Abp Wiktor Skworc, metropolita katowicki, powiedzia\u0142 swego czasu, \u017ce Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski b\u0119dzie wielk\u0105 szko\u0142\u0105 uczenia si\u0119 \u015al\u0105ska i o \u015al\u0105sku. Je\u017celi tak, to sam kap\u0142an w tej szkole powinien repetowa\u0107 kilka klas.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Mo\u017ce dowiedzia\u0142by si\u0119 wtedy, \u017ce na \u015bl\u0105skiej ziemi urodzili si\u0119, pracowali i tworzyli tacy wielcy \u015al\u0105zacy jak Kazimierz Kutz, Jerzy Duda-Gracz, prof. Zbigniew Religa, gen. Jerzy Zi\u0119tek\u2026 Mo\u017ce by nie pomin\u0105\u0142 prof. Bo\u017ceny Heger-Ma\u0142eckiej (1921\u201389), kt\u00f3ra stworzy\u0142a pediatri\u0119 na \u015al\u0105sku i ca\u0142\u0105 siebie po\u015bwi\u0119ci\u0142a walce z o\u0142owic\u0105 w\u015br\u00f3d dzieci rodz\u0105cych si\u0119 i \u017cyj\u0105cych w cieniu hut cynku i o\u0142owiu. Albo Krystyny Bochenek. Dziennikarki, polityczki, spo\u0142eczniczki, propagatorki j\u0119zyka polskiego\u2026 Postaci, jakiej \u015bl\u0105ska ziemia dot\u0105d – do tragicznej \u015bmierci w Smole\u0144sku – nie wyda\u0142a?<\/p>\n\n\n\n
A przecie\u017c st\u0105d pochodzi\u0142a Halina St\u0119\u015blicka, przedwojenna dzia\u0142aczka organizacji kobiecych, najm\u0142odsza pos\u0142anka na Sejm Rzeczpospolitej I kadencji (1922\u201327). Wszak wielkie zas\u0142ugi dla polsko\u015bci \u015al\u0105ska mia\u0142a J\u00f3zefa Bramowska, dwukrotnie w latach 1929 i 1935 zasiadaj\u0105ca w Senacie RP jako reprezentantka tej w\u0142a\u015bnie \u015bl\u0105skiej ziemi. Zreszt\u0105 nie tylko tej, bo i ca\u0142ego kobiecego \u015bwiata. To te panie stan\u0119\u0142y odwa\u017cnie na \u015bl\u0105skiej i polskiej scenie politycznej, na kt\u00f3rej z rozumnym tupetem\u00a0wypowiada\u0142y swoje kwestie wtedy, kiedy obecno\u015b\u0107 kobiet w parlamencie by\u0142a rzadko\u015bci\u0105. Paniom z naszych ukochanych Kres\u00f3w by\u0142o z nimi w\u00f3wczas nie po drodze. Mo\u017cna trzyma\u0107 dystans wobec kobiet, co si\u0119 duchownym nawet zaleca, ale warto te\u017c zauwa\u017ca\u0107 dziewczyny, kt\u00f3re wyrwa\u0142y si\u0119 z tr\u00f3jk\u0105ta: Kinder, Kuche, Kirche\u2026<\/p>\n\n\n\n
Jako\u015b mimo r\u00f3wno\u015bciowej poprawno\u015bci zacz\u0105\u0142em od pa\u0144, wi\u0119c kontynuuj\u0119, maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107 niedok\u0142adno\u015bci, kt\u00f3ra musi si\u0119 zdarzy\u0107.\u00a0Ot\u00f3\u017c w Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim na 158 upami\u0119tnionych postaci jest 13 kobiet na czele z \u017cyj\u0105c\u0105 na prze\u0142omie XII i XIII wieku \u015awi\u0119t\u0105 Jadwig\u0105 \u015al\u0105sk\u0105. I zachodz\u0119 w g\u0142ow\u0119, co ma \u015bwi\u0119ta – Niemka zreszt\u0105 – do setnej rocznicy po\u0142\u0105czenia cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Polsk\u0105? I tylko jedna my\u015bl przychodzi do g\u0142owy: \u015bwi\u0119ta wiecznie \u017cywa.\u00a0OK, niech b\u0119dzie. Nie wiem tylko, czy takie fory dla \u015awi\u0119tej Jadzi przypadn\u0105 do gustu przyw\u00f3dcy partii i narodu, bo to jasny sygna\u0142, \u017ce opcja niemiecka te\u017c ci\u0105gle \u017cywa. W dodatku nie ukryta, tylko bole\u015bnie jawna.<\/p>\n\n\n\n
Panteon to wed\u0142ug Grek\u00f3w i Rzymian \u015bwi\u0105tynia wszystkich bog\u00f3w. A wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnych interpretacji i skojarze\u0144 – pomniki s\u0142awnych ludzi jakiego\u015b narodu, pami\u0119\u0107 jego historii, z wybitnymi przedstawicielami sztuki, nauki i polityki, zwi\u0105zanymi z wybranym zak\u0105tkiem \u015bwiata. Czy w tej definicji mie\u015bci si\u0119 idea Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego?<\/p>\n\n\n\n
