Wetuj\u0105c ustaw\u0119 o j\u0119zyku \u015bl\u0105skim, Karol Nawrocki proponuje r\u00f3wnocze\u015bnie jego ochron\u0119 i wsparcie, ale pod nazw\u0105 „gwara \u015bl\u0105ska\u201d. O co chodzi w tym wybiegu?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Pewnie za „j\u0119zykiem\u201d, w rozumieniu prezydenta, czai si\u0119 nar\u00f3d, nawet je\u015bli bierze pod uwag\u0119 tylko mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105, a „gwara\u201d to jedynie bezpieczne s\u0105siedzkie pogaduszki przez p\u0142ot, ewentualnie biesiady Masztalskich przy piwie i krupnioku. \u017badne zagro\u017cenie dla \u015bwi\u0119tej jedno\u015bci narodu polskiego: katolickiej w wierze, j\u0119zykowej w polsko\u015bci i w og\u00f3le. Z polityczn\u0105 r\u00f3\u017cnie bywa. W ka\u017cdym razie gwara musi \u015al\u0105zakom wystarczy\u0107. Niech nie podskakuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Z tego weta wy\u0142ania si\u0119 zasadnicze pytanie: czy \u015al\u0105zakom tak naprawd\u0119 potrzebny jest j\u0119zyk \u015bl\u0105ski? W wyborach prezydenckich w ca\u0142ym wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim, od Bielska-Bia\u0142ej, Sosnowca, po Cz\u0119stochow\u0119 – Rafa\u0142 Trzaskowski nieznacznie wygra\u0142 z Karolem Nawrockim. O nieca\u0142e 3 pkt proc.<\/p>\n\n\n\n
Za to na terenach typowo \u015bl\u0105skich, gdzie si\u0119 goda i piel\u0119gnuje \u015bl\u0105sk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, wyra\u017anie zwyci\u0119\u017cy\u0142 Nawrocki. Ale to Trzaskowski chodzi\u0142 pod r\u0119k\u0119 z \u017con\u0105 i has\u0142em „pierwsza dama ze \u015al\u0105ska\u201d oraz zapewnieniem, \u017ce jak wygra, to z marszu podpisze ustaw\u0119 o j\u0119zyku regionalnym. Nawrocki niczego nie obiecywa\u0142 i nawet nie zaj\u0105kn\u0105\u0142 si\u0119 o potrzebie uznania takiego j\u0119zyka. To co jest grane? Mo\u017ce pytanie o to, po co \u015al\u0105zakom jest j\u0119zyk \u015bl\u0105ski, jest zasadne?<\/p>\n\n\n\n
\u015al\u0105zacy, domagaj\u0105c si\u0119 uznania swojego dialektu, godki, za j\u0119zyk regionalny, podobnie jak kaszubski, powinni najpierw \u017c\u0105da\u0107 dost\u0119pu do morza. Cho\u0107 absurdalny na pierwszy rzut oka, mo\u017ce by\u0107 \u0142atwiejszym celem do osi\u0105gni\u0119cia ni\u017c b\u0142agalne pukanie do drzwi du\u017cego pa\u0142acu, pilnowanego \u015bci\u015ble przez tr\u00f3josobowy garnitur doradc\u00f3w i ochroniarzy najwa\u017cniejszego obywatela kraju. Prezydent jest bowiem przekonany, \u017ce nasze spo\u0142ecze\u0144stwo jest jednorodne kulturowo i j\u0119zykowo, a wszelkie odr\u0119bno\u015bci stanowi\u0105 zagro\u017cenie dla polskiej racji stanu. Dlatego zawetowa\u0142 w\u0142a\u015bnie kolejn\u0105 ustaw\u0119 o \u015bl\u0105skim j\u0119zyku – w przekonaniu, \u017ce to ruch wysoce patriotyczny, zapewniaj\u0105cy naszemu krajowi bezpiecze\u0144stwo i jedno\u015b\u0107 w my\u015bleniu i m\u00f3wieniu. Wszystkiego.<\/p>\n\n\n\n
