Europejski Trybuna\u0142 Praw Cz\u0142owieka w Strasburgu stan\u0105\u0142 po stronie \u015al\u0105zak\u00f3w. Mog\u0105 zrzesza\u0107 si\u0119 i dzia\u0142a\u0107 jako narodowo\u015b\u0107 \u015bl\u0105ska. To polskie s\u0105dy, odmawiaj\u0105c rejestracji Stowarzyszenia Os\u00f3b Narodowo\u015bci \u015al\u0105skiej, z\u0142ama\u0142y prawo gwarantuj\u0105ce wolno\u015b\u0107 zrzeszania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Polska pogwa\u0142ci\u0142a art. 11 Konwencji o Ochronie Praw Cz\u0142owieka i Podstawowych Wolno\u015bci, gwarantuj\u0105cy prawo do swobodnego stowarzyszania si\u0119.<\/p>\n\n\n\n
W \u015brodowiskach \u015bl\u0105skich wyczuwa si\u0119 rado\u015b\u0107, ale euforii jeszcze nie ma. \u015al\u0105zacy dopiero wyszli na prost\u0105. Do pokonania s\u0105 jeszcze dwie fosy z wod\u0105. Chodzi o uznanie mowy \u015bl\u0105skiej za j\u0119zyk regionalny \u2013 co obieca\u0142 Donald Tusk w kampanii wyborczej, a czym Sejm ma si\u0119 zaj\u0105\u0107 ju\u017c w drugiej po\u0142owie marca. Oraz uznanie \u015al\u0105zak\u00f3w za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105, na co trzeba b\u0119dzie jeszcze chwil\u0119 poczeka\u0107, cho\u0107 wydaje si\u0119, \u017ce s\u0105 bli\u017cej ni\u017c dalej do osi\u0105gni\u0119cia tego celu.<\/p>\n\n\n\n
„To orzeczenie ma wymiar historyczny\u00a0– napisa\u0142 na platformie X \u015bl\u0105ski europose\u0142 \u0141ukasz Kohut. –\u00a0600 tys. ludzi, kt\u00f3rzy zaznaczyli w spisie powszechnym \u015bl\u0105sk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, zosta\u0142y uszanowane przez europejski trybuna\u0142. Uznanie j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego za j\u0119zyk regionalny to jedno, ale tak\u017ce ju\u017c najwy\u017cszy czas, aby \u015al\u0105zaczki i \u015al\u0105zacy zostali uznani w Polsce za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105. Taki jest bowiem stan faktyczny – jeste\u015bmy najwi\u0119ksz\u0105 nieuznan\u0105 mniejszo\u015bci\u0105 etniczn\u0105 w Polsce. I b\u0119dziemy walczy\u0107 o uznanie tego statusu i nasze prawa \u2013 jako dumni obywatele Polski i Europy, ale o \u015bl\u0105skiej to\u017csamo\u015bci\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W ostatnim spisie powszechnym narodowo\u015b\u0107 \u015bl\u0105sk\u0105, w kilku konfiguracjach, zadeklarowa\u0142y 596 224 osoby. Z tego 236 588 os\u00f3b jako narodowo\u015b\u0107 pierwsz\u0105, w tym 187 372 osoby – jako jedyn\u0105.\u00a0Do narodowo\u015bci \u015bl\u0105skiej i polskiej przyzna\u0142o si\u0119 385 046 mieszka\u0144c\u00f3w Polski.<\/p>\n\n\n\n
Batalia \u015al\u0105zak\u00f3w o „stowarzyszenie \u015bl\u0105skiej mniejszo\u015bci\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 przed blisko trzema dekadami. Pod koniec 1996 r. cz\u0142onkowie Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska, z Jerzym Gorzelikiem na czele, z\u0142o\u017cyli w S\u0105dzie Wojew\u00f3dzkim w Katowicach wniosek o rejestracj\u0119 stowarzyszenia: Zwi\u0105zek Ludno\u015bci Narodowo\u015bci \u015al\u0105skiej.<\/p>\n\n\n\n
Po kilku miesi\u0105cach s\u0105d dokona\u0142 rejestracji ZLN\u015a, ale katowicki wojewoda z\u0142o\u017cy\u0142 apelacj\u0119. S\u0105d Apelacyjny uchyli\u0142 decyzj\u0119 pierwszej instancji i wniosek o rejestracj\u0119 oddali\u0142.<\/p>\n\n\n\n
W odpowiedzi za\u0142o\u017cyciele stowarzyszenia wnie\u015bli skarg\u0119 kasacyjn\u0105 do S\u0105du Najwy\u017cszego – zosta\u0142a oddalona. Wniesiono wi\u0119c skarg\u0119 do Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka, a z niego do Wielkiej Izby Trybuna\u0142u. Wyrok zapad\u0142 20 lat temu, w lutym 2004 r.<\/p>\n\n\n\n
