{"id":211,"date":"2012-06-14T13:30:31","date_gmt":"2012-06-14T12:30:31","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=211"},"modified":"2013-01-23T15:35:49","modified_gmt":"2013-01-23T14:35:49","slug":"co-sie-stalo-w-czerwcu-1922","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2012\/06\/14\/co-sie-stalo-w-czerwcu-1922\/","title":{"rendered":"Co si\u0119 sta\u0142o w czerwcu 1922?"},"content":{"rendered":"

W Sejmiku Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego, i daleko poza nim, trwa polityczny sp\u00f3r o histori\u0119: czym by\u0142a decyzja Komisji Mi\u0119dzysojuszniczej Rz\u0105dz\u0105cej i Plebiscytowej z 15 czerwca 1922 r. pozwalaj\u0105ca Polsce i Niemcom obj\u0105\u0107 przyznane im tereny podzielonego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska? <\/strong><\/p>\n

<\/strong>W \u015blad za ni\u0105 20 czerwca wkroczy\u0142o do Katowic Wojsko Polskie. Oznacza\u0142o to zmian\u0119 suwerenno\u015bci sankcjonowan\u0105 przez Lig\u0119 Narod\u00f3w.<\/p>\n

By\u0142o to po\u0142\u0105czenie G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Polsk\u0105, czy przy\u0142\u0105czenie do Polski? A mo\u017ce zjednoczenie z Polsk\u0105, z kt\u00f3rej pa\u0144stwowo\u015bci\u0105 te ziemie rozsta\u0142y si\u0119 sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w wcze\u015bniej \u2013 i \u017cy\u0142y swoj\u0105 (czesk\u0105, austriack\u0105 i prusko \u2013 niemieck\u0105) histori\u0105? Bez w\u0105tpienia przez setki lat by\u0142y to tereny innego pa\u0144stwa: czy mo\u017cna wi\u0119c m\u00f3wi\u0107 o powrocie do Polski, o dziejowej sprawiedliwo\u015bci? Taka poprawno\u015b\u0107 polityczno \u2013 historyczna obowi\u0105zywa\u0142a po II wojnie \u015bwiatowej.<\/p>\n

<\/p>\n

Bez w\u0105tpienia Polska obj\u0119\u0142a, w wyniku decyzji mi\u0119dzynarodowych gremi\u00f3w, suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119 nad G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem. By\u0142a to suma wielu zdarze\u0144: rezultat\u00f3w I wojny, trzech powsta\u0144, plebiscytu i gier dyplomatycznych. Nie trzeba tutaj tej historii rozwija\u0107, a jej ostatni rozdzia\u0142 powinno si\u0119 zamkn\u0105\u0107 \u2013 w moim przekonaniu \u2013 \u201epo\u0142\u0105czeniem z Polsk\u0105\u201d. Tak\u017ce po tej ostatniej wojnie po\u0142\u0105czone zosta\u0142y z Polsk\u0105 ziemie, kt\u00f3re przez lata PRL uwa\u017cane by\u0142y za odzyskane.<\/p>\n

Po 90 \u2013 latach s\u0142owa wzbudzaj\u0105 emocje. Zupe\u0142nie niepotrzebnie \u2013 wa\u017cniejsza powinna by\u0107 historia tych ziem oraz \u00f3wczesne i wsp\u00f3\u0142czesne znaczenie dla Polski. Trudno sobie wyobrazi\u0107 rozw\u00f3j II Rzeczpospolitej \u2013 budow\u0119 Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego, linii kolejowej Tarnowskie G\u00f3ry \u2013 Gdynia i samej Gdyni \u2013 bez tego skrawka, maj\u0105cego zaledwie 1,1 proc. powierzchni kraju.<\/p>\n

Trudno te\u017c sobie wyobrazi\u0107 po\u0142\u0105czenie z Polsk\u0105 na zwyczajnych zasadach (cho\u0107by tak, jak w tamtych latach tworzy\u0142a si\u0119 Czechos\u0142owacja) \u2013 mog\u0142o to si\u0119 dokona\u0107 tylko przez autonomiczny ustr\u00f3j wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego z w\u0142asnym Sejmem i Skarbem. W\u0142asny bud\u017cet pozwoli\u0142 na dynamiczny rozw\u00f3j Katowic i Kr\u00f3lewskiej Huty (od 1934 r. \u2013 Chorzowa), kt\u00f3re stawa\u0142y si\u0119 oknami wystawowymi dla niemieckiej cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska; podobnie jak Bytom, Gliwice i Zabrze (by\u0142a propozycja stworzenie Tr\u00f3jmiasta w\u0142asnym uniwersytetem) \u2013 dla polskiej.<\/p>\n

Rodzi si\u0119 pytanie: gdyby \u015al\u0105sk nie mia\u0142 w\u0142asnych pieni\u0119dzy, to czy Warszawa by\u0142aby gotowa dawa\u0107 na jakie\u015b \u201eokna wystawowe\u201d gdzie\u015b na peryferiach kraju?<\/p>\n

Kolejna kwestia \u2013 to polityka gospodarcza. Wiadomo, \u017ce \u00a0Polska dosta\u0142a 53 z 67 g\u00f3rno\u015bl\u0105skich kopal\u0144 w\u0119gla, 5 z 8 hut \u017celaza i wszystkie kopalnie i huty cynku i o\u0142owie; oraz wiele innych przedsi\u0119biorstw, w tym zak\u0142ady energetyczne i chemiczne. To dawa\u0142o w\u00f3wczas blisko 90 proc. potencja\u0142u przemys\u0142owego kraju; ze \u015al\u0105ska pochodzi\u0142o, do wybuchu wojny, 70 \u2013 80 proc. polskiego nierolniczego eksportu.<\/p>\n