Idea ta, jak wiadomo, ma uczci\u0107 setn\u0105 rocznic\u0119 przy\u0142\u0105czenia\/powrotu kawa\u0142ka G\u00f3rnego \u015al\u0105ska do Polski, kt\u00f3r\u0105 obchodzi\u0107 b\u0119dziemy w po\u0142owie przysz\u0142ego roku. Ma upami\u0119tni\u0107 w formie multimedialnej tych, kt\u00f3rzy przez wiek \u201eczynili na tej ziemi dobro\u201d. Takie w\u0142a\u015bnie, wed\u0142ug arcybiskupa, mia\u0142o by\u0107 kryterium doboru \u015bl\u0105skich bog\u00f3w \u2013 a \u017ceby nie przywo\u0142ywa\u0107 bog\u00f3w grzesznie i nadaremnie, nazwijmy ich \u015al\u0105zakami najwybitniejszymi z wybitnych.<\/p>\n\n\n\n
Zamkni\u0119cie Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego w cezurze wieku wsp\u00f3lnych dziej\u00f3w z Polsk\u0105 to w moim przekonaniu zamys\u0142 polityczno-historyczny z naciskiem na pierwszy cz\u0142on. To ch\u0119\u0107 unikania niepotrzebnych pyta\u0144 o tych, kt\u00f3rzy byli tu przed nami. Wieki przed nami, bo \u015al\u0105sk po\u017cegna\u0142 si\u0119 z pa\u0144stwowo\u015bci\u0105 polsk\u0105 jeszcze za Kazimierza Wielkiego. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna przekonywa\u0107, \u017ce zanim nasta\u0142a tu w 1922 r.\u00a0Polska, ju\u017c du\u017co wcze\u015bniej by\u0142a tu \u015awi\u0119ta Jadwiga, ale nie do wszystkich ten historyczny wyw\u00f3d b\u0119dzie przemawia\u0142. Jasne, \u017ce przed nami kto\u015b chodzi\u0142 po tej ziemi. I z\u0142y, i dobry. Pami\u0119ta\u0107 trzeba o jednym i drugim.<\/p>\n\n\n\n
O pierwszym \u2013 dla przestrogi i dlatego nie warto o nim zapomina\u0107.\u00a0O drugim – bo zostawi\u0142 po sobie taki \u015blad, \u017ce tylko czapki z g\u0142\u00f3w. Dlatego zajm\u0119 si\u0119 teraz tylko nimi. Aby nie si\u0119ga\u0107 do czas\u00f3w wy\u017cej wywo\u0142anej \u015bwi\u0119tej, wystarczy przywo\u0142a\u0107 kilka postaci z XIX w., bez kt\u00f3rych Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski b\u0119dzie tylko przykruchtow\u0105 izb\u0105 pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n
Nie mo\u017ce by\u0107 panteonu tej ziemi bez Friedricha Wilhelma Grudmanna, ojca za\u0142o\u017cyciela Katowic. Bez wielkich rod\u00f3w tw\u00f3rc\u00f3w \u015bl\u0105skiego przemys\u0142u: von Giesch\u00f3w, von Donnersmarck\u00f3w, von Ballestrem\u00f3w\u2026 Bez Johna Baildona, Wilhelma von Redena i Karola Goduli.\u00a0Bez ksi\u0105\u017c\u0119cych rod\u00f3w von Hochberg\u00f3w i von Pless\u00f3w z Pszczyny.<\/p>\n\n\n\n
Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski szykuje si\u0119 do wielkiego otwarcia. Dobrze, \u017ce jeszcze si\u0119 to nie sta\u0142o, bo z podziemi katowickiej Katedry Chrystusa Kr\u00f3la, w kt\u00f3rej b\u0119dzie mia\u0142 swoj\u0105 zaszczytn\u0105 siedzib\u0119, dochodzi chichot historii. W cz\u0119\u015bci tych podziemi znajdowa\u0142 si\u0119 dot\u0105d ko\u015bci\u00f3\u0142 akademicki i krypta katowickich biskup\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 powierzchni by\u0142a niewykorzystana, a w stanie wojennym s\u0142u\u017cy\u0142a jako magazyn dar\u00f3w. S\u0105 to podziemia tajemne, wielkie i przepastne, tote\u017c echo chichotu niesie si\u0119 jak cholera.<\/p>\n\n\n\n
Cofnijmy si\u0119 do minionego w ubieg\u0142ym roku lutego, kiedy w Katowicach podpisano umow\u0119 powo\u0142uj\u0105c\u0105 Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski. Na jej mocy szczytna idea mia\u0142a si\u0119 przeku\u0107 w czyn. Sygnatariuszem aktu by\u0142 abp Skworc, metropolita katowicki\u00a0uwa\u017cany za pomys\u0142odawc\u0119 projektu. Niech i tak b\u0119dzie, cho\u0107 ju\u017c sze\u015b\u0107 lat wcze\u015bniej o utworzenie \u015al\u0105skiego Panteonu apelowa\u0142 \u201eDziennik Zachodni\u201d. By\u0142o do przewidzenia, \u017ce inicjatywa \u201eDer Zeitung\u201d, jak pogardliwie nazywano gazet\u0119 w kr\u0119gach prawdziwych patriot\u00f3w i prawdziwych katolik\u00f3w, proponowana pod has\u0142em: \u201eNasz Panteon \u2013 wybitni ludzie tej ziemi\u201d \u2013 we\u017amie w \u0142eb. I wzi\u0119\u0142a. Czas pozwoli\u0142 o niej zapomnie\u0107, daj\u0105c tym samym katowickiemu arcybiskupowi tytu\u0142 do splendoru premiery.<\/p>\n\n\n\n
