Ottona Sterna (1888\u20131969) z \u017bor, tak\u017ce z fizyki. Mayer i Stern byli jednymi z tw\u00f3rc\u00f3w ameryka\u0144skiego programu atomowego, zako\u0144czonego Hiroszim\u0105 i Nagasaki. Przejd\u0105 przez ucho?<\/p>\n
Bez w\u0105tpliwo\u015bci przejd\u0105 przez nie, bez mrugni\u0119cia przez jury okiem, i Wojciech Kilar (1932\u20132013) ze Lwowa, i Zbigniew Religa (1938\u20132009) z Miedniewic na Mazowszu, i Gerard Cie\u015blik (1927\u20132013) ze \u015bl\u0105skich Hajduk Wielkich\u2026 Bez dw\u00f3ch zda\u0144 do panteonu wpisuj\u0105 si\u0119 \u017cywi i ca\u0142kiem \u017cywi, jak Krystian Zimerman i Jerzy Buzek, cho\u0107 ten drugi akurat mo\u017ce mie\u0107 po g\u00f3rk\u0119. Ale to twarda sztuka, poradzi.<\/p>\n
O wielkich \u015bl\u0105skich postaciach, jakich jak Wojciech Korfanty (1873\u20131939) z Siemianowic \u015al\u0105skich, kt\u00f3ry poda\u0142 Polsce \u015al\u0105sk na powsta\u0144czej tacy, nie ma co m\u00f3wi\u0107. Ma panteon jak w banku. Cho\u0107 trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce krystalicznie czysty nie by\u0142, bo przecie\u017c za co\u015b marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski, polityk absolutnie krystalicznie czysty, wsadzi\u0142 go do Twierdzy Brzeskiej.<\/p>\n
Nikt na pewno nie zapomni o wojewodzie Michale Gra\u017cy\u0144skim (1880\u20131965) z Gdowa k. Krakowa. Jednak gospodarze panteonu powinni pami\u0119ta\u0107, \u017ceby w jego podziemnej przestrzeni trzyma\u0107 Korfantego z daleka, bo mo\u017ce by\u0107 gor\u0105co.<\/p>\n
Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski ma by\u0107 otwarty w po\u0142owie 2022 r. W stulecie nastania Polski na tych ziemiach. W ka\u017cdym innym regionie kraju dob\u00f3r bog\u00f3w do \u015bwi\u0105tyni nie by\u0142by trudny. Ale nie tutaj.<\/p>\n
Na g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej, polskiej od wieku ziemi \u2013 bo przecie\u017c kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego, kt\u00f3ry w XIV w. odda\u0142 j\u0105 w pakt Czechom, nie b\u0119dziemy w to miesza\u0107 \u2013 z rzetelnym tworzeniem panteonu nie b\u0119dzie \u0142atwo. Je\u017celi kwalifikatorzy postaci do \u015bl\u0105skiej \u015bwi\u0105tyni bog\u00f3w nie wezm\u0105 pod uwag\u0119, \u017ce przed nami \u017cyli, \u015bmiali si\u0119, kochali i tworzyli swoje wielkie dzie\u0142a inni ludzie \u2013 to powiem szczerze, czarno to widz\u0119. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c \u2013 widz\u0119 ciemno\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Czarno to widz\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1111"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1111"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1111\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1112,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1111\/revisions\/1112"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1111"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1111"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1111"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}