{"id":20,"date":"2009-07-07T22:14:24","date_gmt":"2009-07-07T20:14:24","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=20"},"modified":"2009-07-07T22:14:24","modified_gmt":"2009-07-07T20:14:24","slug":"slaskie-nowe-huty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2009\/07\/07\/slaskie-nowe-huty\/","title":{"rendered":"\u015al\u0105skie nowe huty"},"content":{"rendered":"

W Nowej Hucie, obchodz\u0105cej 60 \u2013 lecie, do dzisiaj s\u0142ycha\u0107 \u015bl\u0105skie akcenty. A ile takich nowych hut, ju\u017c z ma\u0142ych liter, powsta\u0142o po wojnie na \u015al\u0105sku? I co si\u0119 z nimi dzieje?<\/strong><\/p>\n

Ze \u015al\u0105ska do Nowej Huty zacz\u0119to \u015bci\u0105ga\u0107 fachowc\u00f3w dopiero wtedy, jak kombinat metalurgiczny wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z ziemi. Wcze\u015bniej (od po\u0142owy 1949 r.) potrzebne by\u0142y r\u0119ce do \u0142opat, cegie\u0142 i cementu. Do tego wystarczy\u0142a m\u0142odzie\u017c z wiosek z ca\u0142ej Polski. Najwi\u0119cej \u2013 spod strzech. Potem zaci\u0105g \u015bl\u0105ski uruchamia\u0142 wielkie piece (w lipcu 1954 r.), stalownie, walcownie, koksowni\u0119 \u2013 tysi\u0105ce ludzi ze \u015al\u0105ska i Zag\u0142\u0119bia zwi\u0105za\u0142o si\u0119 ze sztandarow\u0105 inwestycj\u0105 pierwszych lat PRL.<\/p>\n

Tradycyjny Krak\u00f3w do dzisiaj ma pretensje za lokalizacj\u0119 kombinatu 10 km od Rynku G\u0142\u00f3wnego. Uwa\u017ca te\u017c, \u017ce powstaj\u0105ce od podstaw nowe socjalistyczne miasto mia\u0142o zmarginalizowa\u0107 rang\u0119 Krakowa, kt\u00f3ry nie wykazywa\u0142 entuzjazmu wobec plan\u00f3w budowy komunizmu w Polsce. Nie uda\u0142o si\u0119! To wiemy. Nowa Huta pod Krakowem od pocz\u0105tku mia\u0142a wymiar polityczny, spo\u0142eczny i gospodarczy. Mo\u017cna dyskutowa\u0107, kt\u00f3ry z nich by\u0142 najwa\u017cniejszy? Przed wojn\u0105 podobnymi kategoriami (cho\u0107 z mniejsz\u0105 doz\u0105 polityki) mierzono budow\u0119 Gdyni i Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego.<\/p>\n

A tak na marginesie \u2013 Polska, tu\u017c po wojnie, planowa\u0142a budow\u0119 du\u017cej huty stali pod Gliwicami, w s\u0105siedztwie kana\u0142u, na terenach\u00a0 gdzie dzisiaj jest Opel. Kana\u0142 by\u0142 wa\u017cny, bo szwedzka ruda mia\u0142a p\u0142yn\u0105\u0107 do huty Odr\u0105, w\u00f3wczas znakomicie \u017ceglown\u0105. Tak by si\u0119 sta\u0142o, gdyby\u015bmy si\u0119 znale\u017ali w obj\u0119ciach \u201eplanu Marshalla\u201d. Wpadli\u015bmy w obj\u0119cia Stalina \u2013 do dzisiaj pokutuje przekonanie, cho\u0107 ja ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to on osobi\u015bcie zdecydowa\u0142 o lokalizacji\u00a0 kombinatu metalurgicznego pod Krakowem.<\/p>\n