Jak swego czasu zauwa\u017cy\u0142 Max Weinreich (1894\u20131969, \u017cydowski j\u0119zykoznawca, propagator j\u0119zyka jidisz), j\u0119zyk to nic innego jak dialekt (etnolekt, gwara), za kt\u00f3rym stoj\u0105 armia i flota. Nic wi\u0119cej nie potrzeba, aby gwarze nada\u0107 oficjalny status j\u0119zyka, o czym \u015bwiadcz\u0105 przyk\u0142ady, kt\u00f3rych na \u015bwiecie jest do licha i troch\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnie weto by\u0142o kolejn\u0105 ju\u017c pora\u017ck\u0105 (zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 2007 r.) w zabiegach \u015al\u0105zak\u00f3w o uznanie ich spo\u0142eczno\u015bci za mniejszo\u015b\u0107 etniczn\u0105, a godki za j\u0119zyk regionalny. Przyjrzyjmy si\u0119. W spisie powszechnym z 2021 r. blisko 470 tys. os\u00f3b zadeklarowa\u0142o u\u017cywanie j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego w kontaktach domowych, w tym 55 tys. jako jedynego j\u0119zyka. W tym\u017ce spisie ujawni\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c najwi\u0119ksza w kraju mniejszo\u015b\u0107 etniczna: prawie 600 tys. polskich obywateli przyzna\u0142o si\u0119 do narodowo\u015bci \u015bl\u0105skiej, z tego 240 tys. poda\u0142o j\u0105 jako pierwsz\u0105 (np. \u015al\u0105zak i Polak), a 190 tys. jako jedyn\u0105: tylko \u015al\u0105zak!<\/p>\n\n\n\n
Na tej fali liczb, niesionej r\u00f3wnie\u017c poprzez kodyfikacj\u0119 \u015bl\u0105szczyzny, jej obecno\u015b\u0107 w literaturze, na deskach teatru i w filmie, a przede wszystkim w codziennym \u017cyciu – wzmog\u0142y si\u0119 starania o ustawowe uznanie j\u0119zyka. Przyspieszy\u0142y po przedwyborczych deklaracjach Donalda Tuska i ca\u0142ej Koalicji Obywatelskiej, \u017ce po wygranych wyborach j\u0119zyk \u015bl\u0105ski w mig dostanie status regionalnego, podobnie jak kaszubski. Do kaszubskiego, wpisanego w 2005 r. do ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych oraz j\u0119zyku regionalnym, przyznaje si\u0119 ok. 90 tys. os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsz\u0105 ustaw\u0119 o j\u0119zyku \u015bl\u0105skim (a w zasadzie nowelizacj\u0119 ustawy o mniejszo\u015bciach i j\u0119zyku regionalnym z 2005) uchwalono w 2024 r. W Sejmie i Senacie sz\u0142o jak z p\u0142atka. A\u017c dokument znalaz\u0142 si\u0119 na biurku pakuj\u0105cego manatki prezydenta Andrzeja Dudy – a potem w jego koszu. W uzasadnieniu napisa\u0142, co nast\u0119puje (a co prezydent Nawrocki ochoczo teraz powieli\u0142): „Kieruj\u0105c si\u0119 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za pa\u0144stwo, uwa\u017cam, \u017ce nie mo\u017cna zaaprobowa\u0107 \u017c\u0105da\u0144 o obj\u0119cie okre\u015blonych dialekt\u00f3w j\u0119zykowych przepisami ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych oraz j\u0119zyku regionalnym przy braku do tego jednoznacznych podstaw merytorycznych i prawnych, zw\u0142aszcza w bie\u017c\u0105cej sytuacji spo\u0142ecznej i politycznej. (\u2026) Niedaj\u0105ce si\u0119 wykluczy\u0107 dzia\u0142ania hybrydowe, jakie mog\u0105 by\u0107 podj\u0119te w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej, zwi\u0105zane z prowadzon\u0105 wojn\u0105 za wschodni\u0105 granic\u0105, nakazuj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 dba\u0142o\u015b\u0107 o zachowanie