Niech i tak b\u0119dzie, cho\u0107 zawsze warto b\u0119dzie ten fakt przypomina\u0107, bo w\u0142a\u015bnie wtedy ziarno zosta\u0142o zasiane. W\u00f3wczas najpierw swoje typy przedstawi\u0142o gremium w osobach wybitnych profesor\u00f3w: historyk\u00f3w Ryszarda Kaczmarka i Zygmunta Wo\u017aniczki, socjologa Marka Szczepa\u0144skiego, polityk\u00f3w i parlamentarzyst\u00f3w Marka Plury, \u00a0dr. Jerzego Gorzelika i Piotra Spyry, regionalisty, pisarza i publicysty Alojzego Lyski, a tak\u017ce abp. Damiana Zimonia, by\u0142ego metropolity katowickiego. Wszyscy z imienia, nazwiska i tytu\u0142\u00f3w \u2013 co oka\u017ce si\u0119 niezmiernie wa\u017cne w ocenie obecnego panteonu. Z r\u00f3\u017cnych oboz\u00f3w politycznych i cz\u0119sto o odmiennym spojrzeniu na histori\u0119 \u015al\u0105ska.<\/p>\n\n\n\n
Dyskusja nad ich propozycjami przewali\u0142a si\u0119 przez \u0142amy gazety \u2013 dopisywano kolejne propozycje upami\u0119tnienia – potem werdykt poddano g\u0142osowaniu czytelnik\u00f3w. W wyniku tej wieloetapowej procedury wy\u0142oniono ponad 80 postaci, kt\u00f3re zas\u0142ugami dla \u015al\u0105ska, obrazuj\u0105c swymi losami niezwykle skomplikowan\u0105 histori\u0119 regionu, w spos\u00f3b oczywisty otrzymywa\u0142y bilet wst\u0119pu do panteonu. I cho\u0107 mieszka\u0142y ju\u017c w r\u00f3\u017cnych \u015bwiatach niebieskich \u2013 r\u00f3\u017cno\u015b\u0107 ta nie stanowi\u0142a przeszkody. \u015awiaty niebieskie s\u0105 wa\u017cne w tym dyskursie, bo\u00a0wykluwaj\u0105cy si\u0119 Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski dopuszcza w podziemia katedry osoby \u015bwiata \u017cywego, cho\u0107 wiadomo, \u017ce mieszanie obu tych przestrzeni wydaje si\u0119 ryzykowne i w z\u0142ym stylu. Po prostu.<\/p>\n\n\n\n
Poza metropolit\u0105 umow\u0119 o Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim sygnowa\u0142\u00a0wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Jaros\u0142aw Selin, marsza\u0142ek wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego Jakub Che\u0142stowski i prezydent Katowic Marcin Krupa. Now\u0105 instytucj\u0119 kultury powo\u0142ano w obecno\u015bci premiera Mateusza Morawieckiego. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zobowi\u0105za\u0142o si\u0119 da\u0107 na ten cel 30 mln z\u0142, pozostali sygnatariusze po 3 mln. Metropolita katowicki zgodzi\u0142 si\u0119 odda\u0107 podziemia katedry na 25 lat – za darmo. Po wcze\u015bniejszym, rzecz jasna, ich wyremontowaniu za pieni\u0105dze ministerstwa. W zamian za co Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski mia\u0142 przyj\u0105\u0107 ex cathedra, a wi\u0119c bez dyskusji, laureat\u00f3w \u201eLux ex Silesia\u201d. Ta doroczna nagroda o polskim brzmieniu \u201e\u015awiat\u0142o ze \u015al\u0105ska\u201d ufundowana zosta\u0142a w 1994 r. przez abp. Damiana Zimonia. Spo\u015br\u00f3d \u00a027 dotychczasowych laureat\u00f3w sporo jest panteonu godnych, ale sporo splendor\u00f3w jedynie ko\u015bcielnych. Kilku odesz\u0142o ju\u017c w zas\u0142u\u017cone za\u015bwiaty, pozostali b\u0119d\u0105 mogli – je\u017celi b\u0119d\u0105 chcieli – odwiedza\u0107 si\u0119 w \u015bwi\u0105tyni bog\u00f3w i cieszy\u0107 si\u0119 boskim splendorem, kt\u00f3ry sp\u0142yn\u0105\u0142 na nich jeszcze za \u017cycia. Wielu znam i\u00a0wiem, \u017ce przynajmniej czuj\u0105 niesmak, naj\u0142agodniej rzecz ujmuj\u0105c\u2026<\/p>\n\n\n\n
Warunkiem sine qua non mia\u0142a by\u0107 publiczna debata na temat panteonu, w wyniku kt\u00f3rej dob\u00f3r bog\u00f3w przebiegnie w spos\u00f3b przemy\u015blany, w duchu ekumenicznym. Debata mia\u0142a wykluczy\u0107 postaci kontrowersyjne, a na ko\u0144cu mia\u0142 zosta\u0107 zorganizowany plebiscyt. Pytanie mia\u0142o brzmie\u0107: kto, zdaniem mieszka\u0144c\u00f3w \u015al\u0105ska, zas\u0142uguje na upami\u0119tnienie w Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim? Obietnice wzi\u0119\u0142y w \u0142eb. W zamian w\u0142adze wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego obwie\u015bci\u0142y, \u017ce przeprowadzono konsultacje \u015brodowiskowe, kt\u00f3rych efektem jest wydany ostatnio \u201eLeksykon Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego\u201d. Kto ciekawy, niej zajrzy. Problem w tym, \u017ce nie mo\u017cna \u201ezapu\u015bci\u0107 \u017curawia\u201d. Oznajmiono, \u017ce ksi\u0105\u017cka opu\u015bci\u0142a drukarni\u0119, ale na rynku si\u0119 nie pojawi\u0142a. Pow\u00f3d nieznany. Czy\u017cby z obawy przed \u015bl\u0105sk\u0105 reakcj\u0105?<\/p>\n\n\n\n