Ale wr\u00f3\u0107my na w\u0142asne podw\u00f3rko. Czy za PRL powsta\u0142o na \u015al\u0105sku co\u015b, co mo\u017cna by\u0142oby por\u00f3wna\u0107 do projektu takiego, jak Nowa Huta? Mo\u017ce Nowe Tychy, chyba najbli\u017csze (socrealizm) architektonicznie krakowskiej dzielnicy? Mo\u017ce blokowiska \u017bor i Jastrz\u0119bia budowane dla potrzeb nowych kopal\u0144? Mo\u017ce Huta Katowice z osiedlami, jak nowe miasta, w D\u0105browie G\u00f3rniczej i Sosnowcu?\u00a0 Mo\u017cna jeszcze wymieni\u0107 kilka\u00a0 sztandarowych dla PRL inwestycji na \u015al\u0105sku, kt\u00f3re skutkowa\u0142y budow\u0105 w pobli\u017cu wielkich osiedli, prawie miast.<\/p>\n

– Ale \u017cadne od pocz\u0105tku do ko\u0144ca nie mia\u0142o takich za\u0142o\u017ce\u0144 ideologicznych, jak Nowa Huta \u2013 m\u00f3wi prof. Jacek W\u00f3dz z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. Na szcz\u0119\u015bcie projekty budowy wielkiego przemys\u0142u i miasta \u201eprzeciw komu\u015b\u201d zacz\u0119\u0142y si\u0119 i sko\u0144czy\u0142y na Nowej Hucie i Krakowie.<\/p>\n

W tamtych realiach koncepcj\u0119 samodzielnego miasta szybko zmieniono na pomys\u0142 (w 1951 r.) w\u0142\u0105czenia Nowej Huty do Krakowa. Pocz\u0105tkowo wygl\u0105da\u0142o to tak, jak wpuszczenia lisa do kurnika. Nowa Huta dominowa\u0142a we w\u0142adzach partyjnych i administracyjnych Krakowa i wojew\u00f3dztwa, ale w miar\u0119 up\u0142ywu lat zacz\u0119\u0142a przechodzi\u0107 na krakowsk\u0105 stron\u0119 mocy. Najpierw w Kombinacie Metalurgicznym im. Lenina by\u0142a najwi\u0119ksza organizacja PZPR w kraju \u2013 potem w hucie pod tym samym patronem by\u0142a najwi\u0119ksza organizacja Solidarno\u015bci w Polsce. \u2013 W wielu \u015bl\u0105skich socjalistycznych inwestycjach mo\u017cna doszuka\u0107 pewnych podobie\u0144stw do politycznych i spo\u0142ecznych koncepcji Nowej Huty, ale nie da si\u0119 przy \u017cadnej postawi\u0107 znaku r\u00f3wno\u015bci \u2013 ocenia W\u00f3dz.<\/p>\n

Cho\u0107by sprawa wiary. Nowa Huta pomy\u015blana zosta\u0142a jako \u201emiasto bez Boga\u201d, bez ko\u015bcio\u0142\u00f3w niepotrzebnych nowemu socjalistycznemu cz\u0142owiekowi. \u2013 To by\u0142 najg\u0142upszy pomys\u0142 na jaki w\u0142adza ludowa wpad\u0142a \u2013 m\u00f3wi W\u00f3dz. \u2013 Najpierw przesiedla\u0142a ludno\u015b\u0107 z najbiedniejszych wiosek, o tradycyjnym wyobra\u017ceniu katolicyzmu, a potem zacz\u0119\u0142a odmawia\u0107 im ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Nowohuckie gumioki, wsioki i wie\u015bnioki (jak ich nazywa\u0142 stary Krak\u00f3w) stoczy\u0142y w latach 60. i 70. wielki i wygrany b\u00f3j z w\u0142adz\u0105 o ko\u015bci\u00f3\u0142 zako\u0144czony budow\u0105 s\u0142ynnej \u201eArki Pana\u201d (Ko\u015bci\u00f3\u0142 Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Polski).<\/p>\n