to\u017csamo\u015bci narodowej. Ochronie zachowania to\u017csamo\u015bci narodowej s\u0142u\u017cy w szczeg\u00f3lno\u015bci piel\u0119gnowanie j\u0119zyka ojczystego\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna jednak \u015bmia\u0142o za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce i bez agresji Rosji na Ukrain\u0119 j\u0119zyk \u015bl\u0105ski u prezydenta Dudy by nie przeszed\u0142. W imi\u0119 jedno\u015bci: jeden nar\u00f3d, jeden j\u0119zyk, jedna wiara, jeden\u2026 prezydent.<\/p>\n\n\n\n
Za to od\u0142amki wojny w Ukrainie spad\u0142y w ubieg\u0142ym roku na Bogu ducha winny nar\u00f3d i j\u0119zyk wilamowski. J\u0119zyk zacz\u0105\u0142 kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 jeszcze w XIII w., kiedy w tym zak\u0105tku \u015al\u0105ska (dzi\u015b to gmina Wilamowice k. Bielska-Bia\u0142ej) osiedlili si\u0119 Holendrzy, Flamandowie i Niemcy. Uznawany jest za dialekt wschodnio-\u015brodkowoniemiecki, jako najmniejszy j\u0119zyk germa\u0144ski \u015bwiata. Ma swoj\u0105 odwieczn\u0105 literatur\u0119, jest uznawany przez ONZ i ameryka\u0144sk\u0105 Bibliotek\u0119 Kongresu, kt\u00f3ra skrupulatnie odnotowuje wszystkie j\u0119zyki na Ziemi. W Mi\u0119dzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (ISO) ma w\u0142asny kod: „wym\u201d. Wilamowski uznawany jest przez UNESCO za j\u0119zyk powa\u017cnie zagro\u017cony. Do jego codziennego u\u017cywania przyznaje si\u0119 raptem 10-20 starszych os\u00f3b. Swoje zrobi\u0142 te\u017c czas powojenny \u2013 w okresie stalinowskim by\u0142 zakaz jego u\u017cywania, bo kojarzy\u0142 si\u0119 z Niemcami. A\u017c si\u0119 prosi, aby to dziedzictwo j\u0119zykowe i historyczne uratowa\u0107. Za niedu\u017ce pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n
We wrze\u015bniu 2025 r. ustaw\u0119 uznaj\u0105c\u0105 j\u0119zyk wilamowski za regionalny zakwestionowa\u0142 prezydent Nawrocki. W uzasadnieniu napisa\u0142: „Abstrahuj\u0105c od kwestii analiz stricte j\u0119zykowych i prawnych, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 uwzgl\u0119dnione przy ocenie, czy spe\u0142nione zosta\u0142y przes\u0142anki ustawowe umo\u017cliwiaj\u0105ce danemu etnolektowi, w tym przypadku wilamowskiemu, status j\u0119zyka regionalnego, pod uwag\u0119 powinny by\u0107 brane r\u00f3wnie\u017c uwarunkowania historyczne, polityczne i ekonomiczne, a przede wszystkim bie\u017c\u0105ca sytuacja geopolityczna i spo\u0142eczna (\u2026)\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W samych Wilamowicach mieszka troch\u0119 ponad 3 tys. os\u00f3b (w ca\u0142ej gminie 18 tys.) – pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 j\u0119zykiem mo\u017cna policzy\u0107 na palcach\u2026 Kropla wprawdzie dr\u0105\u017cy ska\u0142\u0119, ale czy wilamowski a\u017c tak zagra\u017ca polszczy\u017anie, jej dominacji?!<\/p>\n\n\n\n
