{"id":17,"date":"2009-06-08T15:52:35","date_gmt":"2009-06-08T13:52:35","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=17"},"modified":"2009-06-08T15:53:53","modified_gmt":"2009-06-08T13:53:53","slug":"gdyby-slask-byl-slaskiem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2009\/06\/08\/gdyby-slask-byl-slaskiem\/","title":{"rendered":"Gdyby \u015al\u0105sk by\u0142 \u015al\u0105skiem"},"content":{"rendered":"

Historia po historii, to \u015bwietna zabawa, ale w rozmowach o \u015al\u0105sku powinni\u015bmy troch\u0119 spu\u015bci\u0107 z tonu na rzecz tu i teraz<\/strong>.<\/p>\n

Lubi\u0119 histori\u0119 alternatywn\u0105. Co by by\u0142o gdyby? Gdyby pan z w\u0105sikiem wygra\u0142 wojn\u0119? Gdyby Stalin pom\u00f3g\u0142 Powstaniu Warszawskiemu? Gdyby po wojnie komuni\u015bci nie sfa\u0142szowali wybor\u00f3w? Gdyby PZPR dogada\u0142a si\u0119 z Solidarno\u015bci\u0105 ju\u017c w 1981 r. i odda\u0142a jej w\u0142adz\u0119? Gdyby po wojnie PRL zostawi\u0142a \u015al\u0105skowi autonomi\u0119? Ale tak si\u0119 nie sta\u0142o. Gdybamy i gdybamy. W jednym z felieton\u00f3w Kazimierza Kutza czyta\u0142em, \u017ce Wojciech Korfanty pope\u0142ni\u0142 b\u0142\u0105d ci\u0105gn\u0105c \u015al\u0105sk ku Polsce, a nie ku pa\u0144stwowo\u015bci \u015bl\u0105skiej. By\u0107 mo\u017ce, ale jakie to ma znaczenie dla wsp\u00f3\u0142czesnego \u015al\u0105ska?<\/p>\n

Czy \u015al\u0105sk m\u00f3g\u0142 wybi\u0107 si\u0119 nie pocz\u0105tku XX wieku na niepodleg\u0142o\u015b\u0107? \u2013 to nale\u017cy bada\u0107, zapisywa\u0107, przekazywa\u0107 i uczy\u0107 o tym, ale ju\u017c nie przyk\u0142ada\u0107 do rzeczywisto\u015bci, bo to \u017cadne lekarstwo na historyczne i wsp\u00f3\u0142czesne rany.<\/p>\n

Po wojnie na \u015al\u0105sku (dzisiejszym G\u00f3rnym \u015al\u0105sku i \u015al\u0105sku Opolskim) zosta\u0142a olbrzymia i zwarta spo\u0142eczno\u015b\u0107 zwi\u0105zana przez wieki z histori\u0105 i kultur\u0105 Niemiec. R\u00f3\u017cnie jej losy si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0142y. Ci, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 zosta\u0107 i przetrwali w swoich heimatach – musieli zaakceptowa\u0107 peerelowsk\u0105 koncepcj\u0119 pa\u0144stwa narodowego. Ta filozofia prowadzi\u0142a do zatarcia inno\u015bci i odr\u0119bno\u015bci \u015al\u0105ska. Nie uda\u0142o si\u0119, dzisiaj \u015bl\u0105sko\u015b\u0107 wybucha \u2013 i dobrze. Ale przecie\u017c nie da si\u0119 ju\u017c nic zmieni\u0107 i poprawi\u0107 na tej przebytej drodze (bez wzgl\u0119du na to, jakie rachunki krzywd s\u0105 wystawiane, r\u00f3wnie\u017c w tym miejscu).<\/p>\n

Za to mo\u017cna i trzeba du\u017co zmieni\u0107 w podr\u0119cznikach historii Polski \u2013 nale\u017cy do niej dopisa\u0107 uczciwy rozdzia\u0142 \u015bl\u0105ski: gdzie by\u0142 \u015al\u0105sk przez wieki, z kim by\u0142, co znaczy\u0142 dla Austrii i Niemiec, i dlaczego jest, gdzie jest. W Polsce. I zostawi\u0107 to na kartach historii.<\/p>\n

Tak samo nale\u017cy opisa\u0107, inaczej ni\u017c do tej pory, powojenne drogi ludzi na \u015al\u0105sk, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do tego, \u017ce obecna wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w korzeniami tkwi w historii i kulturze Polski. Tego biegu rzeczy \u2013 szanowni autonomi\u015bci, separaty\u015bci i wszyscy rostrz\u0105saj\u0105cy po nocach b\u0142\u0119dy, jakie zwyci\u0119zcy I wojny \u015bwiatowej pope\u0142nili wobec \u015al\u0105ska \u2013 tak\u017ce nie da si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107. Je\u017celi te dwa nurty uda\u0142oby si\u0119 jednak po\u0142\u0105czy\u0107, to powinna powsta\u0107 obiektywna, czyli \u015bwietna \u2013 Historia \u015al\u0105ska. P\u00f3ki co najkr\u00f3tsza ku niej droga prowadzi przez poprawienie wsp\u00f3\u0142czesnej historii Polski (w niej, Waldemarze, powinna by\u0107 prawda o \u015al\u0105sku).<\/p>\n