WIT oddali\u0142a skarg\u0119, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce jej zadaniem nie jest rozstrzyganie o istnieniu \u015bl\u0105skiej mniejszo\u015bci narodowej, lecz w jej opinii polskie s\u0105dy mia\u0142y prawo odm\u00f3wi\u0107 rejestracji stowarzyszenia. Rejestracja skutkowa\u0142aby automatycznie nabyciem przez stowarzyszenie praw przewidzianych m.in. w ordynacji wyborczej, kt\u00f3re zwalniaj\u0105 mniejszo\u015bci narodowe z obowi\u0105zku przekroczenia 5-proc. progu w skali kraju.<\/p>\n\n\n\n
Pod koniec 2011 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 druga \u015bl\u0105ska batalia, kt\u00f3ra sw\u00f3j fina\u0142 uzyska\u0142a par\u0119 dni temu. W\u00f3wczas S\u0105d Rejonowy w Opolu zarejestrowa\u0142 Stowarzyszenie Os\u00f3b Narodowo\u015bci \u015al\u0105skiej. Postanowienie s\u0105du zaskar\u017cy\u0142a Prokuratura Okr\u0119gowa w Opolu, podnosz\u0105c, \u017ce decyzja o rejestracji SON\u015a jest sprzeczna z ustaw\u0105 o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych – bo nie ma w niej wzmianki o narodowo\u015bci \u015bl\u0105skiej.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy S\u0105d Okr\u0119gowy oddali\u0142 apelacj\u0119 prokuratury, ta wnios\u0142a skarg\u0119 kasacyjn\u0105 do S\u0105du Najwy\u017cszego.<\/p>\n\n\n\n
SN stwierdzi\u0142 m.in.:\u00a0„Szanuj\u0105c przekonanie cz\u0119\u015bci \u015al\u0105zak\u00f3w o ich pewnej odr\u0119bno\u015bci, wynikaj\u0105cej z kultury i regionalnej gwary, nie mo\u017cna jednak zaakceptowa\u0107 sugestii, i\u017c tworzy si\u0119 nar\u00f3d \u015bl\u0105ski, b\u0105d\u017a ju\u017c istnieje \u2013 w liczbie kilkuset tysi\u0119cy os\u00f3b, kt\u00f3rzy zadeklarowali przynale\u017cno\u015b\u0107 w spisie powszechnym\u201d (chodzi o spis z 2011 r. – JD).<\/p>\n\n\n\n
S\u0105d uzna\u0142, \u017ce \u015al\u0105zacy nie s\u0105 osobnym narodem, wi\u0119c nie mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 stowarzyszenie z nazw\u0105 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do narodowo\u015bci \u015bl\u0105skiej. SN nakaza\u0142 dzia\u0142aczom SON\u015a usuni\u0119cie z nazwy i statutu wszelkich kwestii odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do „\u015bl\u0105sko\u015bci\u201d. W tym\u017ce wyroku z 2013 r. S\u0105d Najwy\u017cszy odni\u00f3s\u0142 si\u0119 tak\u017ce do zg\u0142aszanych przez SON\u015a i RA\u015a postulat\u00f3w autonomii: „D\u0105\u017cenie do uzyskania autonomii i poczucia pe\u0142nego w\u0142adztwa os\u00f3b narodowo\u015bci \u015bl\u0105skiej na terenie \u015al\u0105ska nale\u017cy oceni\u0107 jako d\u0105\u017cenie do os\u0142abienia jedno\u015bci i integralno\u015bci pa\u0144stwa polskiego, co jest sprzeczne z zasad\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 z art. 3 Konstytucji RP\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Sprawa wr\u00f3ci\u0142a na Opolszczyzn\u0119 i po kolejnych procesach zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wyrokiem S\u0105du Rejonowego w Opolu – o wykre\u015bleniu SON\u015a z rejestru stowarzysze\u0144. Po czym ponownie przesz\u0142a apelacyjn\u0105 i kasacyjn\u0105 drog\u0119, zako\u0144czon\u0105 odmow\u0105 przyj\u0119cia przez S\u0105d Najwy\u017cszy skargi \u015bl\u0105skiego stowarzyszenia.<\/p>\n\n\n\n