Niemiecki dziennik „Die Welt\u201d zauwa\u017cy\u0142, \u017ce weto wobec najmniejszego j\u0119zyka germa\u0144skiego \u015bwiata wpisuje si\u0119 w antyniemieckie nastroje w PiS i w przekonanie, \u017ce „jedynym j\u0119zykiem Polski powinien by\u0107 j\u0119zyk polski\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Jerzy Gorzelik, lider Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska, komentuj\u0105c weto i uzasadnienie do j\u0119zyka wilamowskiego (TVP Katowice), powiedzia\u0142, \u017ce s\u0105 kompromituj\u0105ce dla prezydenta: „Powinien zwolni\u0107 autora \u017ca\u0142osnego tekstu o j\u0119zyku wilamowskim. Kto\u015b najwyra\u017aniej uzna\u0142, \u017ce wszystkie j\u0119zyki zachodniogerma\u0144skie to dialekty niemieckiego (od siebie dopowiem, \u017ce prezydent w tym temacie to jak \u017co\u0142nierz na przepustce, wszystko kojarzy mu si\u0119 z d\u2026 – JD). To absurdalne. J\u0119zyk regionalny nie jest kategori\u0105 lingwistyczn\u0105, a mimo to w uzasadnieniu odwo\u0142ano si\u0119 do rzekomych kryteri\u00f3w j\u0119zykoznawczych. To dow\u00f3d na niezrozumienie tematu. (\u2026) Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce prezydent Nawrocki jest nacjonalist\u0105. To nie obelga, to poj\u0119cie klasyfikuj\u0105ce, ale problemem jest to, jakim jest nacjonalist\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Jakim, to wida\u0107 go\u0142ym okiem. Fanatycznym. M\u00f3wi\u0105cym o sobie w trzeciej osobie. To g\u0142owa pa\u0144stwa z wizj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa jednorodnego kulturowo i j\u0119zykowo, w kt\u00f3rym wszelkie odr\u0119bno\u015bci traktowane s\u0105 jako zagro\u017cenie.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna snu\u0107 domys\u0142y granicz\u0105ce z pewno\u015bci\u0105 – gdyby w du\u017cym pa\u0142acu nasta\u0142 Rafa\u0142 Trzaskowski, w ustawie prawie na bank pojawi\u0142by si\u0119 najwi\u0119kszy j\u0119zyk regionalny: \u015bl\u0105ski! Ale ironia losu sprawi\u0142a, \u017ce r\u00f3wnie\u017c za spraw\u0105 \u015al\u0105zak\u00f3w, kt\u00f3rzy wypi\u0119li si\u0119 na jednego z kandydat\u00f3w, jest, jak jest. I chyba tak b\u0119dzie. Sejm zag\u0142osuje za, Senat przyklepie, prezydent zawetuje. A trzech m\u0142odych (wci\u0105\u017c) pan\u00f3w wyjdzie i to obwie\u015bci. I tak w ko\u0142o Wojtek. M\u00f3wimy ca\u0142y czas o dokumencie tej samej tre\u015bci i o tym samym, zapo\u017cyczonym od poprzednika, uzasadnieniu, kt\u00f3rego fragmentu nie mog\u0119 sobie podarowa\u0107: „Niedaj\u0105ce si\u0119 wykluczy\u0107 dzia\u0142ania hybrydowe, jakie mog\u0105 by\u0107 podj\u0119te w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n
W mniemaniu prezydenta biedna by\u0142aby ta nasza ojczyzna, nara\u017cona na wrogie podszepty „pniok\u00f3w\u201d*, s\u0105czone do uszu „prawdziwych Polak\u00f3w\u201d, na dodatek \u015bl\u0105sk\u0105 godk\u0105. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o tych z Wilamowic.<\/p>\n\n\n\n
Ostatnio prezydenci boj\u0105 si\u0119 takich konfrontacji. Strach pomy\u015ble\u0107, \u017ce podobne aspiracje mog\u0142yby si\u0119 zal\u0119gn\u0105\u0107 w g\u0142owach Kurpi\u00f3w, g\u00f3rali z Podhala albo\u2026 No strach.<\/p>\n\n\n\n