Na wielkich budowach socjalizmu na \u015alasku takich problem\u00f3w ju\u017c nie by\u0142o. Z okien blok\u00f3w i hoteli robotniczych mo\u017cna by\u0142o dostrzec wie\u017ce ko\u015bcio\u0142\u00f3w. No, mo\u017ce poza blokowiskami Jastrz\u0119bia, gdzie te\u017c pocz\u0105tkowo lansowano filozofi\u0119 nowego miasta bez ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Ale kiedy w latach 70. kilkudziesi\u0119ciu jastrz\u0119bskich g\u00f3rnik\u00f3w przyjecha\u0142o do Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego w Katowicach z pro\u015bb\u0105 o zgod\u0119 na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a, i z gro\u017aba, \u017ce je\u017celi jej nie b\u0119dzie, to nazajutrz zjawi\u0105 si\u0119 w sile kilku tysi\u0119cy pod s\u0105siednim gmachem KW PZPR \u2013 to decyzja zapad\u0142a od r\u0119ki. Potem ju\u017c nie by\u0142o wi\u0119kszych problem\u00f3w z budow\u0105 ko\u015bcio\u0142a pod wezwaniem Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny Matki Ko\u015bcio\u0142a. Tego \u2013 Na G\u00f3rce.<\/p>\n

Do\u00a0 Nowej Huty przyje\u017cd\u017cali ludzie, kt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce wanna jest dobrym miejscem na hodowl\u0119 \u015bwiniaka \u2013 na \u015al\u0105sku ju\u017c tacy si\u0119 nie pojawiali. Integracja nowych ze starymi na \u015al\u0105sku i w Zag\u0142\u0119biu przebiega\u0142a zupe\u0142nie inaczej ni\u017c mi\u0119dzy Krakowem i Now\u0105 Hut\u0105. Powiedzia\u0142bym: ze zrozumieniem wobec wybor\u00f3w i \u017cyciowych los\u00f3w innych ludzi, na kt\u00f3re tubylcy nie maj\u0105 wp\u0142ywu. Przyja\u017aniej. A stary Krak\u00f3w poszed\u0142 pocz\u0105tkowo z nowymi na no\u017ce. I odwrotnie.<\/p>\n

Nigdzie te\u017c na \u015al\u0105sku nie by\u0142o a\u017c tak wielkiego uzale\u017cnienia funkcjonowania miasta, osiedla, czy nawet dzielnicy \u2013 od stoj\u0105cych w pobli\u017cu kopal\u0144, hut i elektrowni. Kiedy w 1989 r. przeci\u0119ta zosta\u0142a p\u0119powina \u0142\u0105cz\u0105ca Now\u0105 Hut\u0119 z Kombinatem im. Lenina, to ta ponad 300 \u2013 tysi\u0119czna (w\u00f3wczas) dzielnica Krakowa znalaz\u0142a si\u0119 na r\u00f3wni pochy\u0142ej i dalej si\u0119 stacza. W realiach \u015al\u0105ska, tam gdzie pad\u0142y kopalnie i inne wielkie firmy, te\u017c by\u0142o biednie po stracie \u017cywiciela, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce \u015bl\u0105skie nowe huty szybko znalaz\u0142y pomys\u0142y na nowe \u017cycie.<\/p>\n

Mo\u017ce dlatego, \u017ce skala eksperymentu z Now\u0105 Hut\u0105 by\u0142a przeogromna. Dobrze, \u017ce nigdzie wi\u0119cej si\u0119 nie powt\u00f3rzy\u0142a.<\/p>\n

***<\/p>\n

PS<\/strong>. Przepraszam za zw\u0142ok\u0119, niebawem odnios\u0119 si\u0119 do w\u0119gla i innych spraw. Serdeczno\u015bci dla wszystkich.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Nowej Hucie, obchodz\u0105cej 60 \u2013 lecie, do dzisiaj s\u0142ycha\u0107 \u015bl\u0105skie akcenty. A ile takich nowych hut, ju\u017c z ma\u0142ych liter, powsta\u0142o po wojnie na \u015al\u0105sku? I co si\u0119 z nimi dzieje? Ze \u015al\u0105ska do Nowej Huty zacz\u0119to \u015bci\u0105ga\u0107 fachowc\u00f3w dopiero wtedy, jak kombinat metalurgiczny wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z ziemi. Wcze\u015bniej (od po\u0142owy 1949 r.) potrzebne […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}