Je\u017celi dzisiaj rzeczywisto\u015b\u0107 \u015bl\u0105ska skrzeczy, to przede wszystkim z przyczyn spo\u0142ecznych, a nie historycznych.<\/p>\n

Problem da si\u0119 \u0142atwo zdefiniowa\u0107: dotyczy setek tysi\u0119cy ludzi, kt\u00f3rych zwerbowano i \u015bci\u0105gni\u0119to w latach 60., 70., a tak\u017ce 80. do pracy w ci\u0119\u017ckim przemy\u015ble. Magnesem by\u0142y rozdawane za darmo i prawie natychmiast mieszkania. A potem by\u0142o jeszcze lepiej: zak\u0142adowe \u017c\u0142obki, przedszkola, szko\u0142y, sklepy, kolonie, wczasy i ziemniaki na zim\u0119. I nagle zabrak\u0142o hut, kopal\u0144, kombinat\u00f3w budowlanych i setek innych \u017cyciowych patron\u00f3w. Wtedy wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 wali\u0107, a\u017c leg\u0142o w gruzach. Kiedy zajmowa\u0142em si\u0119 lud\u017ami wykwaterowanymi z mieszka\u0144 socjalnych do blaszanych kontener\u00f3w mieszkalnych, to charakterystyczny by\u0142 ich wsp\u00f3lny \u017cyciowy mianownik: pojawili si\u0119 na \u015alasku w latach 70. Nikt nie mia\u0142 nawet jednopokoleniowych korzeni, za to oni zostawili po sobie kolejne pokolenie. Podobnie bezradne. Mo\u017cna kub\u0142y pomyj wylewa\u0107 za to na PRL (wielu z drogich go\u015bci wylewa je w og\u00f3le na Polsk\u0119), ale i tego biegu rzeki nie da si\u0119 odwr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n

Trzeba szuka\u0107 recept na to, jak znale\u017a\u0107 dla tych mas \u015al\u0105zak\u00f3w (tak: \u015al\u0105zak\u00f3w, bo mieszkaj\u0105 na \u015al\u0105sku) przyzwoite \u015bcie\u017cki wyj\u015bcia z biedy i zagubienia. To jest wyzwanie dla \u015al\u0105ska, a nie gdybanie i sny o autonomii, kt\u00f3ra by\u0142a \u2013 min\u0119\u0142a. Chcemy umacnia\u0107 nasz\u0105 regionaln\u0105 przestrze\u0144 (Joachim) \u2013 tu pe\u0142na zgoda, to jest nieuchronne \u2013 a w\u0142a\u015bnie w niej znalaz\u0142a si\u0119 \u015bl\u0105ska \u017cyciowa bieda. Porozmawiajmy, jak jej pom\u00f3c? Tu i teraz.I jeszcze par\u0119 uwag. Do tablicy, czyli pierwszego podsumowania naszego dyskursu, wezwa\u0142 mnie Joachim \u2013 dzi\u0119kuj\u0119. Zacz\u0105\u0142, jak zacz\u0105\u0142 Warszawiak<\/strong> \u2013 i nadal kombinuje, jak ko\u0144 pod g\u00f3r\u0119, jak\u0105 tu jeszcze szpil\u0119 wsadzi\u0107 w nasz\u0105 \u015bl\u0105sko\u015b\u0107: t\u0105 z wiekowymi korzeniami i powojenn\u0105. A korzystaj\u0105c z okazji, jak to si\u0119 m\u00f3wi, \u015bl\u0119 pozdrowienia od znajomych \u015al\u0105zak\u00f3w \u2013 Warszawiak\u00f3w. Znam kilkana\u015bcie rodzin, kt\u00f3re – w\u015br\u00f3d tysi\u0119cy podobnych rdzennych Warszawiak\u00f3w – znalaz\u0142y si\u0119 po upadku Powstania na \u015al\u0105sku i tu zapu\u015bci\u0142y korzenie. Tak nami kr\u0119ci historia. Kim s\u0105 dzisiaj Warszawiaku? Wi\u0119c nie dziel czego\u015b, co jest niepodzielne \u2013 po choler\u0119 to robisz?<\/p>\n