Od czego jednak s\u0105 w\u015bcibscy dziennikarze!\u00a0Do \u201eLeksykonu\u2026\u201d dotar\u0142\u00a0 \u201eDziennik Zachodni\u201d, kt\u00f3ry od 30 lat niezmiennie patrzy na r\u0119ce ka\u017cdej w\u0142adzy na \u015al\u0105sku. I cho\u0107 zachowywanie w\u0142asnych standard\u00f3w pod wp\u0142ywem boskiej aury obrotnego prezesa Obajtka to du\u017ce wyzwanie – gazeta wci\u0105\u017c daje rad\u0119. Patrzy, rozlicza, pyta\u2026 Marek Twar\u00f3g, redaktor naczelny: – Do momentu, gdy b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 kierowa\u0107 t\u0105 redakcj\u0105, nie b\u0119dziemy tub\u0105 \u017cadnej partii. Ja i m\u00f3j zesp\u00f3\u0142 jeste\u015bmy przekonani, \u017ce marka, jak\u0105 sobie wyrobili\u015bmy, wzi\u0119\u0142a si\u0119 z tego, \u017ce odgrywali\u015bmy rol\u0119, jak\u0105 w demokracji powinni\u015bmy odgrywa\u0107. Jeste\u015bmy medium, kt\u00f3re ka\u017cdej w\u0142adzy patrzy na r\u0119c<\/em>e.<\/p>\n\n\n\n No i \u201eDZ\u201d popatrzy\u0142 na projekt Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego. Jego dyrektorem zosta\u0142 zwi\u0105zany z archidiecezj\u0105 katowick\u0105 architekt Ryszard Kopiec. \u201eLeksykon\u2026\u201d powsta\u0142 pod kierunkiem ks. dr. hab. Henryka Olszara, wyk\u0142adowcy Wydzia\u0142u Teologicznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Liczy 1056 stron i 158 hase\u0142, biogram\u00f3w. I list\u0119 uj\u0119tych w nich bohater\u00f3w opublikowa\u0142 \u201eDZ\u201d. Zachowa\u0142 si\u0119 jak \u201eDer Zeitung\u201d, ale nazwiska posz\u0142y w \u015bwiat. Z jednej strony zapanowa\u0142a konsternacja, z drugiej \u2013 oburzenie. Kto manipuluje histori\u0105 \u015al\u0105ska i kto chce pisa\u0107 j\u0105 od nowa? Kto personalnie wskazywa\u0142 osoby do panteonu \u2013 nie wiadomo. Wiadomo tylko, \u017ce to tajemne gremium sk\u0142ada\u0142o si\u0119 a\u017c z 46 badaczy, po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych by\u0142o 11 duchownych, dwie dodatkowe osoby z Wydzia\u0142u Teologicznego i dw\u00f3ch pracownik\u00f3w Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach. Byli tak\u017ce badacze z\u00a0 Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, naukowcy IPN i historycy z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Niebawem ta anonimowo\u015b\u0107 pierzchnie, nie ma na to nawet arcybiskupiej si\u0142y, ale ju\u017c teraz mo\u017cna co nieco wydedukowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Na 158 hase\u0142 ponad 70 (sic!) po\u015bwi\u0119cono ksi\u0119\u017com katolickim\u2026 Mamy te\u017c par\u0119 \u015bwi\u0119tych – pr\u00f3cz wspomnianej ju\u017c \u015bw. Jadwigi jest jeszcze \u015bw. Jacek Odrow\u0105\u017c z prze\u0142omu XII i XIII w. i dwie zakonnice. Mamy trzech pastor\u00f3w i jednego rabina \u2013 ekumenizm wi\u0119c w pe\u0142nej swej krasie. Obecno\u015bci\u0105 w panteonie wyr\u00f3\u017cnieni zostali te\u017c organi\u015bci, dyrygenci ch\u00f3r\u00f3w, dziennikarze prasy katolickiej, do tej pory poza ko\u015bcielnymi kr\u0119gami bli\u017cej nieznani.<\/p>\n\n\n\n Biogramy zachwycaj\u0105co proste w swej postaci – data urodzenia, dane taty i mamy, jaka szko\u0142a, jakie lektury, przyja\u017anie, upodobane miejsca. Mocne zaznaczenie katolickiej obecno\u015bci w panteonie to posta\u0107 ks. J\u00f3zefa Stokowego, proboszcza parafii \u015bw. J\u00f3zefa Robotnika w Katowicach-We\u0142nowcu, kt\u00f3rego biogram, jak wiele innych, zdobiony jest cennymi my\u015blami uwiecznionymi na marginesie: \u201ewycisn\u0105\u0142 szlachetne pi\u0119tno na parafii, (\u2026) tryska\u0142 zawsze wprost \u017cywio\u0142owym humorem, (\u2026) aposto\u0142owa\u0142 u\u015bmiechem, (\u2026) by\u0142 znakomitym kaznodziej\u0105 i ci\u0119tym w s\u0142owie \u017cartownisiem\u201d. Echo tych cn\u00f3t\u00a0ani chybi splecie si\u0119 z chichotem, kt\u00f3ry w podziemiach katedry, jak wspomnia\u0142em, ju\u017c niesie si\u0119 proroczo jak cholera.