{"id":23,"date":"2009-07-22T10:45:07","date_gmt":"2009-07-22T08:45:07","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=23"},"modified":"2009-07-22T10:45:07","modified_gmt":"2009-07-22T08:45:07","slug":"autonomia-dla-wszystkich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2009\/07\/22\/autonomia-dla-wszystkich\/","title":{"rendered":"Autonomia dla wszystkich"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ponad tysi\u0105c cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska przesz\u0142o ulicami Katowic w trzecim ju\u017c Marszu Autonomii. Wypada zapyta\u0107: dok\u0105d id\u0105, je\u017celi wiadomo, \u017ce powr\u00f3t do autonomii w przedwojennym kszta\u0142cie jest niemo\u017cliwy?!<\/strong><\/p>\n<p>15 lipca 1920 r. Sejm Rzeczpospolitej uchwali\u0142 ustaw\u0119 konstytucyjn\u0105 reguluj\u0105c\u0105 Statut Organiczny Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego, kt\u00f3ry przyznawa\u0142 nie istniej\u0105cemu jeszcze wojew\u00f3dztwu szerok\u0105 autonomi\u0119 w ramach Polski. T\u0119 w\u0142a\u015bnie rocznic\u0119 czcz\u0105 dzisiejsi autonomi\u015bci; wielu z nich wierzy, \u017ce s\u0105 coraz bli\u017cej tamtego celu. Przy tej okazji media krzycz\u0105 tytu\u0142ami: <em><strong>\u015al\u0105sk coraz bli\u017cej uzyskania autonomii?<\/strong><\/em> Pytajnik usprawiedliwia pisz\u0105cych na wypadek, gdyby z autonomii wysz\u0142y nici. Autonomia w swej istocie jest podkre\u015bleniem tego, co dzieli, a nie \u0142\u0105czy. Nie dostrzegam dzisiaj niczego takiego, co wyra\u017anie dzieli\u0142oby \u015al\u0105sk (nawet ten w historycznych granicach G\u00f3rnego \u015al\u0105ska) od reszty kraju. O co wi\u0119c toczy si\u0119 ta gra?<\/p>\n<p>Przed laty za autonomi\u0105 przemawia\u0142y przede wszystkim wzgl\u0119dy polityczne. Zwyci\u0119zcy w I wojnie \u015bwiatowej uznali bowiem, \u017ce o pa\u0144stwowej przynale\u017cno\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska zdecyduje plebiscyt. Pokonany Berlin obiecywa\u0142 w kampanii przedwyborczej daleko id\u0105c\u0105 samorz\u0105dno\u015b\u0107 w granicach w\u0142asnego pa\u0144stwa. Warszawa autonomi\u0105 przebi\u0142a niemieck\u0105 stawk\u0119. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce licytowa\u0142a w ciemno: \u015al\u0105sk by\u0142 ci\u0105gle w historycznych (i w rozumieniu prawa mi\u0119dzynarodowego) granicach Niemiec, a pod Warszaw\u0119 dociera\u0142a Armia Czerwona. Wszystko mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107. Autonomia by\u0142a wi\u0119c tylko papierow\u0105 deklaracj\u0105.<\/p>\n<p>Wciela\u0107 w \u017cycie zacz\u0119to j\u0105 dopiero w po\u0142owie 1922 r. po wej\u015bciu Wojska Polskiego do Katowic i podpisaniu (16 lipca) \u201eAktu Zjednoczenia G\u00f3rnego \u015al\u0105ska z Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105\u201d. Pomijaj\u0105c sprawy polityczne, to wszystkie inne wzgl\u0119dy uzasadnia\u0142y w\u00f3wczas  autonomi\u0119. Historia \u2013 \u015al\u0105sk odpad\u0142 od pa\u0144stwowo\u015bci polskiej sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w wcze\u015bniej. Gospodarka \u2013 \u015al\u0105sk by\u0142 drugim w Europie, po Zag\u0142\u0119biu