Sejm niebawem znowu zajmie si\u0119 \u015bl\u0105skim j\u0119zykiem\u2026 I fina\u0142 jest do przewidzenia. I kolejny fina\u0142 te\u017c. Jak d\u0142ugo b\u0119dzie trwa\u0142 ten chocholi taniec? Najpewniej do ko\u0144ca kadencji Nawrockiego lub czasu trwania tego Sejmu. A potem znowu da capo al fine<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Jak chocho\u0142a wyrzuci\u0107 ze \u015bl\u0105skiego parkietu, chytrze podpowiada prezydentowi pose\u0142 Marek Weso\u0142y z PiS (wraz z Bogus\u0142awem Piech\u0105 jako jedyni opowiadali si\u0119 w partii Kaczy\u0144skiego za j\u0119zykiem \u015bl\u0105skim), kt\u00f3ry w momencie weta przedstawi\u0142 sw\u00f3j pomys\u0142 na \u015bl\u0105szczyzn\u0119. Chodzi o j\u0119zyk \u015bl\u0105ski bez „j\u0119zyka\u201d w nazwie. O co wi\u0119c chodzi?<\/p>\n\n\n\n Pos\u0142owi Weso\u0142emu chodzi o ustaw\u0119 – a prezydent deklaruje, \u017ce j\u0105 w ciemno podpisze – o wspieraniu kultury \u015bl\u0105skiej i gwary \u015bl\u0105skiej. Od pa\u0144stwa i samorz\u0105d\u00f3w (\u015bl\u0105skich i opolskich) sz\u0142yby pieni\u0105dze na utrwalanie tradycji, rozwijanie \u015bl\u0105skiej kultury i na badania naukowe; na mo\u017cliwo\u015b\u0107 nauki gwary na wszystkich szczeblach kszta\u0142cenia.<\/p>\n\n\n\n Tylko przytakn\u0105\u0107? Ot\u00f3\u017c nie: „To jest bardzo niedobra propozycja\u201d – powiedzia\u0142a „Dziennikowi Zachodniemu\u201d prof. Jolanta Tambor, przewodnicz\u0105ca Rady J\u0119zyka \u015al\u0105skiego. „Mowa \u015bl\u0105ska, kiedy\u015b o statusie ni\u017cszym, ju\u017c dawno wyewoluowa\u0142a w j\u0119zyk. A ta propozycja gwarowa<\/em> cofa nas o ponad p\u00f3\u0142 wieku, do lat 60.\u201d.<\/p>\n\n\n\n Prof. Tambor dziwi\u0142a si\u0119, jak to mo\u017cliwe, \u017ce cz\u0142owiek z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem, a nawet stopniem naukowym, mo\u017ce wyg\u0142asza\u0107 nieprawd\u0119, jakoby j\u0119zyka w j\u0119zyku \u015bl\u0105skim nie widzieli naukowcy. Nawrocki bowiem, w uzasadnieniu weta, odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do naukowych opinii z lat 60. i 70. Pani profesor przypomina ostatni\u0105 fal\u0119 poparcia dla j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego i ponad sto podpis\u00f3w pod listem otwartym do prezydenta. Poparcie wyrazili wybitni naukowcy, j\u0119zykoznawcy i literaturoznawcy z uniwersytet\u00f3w: od Warszawskiego, Jagiello\u0144skiego, Gda\u0144skiego, Wroc\u0142awskiego, \u015al\u0105skiego po wszystkie inne uczelnie w Polsce. Tambor twierdzi, \u017ce powo\u0142ywanie si\u0119 prezydenta na bardzo w\u0105skie grono os\u00f3b pozostaj\u0105cych na dawnych stanowiskach nieuznaj\u0105cych j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego jest obra\u017aliwe: „Oni maj\u0105 zakodowan\u0105 socjalistyczn\u0105 jednoj\u0119zykowo\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Takie my\u015blenie jest jednak niew\u0142a\u015bciwe dla g\u0142owy pa\u0144stwa, kt\u00f3ra swoim dzia\u0142aniem i decyzjami powinna obejmowa\u0107 wszystkich obywateli i dba\u0107 o ich dobrostan, a m\u00f3j jest w tym przypadku wyra\u017anie naruszony: jako obywatelki i naukowczyni pa\u0144stwowego uniwersytetu\u201d.