<\/p>\n\n\n\n W \u201eLeksykonie\u2026\u201d znalaz\u0142o si\u0119 siedmiostronicowe miejsce dla dr Jadwigi Kucianki z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, badaczce pi\u015bmiennictwa na \u015al\u0105sku \u2013 ostatniej ofiary wampira Zbigniewa Marchwickiego, je\u015bli to on by\u0142 tym wampirem, rzecz jasna. Pani Kucianka \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z pismami katolickimi, a jednym z jej najwi\u0119kszych osi\u0105gnie\u0107 by\u0142o zdefiniowanie poj\u0119cia pisarz ludowy.<\/em><\/p>\n\n\n\n Niespodzianka, kt\u00f3ra zaskoczy\u0142a mnie i ucieszy\u0142a, to obecno\u015b\u0107 \u015bl\u0105skich pisarzy: Gustawa Morcinka, Alfreda Szklarskiego i Wilhelma Szewczyka. Wida\u0107 Morcinkowi puszczono w niepami\u0119\u0107 epizod ze Stalinogrodem, a Szklarskiemu wojenne erotyczne publikacje w polskoj\u0119zycznych \u201egadzin\u00f3wkach\u201d przewa\u017cy\u0142y wida\u0107 zas\u0142ugi przyg\u00f3d Tomka Wilmowskiego, kt\u00f3re wspar\u0142y proces wychowawczy \u00f3wczesnych m\u0142odych pokole\u0144, czyli tak\u017ce mnie.<\/p>\n\n\n\n Ciekawi mnie niezmiernie argumentacja za Wilhelmem Szewczykiem, bo jestem zaanga\u017cowany w obron\u0119 jego pami\u0119ci w \u015bl\u0105skiej przestrzeni publicznej i historycznej. Lew\u0105 r\u0119k\u0105 wojewoda dekomunizuje z Wilusia place, ulice i szko\u0142y, praw\u0105 zaprasza do podziemi Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego. Bez gorza\u0142ki nie da si\u0119 tego zrozumie\u0107, a po niej odpowied\u017a mo\u017ce by\u0107 tylko jedna: szal\u0119 przewa\u017cy\u0142y przedwojenne zwi\u0105zki Szewczyka z Obozem Radykalno-Narodowym.<\/p>\n\n\n\n Ciesz\u0119 si\u0119, i to bez \u017cadnych podtekst\u00f3w, \u017ce dostrze\u017cono \u015bl\u0105skich noblist\u00f3w, cho\u0107 nagrody zdobywali dla Niemiec i USA. Kurt Adler (1902\u201358) z Chorzowa \u2013 Nobel z chemii; Maria Goeppert-Mayer (1906\u201372) z Katowic \u2013 z fizyki i Otto Stern (1888\u20131969) z \u017bor \u2013 tak\u017ce z fizyki (Mayer i Stern pracowali przy ameryka\u0144skim programie atomowym). Brakuje w\u015br\u00f3d nich Konrada Blocha (1912\u20132000) z Nysy, opolskiej cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska \u2013 Nobel z medycyny za badania nad zwalczaniem i zapobieganiem mia\u017cd\u017cycy.<\/p>\n\n\n\n Za to z Nysy mamy b\u0142ogos\u0142awion\u0105 Mari\u0119 Luiz\u0119 Merkert (1817\u201372), niemieck\u0105 zakonnic\u0119, za\u0142o\u017cycielk\u0119 Zgromadzenia Si\u00f3str \u015bw. El\u017cbiety. Nie chcia\u0142bym by\u0107 z\u0142ym prorokiem, ale my\u015bl\u0119, \u017ce gdy podziemia nawiedzi Jaros\u0142aw Kaczy\u0144ski, mo\u017ce gro\u017anie zmarszczy\u0107 brew. Nie, \u017ce to jaki\u015b drugi sort, nic z tych rzeczy! Ale opcja niemiecka, jawna na dodatek. Przyjdzie tw\u00f3rcom \u015bwi\u0105tyni \u015bl\u0105skich bog\u00f3w zameldowa\u0107 si\u0119 na dywaniku, oj przyjdzie\u2026<\/p>\n\n\n\n Aby pozosta\u0107 jeszcze przy\nkobietach, to w panteonie jest Teresa Malicka, w parze z m\u0119\u017cem Eugeniuszem \u2013\nzajmuj\u0105 si\u0119 rekolekcjami dla ma\u0142\u017conk\u00f3w. A pani Teresa jest dodatkowo autork\u0105\npiosenek na festiwale religijne i publikuje w \u201eGo\u015bciu Niedzielnym\u201d. Pa\u0144stwa\nMalickich wprowadzi\u0142a do panteonu nagroda Lux ex Silesia. I dobrze.