Pod koniec marca 2017 r. za\u0142o\u017cyciele SON\u015a, reprezentowani przez mec. Waldemara Murka, cz\u0142onka w\u0142adz RA\u015a, z\u0142o\u017cyli kolejn\u0105 skarg\u0119 do Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Po siedmiu latach, 14 marca 2024 r., ETPC uzna\u0142 skarg\u0119 za dopuszczaln\u0105 i jednomy\u015blnie orzek\u0142, \u017ce dosz\u0142o naruszenia art. 11 Europejskiej Konwencji Praw Cz\u0142owieka. W wyroku czytamy: „Trybuna\u0142 uwa\u017ca, \u017ce w\u0142adze kraju nie wykaza\u0142y, \u017ce nazwa skar\u017c\u0105cego stowarzyszenia i brzmienie dw\u00f3ch postanowie\u0144 statutu stowarzyszenia, kt\u00f3re odnosi\u0142y si\u0119 do narodowo\u015bci \u015bl\u0105skiej<\/em>, mog\u0142y stanowi\u0107 zagro\u017cenie dla porz\u0105dku publicznego\u201d.<\/p>\n\n\n\n ETPCz uzna\u0142, \u017ce powody, na kt\u00f3re powo\u0142ywa\u0142y si\u0119 w\u0142adze w celu rozwi\u0105zania skar\u017c\u0105cego stowarzyszenia, nie by\u0142y „istotne i wystarczaj\u0105ce\u201d i nie wykaza\u0142y, \u017ce rozwi\u0105zanie SON\u015a wynika\u0142o z „pilnej potrzeby spo\u0142ecznej\u201d.<\/p>\n\n\n\n Co ten art. 11 oznacza w praktyce? Daje ka\u017cdemu prawo do swobodnego i pokojowego gromadzenia si\u0119 i stowarzyszania. Tylko tyle, a dla \u015al\u0105zak\u00f3w a\u017c tyle!<\/p>\n\n\n\n I gdyby zostali ustawowo uznani za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105 – etniczn\u0105, a nie narodow\u0105, bo ten ostatni przywilej przynale\u017cy mniejszo\u015bciom maj\u0105cym oparcie we w\u0142asnych niepodleg\u0142ych pa\u0144stwach, np. Bia\u0142orusinom, Niemcom, Rosjanom, Ukrai\u0144com, \u017bydom – wi\u0119c gdyby zostali uznani za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105, to i tak nie omin\u0119liby 5-proc. progu wyborczego. A w\u0142a\u015bnie ten pr\u00f3g by\u0142 przez dziesi\u0119ciolecia g\u0142\u00f3wnym punktem zapalnym w ocenach \u015bl\u0105skich d\u0105\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n Nie ma te\u017c powod\u00f3w, aby stawia\u0107 znak r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy prawem do zrzeszania si\u0119 i ewentualn\u0105 destabilizacj\u0105 38-milionowego kraju. Has\u0142a o autonomii lansowane przez RA\u015a lata temu przesz\u0142y do historii, zanim jeszcze na dobre wybrzmia\u0142y. Po prostu w 4,5-milionowym wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim, zdominowanym przez nap\u0142ywowy \u017cywio\u0142 jednoznacznie do b\u00f3lu polski, nie ma szczypty przyzwolenia na jakiekolwiek odr\u0119bno\u015bci od Polski.<\/p>\n\n\n\n Ale na wi\u0119ksz\u0105 samorz\u0105dow\u0105 przestrze\u0144 – ju\u017c tak! Jak zreszt\u0105 dla wszystkich innych wojew\u00f3dztw w kraju.<\/p>\n\n\n\n Wygrali my!<\/p>\n\n\n\n Tak napisali na profilu SON\u015a dzia\u0142acze stowarzyszenia \u2013 jeszcze w likwidacji: Pejter D\u0142ugosz i Wojtek Glensk. Jerzy Gorzelik, przewodnicz\u0105cy RA\u015a, skomentowa\u0142: „To wielka chwila dla przywi\u0105zanych do swej to\u017csamo\u015bci \u015al\u0105zak\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n I tego si\u0119 trzymajmy.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Europejski Trybuna\u0142 Praw Cz\u0142owieka w Strasburgu stan\u0105\u0142 po stronie \u015al\u0105zak\u00f3w. Mog\u0105 zrzesza\u0107 si\u0119 i dzia\u0142a\u0107 jako narodowo\u015b\u0107 \u015bl\u0105ska. To polskie s\u0105dy, odmawiaj\u0105c rejestracji Stowarzyszenia Os\u00f3b Narodowo\u015bci \u015al\u0105skiej, z\u0142ama\u0142y prawo gwarantuj\u0105ce wolno\u015b\u0107 zrzeszania si\u0119.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":1037,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1512"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1512"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1514,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1512\/revisions\/1514"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1037"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}