<\/p>\n\n\n\n A co na to prof. Jerzy Bralczyk, od zawsze sceptyczny \u2013 podobnie jak rodzony \u015al\u0105zak prof. Jan Miodek \u2013 wobec uznania gwary za j\u0119zyk \u015bl\u0105ski? Wobec weta profesor zachowa\u0142 si\u0119 jak \u017caba, kt\u00f3ra nie wie, czy chce by\u0107 pi\u0119kna czy m\u0105dra – te\u017c si\u0119 nie rozerwa\u0142. Pozostaj\u0105c j\u0119zykowym autorytetem, nie zgodzi\u0142 si\u0119 z prezydentem, \u017ce takich decyzji naukowych nie powinno si\u0119 rozstrzyga\u0107 w parlamencie i \u017ce nie mo\u017cna tworzy\u0107 precedensu (uznanie j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 polityczn\u0105 – JD), kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by tworzy\u0107 „sztuczne podzia\u0142y w naszej narodowej wsp\u00f3lnocie\u201d.<\/p>\n\n\n\n Profesor nie widzi nic z\u0142ego w precedensie. W sprawie j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego Bralczyk ugodowo proponuje (za „Faktem\u201d): „Nie zmieniaj\u0105c jej statusu (gwary) na j\u0119zyk, lecz przyznaj\u0105c jej pe\u0142ne uprawnienia edukacyjne, wydawnicze, instytucjonalne i inne\u2026 Nie uwa\u017cam, by nale\u017ca\u0142o gwar\u0119 nazywa\u0107 j\u0119zykiem, ale jestem przekonany, \u017ce powinna korzysta\u0107 z takich samych praw\u201d.<\/p>\n\n\n\n Rzecz nie jest marginalna. Przypomn\u0119, \u017ce w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim mieszka 4,5 mln polskich obywateli, w tym w pasie „g\u00f3rno\u015bl\u0105skim\u201d ponad 3 mln. Do \u015bl\u0105sko\u015bci w ostatnim spisie przyzna\u0142o si\u0119, w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach (czysty \u015al\u0105zak, \u015al\u0105zak – Polak, Polak – \u015al\u0105zak, \u015al\u0105zak – Niemiec itd.) ok. 600 tys. \u015al\u0105zak\u00f3w. Kolejne weto prezydenta nie mo\u017ce nie wywo\u0142a\u0107 rezonansu, r\u00f3\u017cnego, w odniesieniu do deklaracji to\u017csamo\u015bciowych.<\/p>\n\n\n\n Za portalem slonzag.pl przytaczam kilka reakcji:<\/p>\n\n\n\n Monika Rosa z KO, wnioskodawczyni ustawy o j\u0119zyku \u015bl\u0105skim, wo\u0142a: „Ga\u0144ba\u201d! – to do prezydenta. A z miodem dla Bralczyka i Miodka, \u017ce \u015bl\u0105ski to odmiana polskiego dialektu cho\u0107by w tym s\u0142owie.<\/p>\n\n\n\n Grzegorz Franki, przewodnicz\u0105cy Zwi\u0105zku G\u00f3rno\u015bl\u0105skiego (na Facebooku): „To weto wobec szacunku dla naszych przodk\u00f3w, tak\u017ce tych, dzi\u0119ki kt\u00f3rym w roku 1922 odradzaj\u0105ce si\u0119 pa\u0144stwo polskie otrzyma\u0142o spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 najbardziej uprzemys\u0142owionych i ucywilizowanych, a przez to najbogatszych region\u00f3w \u015bwiata. Od zawsze polska narracja wobec \u015al\u0105ska jest niezwykle prosta i konkretna: krupniok, piwo, \u015awi\u0119ta wojna<\/em> w tv i szlagiery na festynie\u201d. Tyla Wom styknie! – ko\u0144czy po \u015bl\u0105sku.<\/p>\n\n\n\n A ja \u0142agodz\u0119: ale zauwa\u017c, Grzegorzu, \u017ce krupnioka z piwem zjesz dzisiaj w ca\u0142ym kraju. A \u015bl\u0105skie dowcipy Masztalskich i Bercik\u00f3w mo\u017ce nie s\u0105 najwy\u017cszego lotu, lecz to, co si\u0119 leje z polskich kabaret\u00f3w, to wi\u0119ksza \u017cenada.