<\/p>\n\n\n\n Zas\u0142ugi postaci wymienionych w \u201eLeksykonie\u2026\u201d mierzy\u0107 mo\u017cna r\u00f3\u017cnymi miarami, najtrafniej ilo\u015bci\u0105 po\u015bwi\u0119conych im stron. Jak dwustronicowemu Stanis\u0142awowi Hadynie (1919\u201399), ojcu \u015bwiatowych sukces\u00f3w Narodowego Zespo\u0142u Pie\u015bni i Ta\u0144ca \u201e\u015al\u0105sk\u201d \u2013 odnie\u015b\u0107 si\u0119 do wspomnianej ju\u017c siedmiostronicowej Jadwigi Kucianki? Niekt\u00f3rzy pytaj\u0105, czy dwie strony to czasem nie za du\u017co. Ewangelik?\u00a0– czego jeszcze chce. Ot\u00f3\u017c Teresa Semik, wielka posta\u0107 na \u015bl\u0105skiej dziennikarskiej scenie, powiedzia\u0142a wprost i dosadnie: Hadyna do\u015bwiadcza fa\u0142szywej pami\u0119ci!<\/p>\n\n\n\n Czytamy: \u201epomys\u0142odawca i organizator pracy w zespole\u201d. No i autor pie\u015bni ludowych. Po co wspomina\u0107, \u017ce Hadyna to kompozytor, dyrygent, muzykolog\u2026 No i znany w \u015bwiecie, wielokrotnie nagradzany pisarz\u2026 Tote\u017c w \u201eLeksykonie\u2026\u201d o tym cicho sza. A\u017c korci, \u017ceby uzupe\u0142ni\u0107 notk\u0119 o kilka jego ksi\u0105\u017cek: „Niezatarte \u015blady” \u2013 opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu Fryderyka Chopina, na podstawie kt\u00f3rej powsta\u0142 film \u201eM\u0142odo\u015b\u0107 Chopina\u201d; Droga do hymnu\u201d \u2013 literacko-historyczne studium o \u201eMazurku D\u0105browskiego\u201d; „B\u0142ogos\u0142awieni pok\u00f3j czyni\u0105cy” \u2013 dramat o \u017cyciu Mahatmy Gandhiego; „Zdruzgotane sny” \u2013 dramat o \u017cyciu Martina Luthera Kinga; „Deklaracja 76” \u2013 dramat o dziejach \u201eDeklaracji Niepodleg\u0142o\u015bci Stan\u00f3w Zjednoczonych\u201d; „Dwa ognie” \u2013 powie\u015b\u0107 o rewolucji francuskiej. Mo\u017ce to niewa\u017cne sprawy, a mo\u017ce wr\u0119cz przeciwnie \u2013 niech ka\u017cdy pomy\u015bli, co chce. Pomy\u015ble\u0107 zawsze w ko\u0144cu warto.<\/p>\n\n\n\n Takiej wybi\u00f3rczej pami\u0119ci doznaje wiele innych postaci uj\u0119tych w \u201eLeksykonie\u2026\u201d \u2013 w miar\u0119 czasu trzeba b\u0119dzie j\u0105 odprasowa\u0107, odgina\u0107 zagi\u0119te fa\u0142dy, przywraca\u0107 pe\u0142nej prawdzie. Odfa\u0142szywi\u0107!<\/p>\n\n\n\n Rekompensat\u0105 by\u0107 mo\u017ce mia\u0142 by\u0107 jedenastostronicowy Wojciech Korfanty, kt\u00f3ry sto lat temu poda\u0142 Polsce na tacy przemys\u0142ow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. W tej jedenastce \u2013 r\u00f3wnie\u017c bibliografia i t\u0142umaczenia na angielski i francuski. A wi\u0119c skromnie w wymiarze panteonu.\u00a0Cho\u0107 dla mnie pod jego portretem powinny by\u0107 tylko dwa s\u0142owa: Wojciech Korfanty. I wystarczy.<\/p>\n\n\n\n W tej licytacji na strony niechybnie zas\u0142uguje na uwag\u0119 Micha\u0142 R\u0119kasa (1895\u20131964), jak ja pochodz\u0105cy z Kres\u00f3w, kt\u00f3ry rozsiad\u0142 si\u0119 a\u017c na 14 stronach \u201eLeksykonu\u2026\u201d! Obaj jeste\u015bmy zza Buga, ale gdzie mnie tam do R\u0119kasy, kt\u00f3ry ju\u017c w gimnazjum gra\u0142 na fortepianie, pisa\u0142 patriotyczne wiersze i poematy. Mama chcia\u0142a, \u017ceby syn uczy\u0142 si\u0119 na lekarza, on jednak wybra\u0142 \u2013 zgadnijcie co? Seminarium. Ju\u017c jako lwowski kleryk zorganizowa\u0142 a\u017c 12 zebra\u0144 Ko\u0142a Odczytowego Kleryk\u00f3w. Na \u015al\u0105sk przyjecha\u0142 w 1945 r. i przeni\u00f3s\u0142 tutaj stowarzyszenie \u201eApostolstwo Chorych\u201d. By\u0142 kapelanem w szpitalu, wydawa\u0142 pismo dla chorych, prowadzi\u0142 radiowe dla nich audycje\u2026By\u0142 wi\u0119c ksi\u0119dzem z krwi i ko\u015bci. W spos\u00f3b godny podziwu wype\u0142nia\u0142 swoje powo\u0142anie. Czy jedyny? Nie to, \u017cebym nie docenia\u0142 rodaka, ale czy rzetelno\u015b\u0107 przynale\u017cna posterunkowi, na kt\u00f3rym wobec Boga zobowi\u0105za\u0142o si\u0119 sta\u0107, oznacza automatycznie miejsce w Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim i czternastostronicowy pean?