Ruhry, najwi\u0119kszym regionem przemys\u0142owym. Cywilizacja \u2013 \u015al\u0105sk by\u0142 na zupe\u0142nie innym poziomie rozwoju ni\u017c pozosta\u0142e, opr\u00f3cz Wielkopolski, ziemie II Rzeczpospolitej. Nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o wzgl\u0119dach etnicznych (znakomita wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludno\u015bci identyfikowa\u0142a si\u0119 jako \u015al\u0105zacy, \u015al\u0105zacy \u2013 Polacy i \u015al\u0105zacy \u2013 Niemcy) i kulturowych. I mo\u017cna jeszcze wymieni\u0107 dziesi\u0105tki cech (r\u00f3\u017cnic) \u2013 od zami\u0142owania do porz\u0105dku po etos pracy \u2013 kt\u00f3re powodowa\u0142y, \u017ce bezkonfliktowy zwi\u0105zek z odbudowuj\u0105c\u0105 si\u0119 Polsk\u0105 by\u0142by w\u00f3wczas (bez autonomii) niemo\u017cliwy. Blisko 90 lat temu wszystko przemawia\u0142o za autonomi\u0105.<\/p>\n<p>Dzisiaj widocznych r\u00f3\u017cnic \u2013 mi\u0119dzy \u015al\u0105skiem a innymi regionami &#8211;  nie ma, albo wyblak\u0142y. Nie ma uzasadnienia do skopiowania tamtej autonomii, kt\u00f3ra dotrwa\u0142a \u2013 cho\u0107 z ograniczeniami \u2013 do II wojny \u015bwiatowej. Autonomia \u015al\u0105ska wielu \u015brodowiskom politycznym sta\u0142a o\u015bci\u0105 w gardle. M\u00f3wiono o pa\u0144stwie w pa\u0144stwie. O unii dw\u00f3ch pa\u0144stw na podobie\u0144stwo monarchii austro \u2013 w\u0119gierskiej. Sytuacj\u0119 \u0142agodzi\u0142 konstytucyjny zapis, \u017ce \u015al\u0105sk jest nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 sk\u0142adow\u0105 Rzeczpospolitej Polskiej, ale i tak warszawskie gazety prawicowe do wojny wytyka\u0142y zbytnie uprzywilejowanie wojew\u00f3dztwa i d\u0105\u017cenie do separatyzmu. Chyba w\u0142a\u015bnie dlatego nie dosz\u0142a do skutku autonomia dla Wielkopolski i Wschodniej Galicji, cho\u0107 takie propozycje pada\u0142y; straszono nowym rozbiciem dzielnicowym. Jaki jest dzisiejszy \u015al\u0105sk pod wzgl\u0119dem etnicznym, gospodarczym i w og\u00f3le cywilizacyjnym, to ka\u017cdy widzi. Dla jednych nadal pozostaje per\u0142\u0105 w polskiej koronie, inni znowu uwa\u017caj\u0105, \u017ce przed laty ma\u0142pa dosta\u0142a zegarek i go popsu\u0142a.<\/p>\n<p>Je\u017celi niemo\u017cliwe jest uzyskanie autonomii w przedwojennej wersji, to \u015bl\u0105scy autonomi\u015bci proponuj\u0105 autonomi\u0119 dla wszystkich: dla G\u00f3rnego \u015al\u0105ska i innych region\u00f3w, kt\u00f3re czuj\u0105 potrzeb\u0119 decentralizacji pa\u0144stwa i ukr\u00f3cenia w\u0142adzy Warszawy. Autonomiczne regiony mia\u0142yby w\u0142asne parlamenty i skarby. Dla Warszawy zastrze\u017cone by\u0142oby bezpiecze\u0144stwo, obronno\u015b\u0107 i polityka zagraniczna. \u017beby to has\u0142o chwyci\u0142o, to marsze autonomist\u00f3w musia\u0142yby odbywa\u0107 si\u0119 jak kraj d\u0142ugi i szeroki: od Krakowa po Gda\u0144sk i od Zielonej G\u00f3ry po Lublin. Do autonomii powinny zapali\u0107 si\u0119 Bia\u0142ystok, Kielce i Olsztyn. No i Mazowsze ze swoj\u0105 stolic\u0105 Warszaw\u0105. Ci\u0119\u017cko b\u0119dzie.