<\/p>\n\n\n\n Zdaniem RA\u015a propozycja wspierania przez prezydenta „gwary\u201d ogranicza \u015al\u0105zak\u00f3w do roli grupy etnograficznej: „Rozumienie to mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem folkloryzacji. Wysokie rejestry maj\u0105 by\u0107 zarezerwowane dla polskiej kultury wiod\u0105cej, natomiast G\u00f3rno\u015bl\u0105zacy, rozumiani jako jedna z grup etnograficznych, mog\u0105 piel\u0119gnowa\u0107 relikty kultur ludowej. Jest to cz\u0119sto stosowana strategia w ramach polityki asymilacyjnej, polegaj\u0105ca na politycznym rozbrojeniu grup mniejszo\u015bciowych przez zamkni\u0119cie ich w kulturowym skansenie\u201d.<\/p>\n\n\n\n Historyk Karol Nawrocki wie lepiej, cho\u0107 jakby zapomnia\u0142, \u017ce od czas\u00f3w Kazimierza Wielkiego (do 1922 r.) \u015al\u0105sk pozostawa\u0142 poza polsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015bci\u0105, jakkolwiek to si\u0119 przez wieki nazywa\u0142o: „Szanuj\u0119 i bardzo ceni\u0119 tradycj\u0119 i kultur\u0119 \u015al\u0105ska – napisa\u0142 w uzasadnieniu j\u0119zykowego weta. – Jest ona integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 dziedzictwa Rzeczypospolitej\u201d.<\/p>\n\n\n\n No i masz\u2026<\/p>\n\n\n\n \u0141ukasz Kohut, europose\u0142, czuje si\u0119 zawiedziony: „Nawrocki, nie masz wstydu. (\u2026) Niewa\u017cne, ile razy nazwie si\u0119 nas ukryt\u0105 opcj\u0105 niemieck\u0105. Niewa\u017cne, jak cz\u0119sto s\u0142yszymy, \u017ce w Polsce nie mamy prawa by\u0107 inni. My tu jeste\u015bmy. I jest nas du\u017co. P\u00f3\u0142 miliona obywateli tego kraju GODA PO \u015aL\u0104SKU\u201d.<\/p>\n\n\n\n C\u00f3\u017c, j\u0119zyk \u015bl\u0105ski wr\u00f3ci na sejmowy tapet i b\u0119dzie na nim, p\u00f3ki rz\u0105dzi\u0107 b\u0119dzie obecna koalicja. Zejdzie z niego, jak PiS ewentualnie przejmie w\u0142adz\u0119 – bo Polska wszak we wszystkim jest jedna! I wr\u00f3ci, kiedy j\u0105 straci. Chocholi taniec b\u0119dzie trwa\u0107, bo, jak m\u00f3wi\u0105 ci, kt\u00f3rym zale\u017cy – trwa ma\u0107.<\/p>\n\n\n\n Pytanie: po co \u015al\u0105zakom, kt\u00f3rzy wybrali Karola Nawrockiego, potrzebny jest j\u0119zyk \u015bl\u0105ski? – mo\u017ce nie dosta\u0107 dobrej odpowiedzi. Wszak maj\u0105 krupnioki, maj\u0105 piwo, mog\u0105 goda\u0107 we wszystkich swoich gwarach\u2026 To po choler\u0119 im kopa\u0107 si\u0119 z polskim koniem? \u0141atwiej o dost\u0119p do morza.<\/p>\n\n\n\n Rzecz w tym, \u017ce tej \u015bl\u0105skiej sprawy nie da si\u0119 ju\u017c zamie\u015b\u0107 pod dywan, bo pod nim ju\u017c wszystko si\u0119 rusza i samo wy\u0142azi.<\/p>\n\n\n\n Dariusz Kortko w „Gazecie Wyborczej\u201d napisa\u0142, \u017ce w\u0142adza musi \u015bl\u0105skie aspiracje wpisa\u0107 w struktury polskiego pa\u0144stwa. I nie bez przyczyny cytuje marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego: „Mam w dupie ca\u0142y ten \u015al\u0105sk\u201d. Ostrzega, \u017ce po kolejnych decyzjach, lekcewa\u017c\u0105cych \u015bl\u0105skie ambicje j\u0119zykowe i etniczne, Szczepan Twardoch i jemu podobni ponownie odwin\u0105 si\u0119 hardym, bezczelnym zawo\u0142aniem: „Pierdol si\u0119, Polsko\u201d. I wtedy ja i mnie podobni dostaniemy po ryju. A s\u0142omiany chocho\u0142 ruszy w tan ca\u0142kiem ra\u017anie.