Cho\u0107 ju\u017c przed I wojn\u0105 ocenia\u0142o si\u0119, \u017ce g\u00f3rno\u015bl\u0105ski przemys\u0142, gdzie\u015b na peryferiach Niemiec, jest zacofany wobec, cho\u0107by, Zag\u0142\u0119bia Ruhry. Ale polski \u015al\u0105sk by\u0142 pocz\u0105tkowo lepiej rozwini\u0119ty, bogatszy, bardziej uprzemys\u0142owiony – od niemieckiego. Jeden przyk\u0142ad \u2013 wydobycie w\u0119gla: w 1923 r. nasze kopalnie fedrowa\u0142y ponad 26 mln ton rocznie, a niemieckie \u2013 oko\u0142o 9 mln; a w 1938 r. odpowiednio: 29 mln i 26 mln. Wydobycie by\u0142o ju\u017c por\u00f3wnywalne. Jak to si\u0119 sta\u0142o?<\/p>\n

Odpowied\u017a le\u017cy w polityce gospodarczej II RP, kt\u00f3ra zakonserwowa\u0142a \u015bl\u0105ski przemys\u0142. Nie by\u0142o znacz\u0105cych inwestycji (mo\u017ce poza chorzowskimi \u201eAzotami\u201d), nie by\u0142o modernizacji. Mo\u017cna to t\u0142umaczy\u0107 przygranicznym po\u0142o\u017ceniem przemys\u0142u. Wa\u017cne by\u0142y sprawy strategiczne. St\u0105d COP zbudowany zosta\u0142 w bezpiecznej odleg\u0142o\u015bci od granicy. \u015al\u0105sk w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny przyczyni\u0142 si\u0119 do jego powstania, ale kosztem zachowania swojego surowcowego oblicza.<\/p>\n

Przed wojn\u0105 mieli\u015bmy do czynienia z dwiema racjami \u2013 og\u00f3lnopolsk\u0105, kt\u00f3ra uwa\u017ca\u0142a, \u017ce w interesie kraju le\u017cy rozw\u00f3j zacofanych obszar\u00f3w. Cywilizowanie kraju. Taka by\u0142a polska racja stanu i trudno si\u0119 z ni\u0105 nie zgodzi\u0107. Opcja regionalna by\u0142a inna \u2013 to oznacza\u0142o stagnacj\u0119 \u015bl\u0105skiego przemys\u0142u i powi\u0119kszaj\u0105cy si\u0119 dystans wobec niemieckiej strony.<\/p>\n

Tam bowiem trwa\u0142y wielkie zmiany \u2013 szczeg\u00f3lnie po 1933 r. Nowe technologie w g\u00f3rnictwie pozwoli\u0142y prawie trzykrotnie zwi\u0119kszy\u0107 wydobycie w\u0119gla. W Zdzieszowicach zbudowano zak\u0142ady koksochemiczne, a w Blachowni zak\u0142ady chemiczne nastawione m.in. na produkcj\u0119 benzyny syntetycznej. To by\u0142y miary nowoczesno\u015bci. Do tego pot\u0119\u017cne zak\u0142ady zbrojeniowe w okolicach Gliwic i dalej na zach\u00f3d; rozwija\u0142 si\u0119 przemys\u0142 przetw\u00f3rczy… Rozpocz\u0119to budow\u0119 Kana\u0142u Gliwickiego i autostrady Berlin \u2013 Bytom. Pewnie, \u017ce mo\u017cna ju\u017c by\u0142o wyczu\u0107 wojn\u0119, ale po polskiej stronie robi\u0142o to wra\u017cenie. Szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d kilkunastu tysi\u0119cy robotnik\u00f3w chodz\u0105cych (je\u017cd\u017c\u0105cych) codziennie tam do pracy.<\/p>\n

Mamy 90. rocznic\u0119 wielkiego wydarzenia. Czy w tych dniach zdo\u0142amy wypracowa\u0107 \u201ez\u0142oty \u015brodek\u201d, co do charakteru pojawienia si\u0119 \u015al\u0105ska w pa\u0144stwowo\u015bci polskiej? W\u0105tpi\u0119, ale pr\u00f3bowa\u0107 trzeba. Tak samo b\u0119dziemy spiera\u0107 si\u0119 w innych sprawach, kt\u00f3re mo\u017cna zamkn\u0105\u0107 w pytaniu: czym by\u0142o, a czym powinno by\u0107, autonomiczne wojew\u00f3dztwo w II Rzeczpospolitej?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Sejmiku Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego, i daleko poza nim, trwa polityczny sp\u00f3r o histori\u0119: czym by\u0142a decyzja Komisji Mi\u0119dzysojuszniczej Rz\u0105dz\u0105cej i Plebiscytowej z 15 czerwca 1922 r. pozwalaj\u0105ca Polsce i Niemcom obj\u0105\u0107 przyznane im tereny podzielonego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska? W \u015blad za ni\u0105 20 czerwca wkroczy\u0142o do Katowic Wojsko Polskie. Oznacza\u0142o to zmian\u0119 suwerenno\u015bci sankcjonowan\u0105 przez Lig\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=211"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":252,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/211\/revisions\/252"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=211"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=211"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=211"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}