<\/p>\n<p>To nie znaczy, \u017ce autonomi\u015bci weszli na drog\u0119 donik\u0105d. Dyskusje o autonomii powinny skutkowa\u0107 dalsz\u0105 decentralizacj\u0105 pa\u0144stwa. \u015al\u0105scy autonomi\u015bci zyskali w tym dziele pot\u0119\u017cnego sojusznika \u2013 Donalda Tuska. W czasie ostatniego Marszu Autonomii w Katowicach przypomnieli pogl\u0105dy obecnego premiera na autonomi\u0119 z 1994 r.: \u201eWsz\u0119dzie tam, gdzie wkracza pa\u0144stwo, zanika autonomia jednostki i lokalnej wsp\u00f3lnoty, ginie tradycja i obyczaj, umiera spontaniczno\u015b\u0107 i odmienno\u015b\u0107. Prowincje trac\u0105 sw\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107, pieni\u0105dze i decyzje koncentruj\u0105 si\u0119 w stolicy. Nadmiar uprawnie\u0144 przynale\u017cnych rz\u0105dowi centralnemu powoduje nie tylko ograniczenie naszej wolno\u015bci, ale tak\u017ce niewydolno\u015b\u0107 biurokracji, mnogo\u015b\u0107 b\u0142\u0119dnych decyzji i wysokie koszty ich realizacji. Im wi\u0119cej decyzji podejmuje za nas stolica, tym wy\u017csze narzuca podatki. Wielu polityk\u00f3w m\u00f3wi dzi\u015b o ma\u0142ych ojczyznach i samorz\u0105dno\u015bci, ale kiedy mowa jest o prawach i pieni\u0105dzach, zaczyna straszy\u0107 opini\u0119 publiczn\u0105 rozbiciem dzielnicowym. Ob\u0142uda tej polityki polega na tym, \u017ce rz\u0105d centralny i podleg\u0142a mu biurokracja g\u0142o\u015bno przypomina prowincji o tym, \u017ce rozdaje pieni\u0105dze, kt\u00f3re przecie\u017c wcze\u015bniej w postaci niemi\u0142osiernie rozd\u0119tych podatk\u00f3w zaw\u0142aszcza\u201d.<\/p>\n<p>\u0141adnie powiedziane, cho\u0107 a\u017c 15 lat temu. Nic doda\u0107, nic uj\u0105\u0107. Je\u017celi nawet Tusk nie zmieni\u0142 swojej krytycznej opinii o ob\u0142udzie rz\u0105du centralnego, to i tak zwolennik\u00f3w autonomii dla wszystkich polskich region\u00f3w czeka cholernie d\u0142ugi marsz.<\/p>\n<p>*******<\/p>\n<p><strong>Svatopluk<\/strong> wysy\u0142a mnie na wakacyjne korepetycje z geografii i historii. Posz\u0142o o stwierdzenie, \u017ce \u201ew \u015brodkowej cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska powstaje wielka europejska metropolia\u201d. No bo powstaje! \u015al\u0105sk to dzisiaj wojew\u00f3dztwo \u2013 obszar administracyjny na p\u00f3\u0142nocy z Cz\u0119stochow\u0105, a na po\u0142udniu z Bielsko \u2013 Bia\u0142\u0105. Je\u017celi metropoli\u0119 maj\u0105 utworzy\u0107 miasta od Gliwic po D\u0105brow\u0119 G\u00f3rnicz\u0105, to w jakiej cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska b\u0119dzie ona le\u017ce\u0107?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ponad tysi\u0105c cz\u0142onk\u00f3w i sympatyk\u00f3w Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska przesz\u0142o ulicami Katowic w trzecim ju\u017c Marszu Autonomii. Wypada zapyta\u0107: dok\u0105d id\u0105, je\u017celi wiadomo, \u017ce powr\u00f3t do autonomii w przedwojennym kszta\u0142cie jest niemo\u017cliwy?! 15 lipca 1920 r. Sejm Rzeczpospolitej uchwali\u0142 ustaw\u0119 konstytucyjn\u0105 reguluj\u0105c\u0105 Statut Organiczny Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego, kt\u00f3ry przyznawa\u0142 nie istniej\u0105cemu jeszcze wojew\u00f3dztwu szerok\u0105 autonomi\u0119 w ramach [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}