<\/p>\n\n\n\n Sam jestem „krzokiem\u201d*, przesadzonym z Kres\u00f3w na go\u015bcinny \u015al\u0105sk, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 moim domem. \u017byczliwie przygl\u0105dam si\u0119 tym emocjom, kt\u00f3re dopinguj\u0105 rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w tej krainy do walki o swoje. Wkurza mnie hipokryzja du\u017cego pa\u0142acu i d\u0119te argumentacje. Ale nie wchodz\u0119 w j\u0119zykowe spory, bo nie jestem st\u0105d. Je\u015bli kto\u015b mnie pyta, kim jestem, m\u00f3wi\u0119, \u017ce \u015al\u0105zakiem, bo tutaj mieszkam i tu jest m\u00f3j dom.<\/p>\n\n\n\n Za j\u0119zyk regionalny – w rozumieniu ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych oraz j\u0119zyku regionalnym \u2013 zgodnie z Europejsk\u0105 Kart\u0105 J\u0119zyk\u00f3w Regionalnych lub Mniejszo\u015bciowych, uwa\u017ca si\u0119 j\u0119zyk, kt\u00f3ry: 1. jest tradycyjnie u\u017cywany na terytorium danego pa\u0144stwa przez jego obywateli, kt\u00f3rzy stanowi\u0105 grup\u0119 liczebnie mniejsz\u0105 od reszty ludno\u015bci tego pa\u0144stwa; 2. r\u00f3\u017cni si\u0119 od oficjalnego j\u0119zyka tego pa\u0144stwa; nie obejmuje to ani dialekt\u00f3w oficjalnego j\u0119zyka pa\u0144stwa, ani j\u0119zyk\u00f3w migrant\u00f3w. Uznanie \u015bl\u0105skiego za j\u0119zyk regionalny oznacza\u0142oby m.in. prawo do u\u017cywania imion i nazwisk w tym j\u0119zyku, cho\u0107by w aktach stanu cywilnego i dokumentach to\u017csamo\u015bci; stosowanie dwuj\u0119zycznych tablic z nazwami miejscowo\u015bci (je\u017celi 20 proc. mieszka\u0144c\u00f3w gminy, wed\u0142ug danych ze spisu powszechnego, pos\u0142uguje si\u0119 tym j\u0119zykiem). I przede wszystkim prawo do nauki j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego. Na etapie prac legislacyjnych szacunkowo wyliczono – odnosz\u0105c si\u0119 do organizacji nauczania j\u0119zyka kaszubskiego \u2013 ile bud\u017cet pa\u0144stwa kosztowa\u0142by j\u0119zyk \u015bl\u0105ski. Kaszubi na 23 tys. uczni\u00f3w dostali w 2025 r. 260 mln z\u0142. Przyj\u0119to, \u017ce \u015bl\u0105skiego mo\u017ce si\u0119 uczy\u0107 od 81 tys. do 129 tys. uczni\u00f3w. Subwencja wynios\u0142aby od 920 mln z\u0142 do 1,5 mld z\u0142 rocznie.<\/p>\n\n\n\n *”Pnioki\u201d – rdzenni mieszka\u0144cy G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, z dziada pradziada, m\u00f3wi\u0105cy gwar\u0105 \u015bl\u0105sk\u0105. „Krzoki\u201d – przybysze z daleka, kt\u00f3rzy postanowili zosta\u0107 na \u015al\u0105sku. „Ptoki\u201d – przyjezdni, kt\u00f3rzy po latach odlecieli w swoje strony.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wetuj\u0105c ustaw\u0119 o j\u0119zyku \u015bl\u0105skim, Karol Nawrocki proponuje r\u00f3wnocze\u015bnie jego ochron\u0119 i wsparcie, ale pod nazw\u0105 „gwara \u015bl\u0105ska\u201d. O co chodzi w tym wybiegu?<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1629"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1630,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1629\/revisions\/1630"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}