<\/p>\n\n\n\n Na wst\u0119pie przywo\u0142a\u0142em imiona tych, kt\u00f3rzy zas\u0142uguj\u0105 na dobr\u0105 i wyj\u0105tkow\u0105 pami\u0119\u0107, bo byli dobrzy i wyj\u0105tkowi, a nie ma dla nich miejsca w panteonie. Postaci gorszego sortu jest wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n Oto Ludwig Guttman (1899\u20131980), urodzony w Toszku k. Gliwic niemiecki lekarz \u017cydowskiego pochodzenia. W 1939 r. wyemigrowa\u0142 do Wielkiej Brytanii, a po wojnie zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 jako pionier rehabilitacji os\u00f3b niepe\u0142nosprawnych, przewa\u017cnie inwalid\u00f3w wojennych. By\u0142 tw\u00f3rc\u0105 igrzysk paraolimpijskich! Te\u017c, jakby nie patrze\u0107, Wielki \u015al\u0105zak. Albo Oskar Troplowitz (1863\u20131918) z Gliwic, niemiecki farmaceuta, tak\u017ce pochodzenia \u017cydowskiego \u2013 wynalazca kremu Nivea i pasty do z\u0119b\u00f3w. Cho\u0107 w 1910 r. przeszed\u0142 wraz z \u017con\u0105 na wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, to historia ceni go nie za to. Jeszcze przed I wojn\u0105 wprowadzi\u0142 w swoich przedsi\u0119biorstwach 48-godzinny tydzie\u0144 pracy przy zachowaniu dla robotnik\u00f3w pe\u0142nych wynagrodze\u0144 i p\u0142atnych urlop\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Gdybym by\u0142 z\u0142o\u015bliwy, zapyta\u0142bym: jakie\u017c to zas\u0142ugi ma taki Troplowitz dla stulecia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska w Polsce? Ale nie jestem. Tylko si\u0119 dziwi\u0119.<\/p>\n\n\n\n W tych dniach pada tyle nazwisk, \u017ce trzeba ju\u017c zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107 o Prawdziwym Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim\u2026 Na pocz\u0105tku wymieni\u0142em paru Wielkich Nieobecnych, bez kt\u00f3rych \u015al\u0105sk nie by\u0142by tym, czym jest. Kutz, Zi\u0119tek, Religa, Duda-Gracz, bliska sercu Krysia Bochenek, podziwiana prof. Bo\u017cena Heger-Ma\u0142ecka\u2026 Jestem pewien, \u017ce nie wszyscy pomini\u0119ci chcieliby zej\u015b\u0107 do podziemi katedry i tam zamieszka\u0107 z aktualnymi bogami \u015bl\u0105skiej \u015bwi\u0105tyni. Czuliby si\u0119 samotni, a kochali ludzi i \u015bwiat. By\u0142oby im zimno i obco.<\/p>\n\n\n\n Wielu \u015al\u0105zakom brakuje Marii Rajdy-Kujawskiej (1893\u20131948) z Raciborza, jedynej lekarki w III powstaniu \u015bl\u0105skim. Kierowa\u0142a powsta\u0144czym poci\u0105giem sanitarnym. We wrze\u015bniu, gdy zacz\u0119\u0142a si\u0119 wojna, uciek\u0142a z dwiema c\u00f3rkami przez Rumuni\u0119 do Jugos\u0142awii, a przed jej zako\u0144czeniem, po zaj\u0119ciu przez hitlerowc\u00f3w Dalmacji, trafi\u0142y do obozu w Ravensbruck. Maria pracowa\u0142a w 11. bloku szpitalnym, w kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107 wzgl\u0119dnie ludzkie warunki dla chorych, cho\u0107 niemiecki wy\u017cszy personel wytyka\u0142 jej \u201eHumanitatsfimmel\u201d (bzik humanitarny). Ocali\u0142a od kom\u00f3r gazowych kilkaset ci\u0119\u017cko chorych wi\u0119\u017aniarek, bo w trakcie selekcji zmieni\u0142a dokumentacj\u0119 i przekona\u0142a niemieckich lekarzy, \u017ce to rekonwalescentki, z kt\u00f3rych b\u0119dzie jeszcze w obozie po\u017cytek. Ale dr Maria Kujawska musi jeszcze poczeka\u0107 na swoj\u0105 pami\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n W \u201eLeksykonie\u2026\u201d znalaz\u0142 si\u0119 Henryk S\u0142awik, kt\u00f3rego wyb\u00f3r jest niepodwa\u017calny. I wielu innych, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 jest obowi\u0105zkowa. Jednak wielu \u015al\u0105zak\u00f3w czyni\u0105cych dobro stoi w kolejce do \u017cycia w naszej pami\u0119ci. Na zawsze. Cho\u0107 niekoniecznie w tym panteonie. Najwa\u017cniejszy sygnatariusz umowy o Panteonie G\u00f3rno\u015bl\u0105skim, metropolita katowicki, musi d\u017awiga\u0107 najwi\u0119kszy ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015bci za \u015bl\u0105sk\u0105 prawd\u0119. Musi j\u0105 wzi\u0105\u0107 na klat\u0119. Rozdaje wszak karty w tej wa\u017cnej grze.