Z Beszedem<\/strong> si\u0119 zgadzam: je\u017celi istnieje potrzeba ekspresji w\u0142asnej \u015bl\u0105skiej mentalno\u015bci (a jest ona \u015bwietna cho\u0107by w poj\u0119ciu filozofii pracy), kultury i j\u0119zyka (w innym rozumieniu ni\u017c pokazano w o\u015bmieszaj\u0105cym serialu \u015awi\u0119ta Wojna) \u2013 to czy\u0144cie swoj\u0105 powinno\u015b\u0107. Krzoki, takie jak ja, b\u0119d\u0105 bi\u0107 brawa. Ale te\u017c przypominam, co par\u0119 lat temu powiedzia\u0142 \u201ePolityce\u201d prof. Jan Miodek, \u015al\u0105zak z krwi i ko\u015bci, na temat kodyfikacji j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego: – Panowie, nie id\u017adzie t\u0105 droga, bo tego nie da si\u0119 zrobi\u0107!<\/p>\n

Gostoma<\/strong> chcia\u0142em przeprosi\u0107, bij\u0119 si\u0119 w pier\u015b, za pierwsz\u0105 zbyt p\u0142ytk\u0105 refleksj\u0119 w sprawie wpisu \u2013 eseju. Rzuci\u0142em na twoj\u0105 \u201eksi\u0105\u017ck\u0119\u201d okiem, teraz wiem, \u017ce nale\u017cy j\u0105 czyta\u0107 zdanie po zdaniu. Cho\u0107 Obserwator zauwa\u017ca, \u017ce chodzisz ze swoim \u015bl\u0105skim tekstem (po r\u00f3\u017cnych forach) ju\u017c od o\u015bmiu lat, ale nie traci on aktualno\u015bci (serdecznie polecam wszystkim Go\u015bciom \u2013 trudno si\u0119 przez jego ogrom przebi\u0107, ale warto). Cho\u0107, w moim przekonaniu, z sumy \u015bl\u0105skich krzywd zrobi\u0142e\u015b jeden, sw\u00f3j w\u0142asny \u017cyciorys (mo\u017ce si\u0119 myl\u0119?), lecz w niczym to nie zmienia wi\u0119kszo\u015bci prawd o \u015al\u0105sku. Wi\u0119kszo\u015bci, bo z kilkoma si\u0119 nie zgadzam. Teraz dotkn\u0119 jednej \u2013 piszesz: Polska potraktowa\u0142a \u015al\u0105sk jako swego rodzaju \u201elebensraum\u201d do zasiedlenia przez nowych standardowych Polak\u00f3w<\/em>. Gostomie, cho\u0107 u\u017cywasz cudzys\u0142owu, to i tak zadajesz ciosy poni\u017cej pasa. Jaki wp\u0142yw mia\u0142a kad\u0142ubowa powojenna Polska, w sensie suwernno\u015bci, na decyzje zwyci\u0119zc\u00f3w: miliony mia\u0142y na rozkaz wyprowadzi\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d, miliony mia\u0142y na rozkaz przyjecha\u0107 ze Wschodu. To nazywasz lebensraumem<\/em>?<\/p>\n

Marek<\/strong> pisze, \u017ce cho\u0107 na Dolnym i G\u00f3rnym \u015al\u0105sku jeste\u015bmy w wyniku wiania tych samych historycznych wiatr\u00f3w, to widzi ju\u017c du\u017ce r\u00f3\u017cnice w mentalno\u015bci, tradycji i postrzeganiu historii. Jakie? Mieszka\u0142em we Wroc\u0142awiu, mieszkam pod Katowicami \u2013 ja ich nie dostrzegam. Cho\u0107 zauwa\u017ca je Obserwator<\/strong>: sama aglomeracja przemys\u0142owa – miliony ludzi w ciasnej przestrzeni, w s\u0105siedztwie hut, kopal\u0144 i innych przemys\u0142owych gigant\u00f3w, opl\u0105tanych sieciami kolejowymi i drogowymi \u2013 wykszta\u0142aca w ludziach cech odr\u0119bne. Regionalne. Ale na pewno nie gorsze ni\u017c te, kt\u00f3re kszta\u0142tuje np. rolniczy pejza\u017c Podlasia.<\/p>\n

Wpis puchnie i puchnie – wi\u0119c na dzisiaj koniec. I pro\u015bba: historii po historii \u2013 sporo, ale tu i teraz \u2013 jeszcze wi\u0119cej !Serdeczno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia po historii, to \u015bwietna zabawa, ale w rozmowach o \u015al\u0105sku powinni\u015bmy troch\u0119 spu\u015bci\u0107 z tonu na rzecz tu i teraz. Lubi\u0119 histori\u0119 alternatywn\u0105. Co by by\u0142o gdyby? Gdyby pan z w\u0105sikiem wygra\u0142 wojn\u0119? Gdyby Stalin pom\u00f3g\u0142 Powstaniu Warszawskiemu? Gdyby po wojnie komuni\u015bci nie sfa\u0142szowali wybor\u00f3w? Gdyby PZPR dogada\u0142a si\u0119 z Solidarno\u015bci\u0105 ju\u017c w 1981 […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}