<\/p>\n\n\n\n Z Wielkich \u015al\u0105zak\u00f3w, wzgardzonych przez sygnatariuszy Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego, najbardziej \u017cal mi Jerzego Dudy-Gracza (1941\u20132004). O ironio losu! Ile\u017c on si\u0119 natrudzi\u0142 nad \u201eGolgot\u0105 Jasnog\u00f3rsk\u0105\u201d podarowan\u0105 w 2001 r. cz\u0119stochowskiemu sanktuarium w imieniu \u015brodowisk tw\u00f3rczych. Jako dow\u00f3d wiary naszego czasu. Droga Krzy\u017cowa – 18 scen cierpienia – znalaz\u0142a swoje miejsce jako votum tu\u017c przy Kaplicy Cudownego Obrazu. Znakomity artysta m\u00f3wi\u0142 w\u00f3wczas: – Czas \u201eGolgoty Jasnog\u00f3rskiej\u201d trwa dzisiaj, teraz, tutaj, w katolickiej Polsce. Chrystus idzie na krzy\u017c na naszych oczach, w\u015br\u00f3d nas upada, umiera i zmartwychwstaje. W\u015br\u00f3d nas, ale nie zawsze razem z nami.<\/em><\/p>\n\n\n\n Konia z rz\u0119dem temu, kto mi powie, dlaczego Duda-Gracz nie zyska\u0142 uznania ko\u015bcielno-pa\u0144stwowych juror\u00f3w Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego?<\/p>\n\n\n\n Szcz\u0119\u015bliwi ci, kt\u00f3rzy podziemnego chichotu pod katedr\u0105 s\u0142ysze\u0107 nie b\u0119d\u0105. Czy my, durny nar\u00f3d \u015bl\u0105ski, niemaj\u0105cy wp\u0142ywu na wyb\u00f3r naszych bog\u00f3w, bohater\u00f3w naszej ma\u0142ej ojczyzny – musimy by\u0107 na niego skazani? Chcia\u0142bym z bratnimi duszami zawalczy\u0107, \u017ceby tak si\u0119 nie sta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Bo \u2013 podsumowuj\u0105c \u2013 Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski nie jest godny tej nazwy. To najwy\u017cej \u201ePanteon Ko\u015bcio\u0142a katolickiego na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku\u201d! To nie moja ocena, ale przywo\u0142ana przez koleg\u00f3w z \u201eDZ\u201d refleksja jednego z \u017cywych bog\u00f3w, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 w panteonie za spraw\u0105 \u201e\u015awiat\u0142a ze \u015al\u0105ska\u201d. Czuj\u0119 niesmak, a \u017ce akurat domy\u015blam si\u0119, o kogo chodzi, to mo\u017cemy by\u0107 \u015bwiadkami wycofania swojej postaci z podziemia katedr.<\/p>\n\n\n\n W zamy\u015ble powo\u0142ania Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego, \u017ceby trzyma\u0107 si\u0119 przecz\u0105cej poj\u0119ciu nazwy, nie by\u0142o \u017cadnej idei, \u017cadnego przes\u0142ania, \u017cadnej my\u015bli przewodniej\u2026 No mo\u017ce by\u0142a na zasadzie: ja j\u0105 rzucam, a wy j\u0105 \u0142apcie. Ma by\u0107 godne uczczenie zwi\u0105zku G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Rzeczpospolit\u0105 \u2013 to b\u0119dzie! Czuj\u0119, mieszkaj\u0105c tutaj, zamiary napisania historii \u015al\u0105ska od nowa. A wi\u0119c historii Polski te\u017c. Od nas, durnego narodu, zale\u017cy, czy na to pozwolimy.<\/p>\n\n\n\n PS Stawiaj\u0105c kropk\u0119 nad \u201ei\u201d, us\u0142ysza\u0142em, \u017ce Urz\u0105d Ochrony Konkurencji i Konsument\u00f3w ostatecznie zgodzi\u0142 si\u0119 na przej\u0119cie Polski Press, a wi\u0119c i \u201eDziennika Zachodniego\u201d, przez Orlen prezesa Daniela Obajtka. Co\u015b si\u0119 w redakcji zawiruje, przed dziennikarzami trudne \u017cyciowe wybory, nadci\u0105gnie jak amen w pacierzu weryfikacja\u2026 Si\u0119, koledzy, trzymajcie! Pozostaje satysfakcja, marna, bo marna, \u017ce Panteonu G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego nie da si\u0119 ju\u017c zak\u0142ama\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Abp Wiktor Skworc, metropolita katowicki, powiedzia\u0142 swego czasu, \u017ce Panteon G\u00f3rno\u015bl\u0105ski b\u0119dzie wielk\u0105 szko\u0142\u0105 uczenia si\u0119 \u015al\u0105ska i o \u015al\u0105sku. Je\u017celi tak, to sam kap\u0142an w tej szkole powinien repetowa\u0107 kilka klas.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":1213,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1211"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1211"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1212,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1211\/revisions\/1212"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}