{"id":39,"date":"2009-11-02T11:00:02","date_gmt":"2009-11-02T10:00:02","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=39"},"modified":"2009-11-02T11:00:02","modified_gmt":"2009-11-02T10:00:02","slug":"cegla-za-jezyk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2009\/11\/02\/cegla-za-jezyk\/","title":{"rendered":"Ceg\u0142a za j\u0119zyk"},"content":{"rendered":"

Oryginalna ceg\u0142a wyci\u0105gni\u0119ta z domu Janoscha ju\u017c po raz pi\u0105ty trafi do osoby, kt\u00f3ra w tym roku najbardziej przys\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 w budowaniu \u015bl\u0105skiej to\u017csamo\u015bci<\/strong>.<\/p>\n

Nagroda im. Janoscha, czyli \u201eCeg\u0142a z Gazety\u201d, to pomys\u0142 koleg\u00f3w z Gazety Wyborczej. Ceg\u0142y wykute zosta\u0142y z familoka w Zabrzu w 2005 r., nied\u0142ugo przed wyburzeniem budynku, w kt\u00f3rym urodzi\u0142 si\u0119 i wychowa\u0142 pisarz Janosch (ani w\u0142adze miejskie, ani wojew\u00f3dzkie nie zgodzi\u0142y si\u0119 na zachowanie familoka). Uczniowie liceum plastycznego wymalowali na ceg\u0142ach scenki z bajek, a na nich z\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j podpis sam Janosch podczas pobytu na \u015al\u0105sku. Ceg\u0142y wkomponowane zosta\u0142y w rze\u017aby ze szk\u0142a. I taka jest kr\u00f3tka historia jednej z najbardziej dzisiaj presti\u017cowych nagr\u00f3d na \u015al\u0105sku.<\/p>\n

Do tej pory kandydat\u00f3w do niej wskazywa\u0142a kapitu\u0142a, do kt\u00f3rej do\u0142\u0105czali laureaci kolejnych edycji plebiscytu. Ostateczny g\u0142os nale\u017ca\u0142 i nale\u017cy do czytelnik\u00f3w. W br. postanowiono poszerzy\u0107 \u2013 na wz\u00f3r ameryka\u0144skiej Akademii Filmowej \u2013 grono nominuj\u0105cych. No i pad\u0142o na mnie.<\/p>\n

Je\u017celi kto\u015b by\u0142 w wojsku, to zna poj\u0119cie \u201epraca my\u015blowa dow\u00f3dcy dru\u017cyny\u201d, kt\u00f3ra powinna poprzedza\u0107 ka\u017cd\u0105 wa\u017cn\u0105 decyzj\u0119 kaprala. Wi\u0119c po wykonaniu pracy my\u015blowej, i odrzuceniu wielu wybitnych postaci i ich zas\u0142ug dla \u015al\u0105ska, postanowi\u0142em rekomendowa\u0107 prof. Jolant\u0119 Tambor z Zak\u0142adu J\u0119zykoznawstwa Pragmatycznego Uniwersytetu \u015al\u0105skiego. I ostrzegam, \u017ce b\u0119d\u0119 mia\u0142 \u017cal do kapitu\u0142y, je\u017celi prof. Tambor nie znajdzie w pi\u0105tce nominowanych poddanych os\u0105dowi czytelnik\u00f3w. Dlaczego? Ot\u00f3\u017c prof. Tambor kieruje, z powodzeniem, zespo\u0142em kodyfikacyjnym j\u0119zyka \u015bl\u0105skiego, czyli musi na co dzie\u0144 \u017ceni\u0107 ze sob\u0105 wod\u0119 i ogie\u0144. A zabieg stworzenia z kilku, czy nawet kilkunastu gwar jednego \u015bl\u0105skiego j\u0119zyka regionalnego, to \u0142\u0105czenie skrajno\u015bci, ale tak\u017ce odcinanie skrajno\u015bci. Jak przed laty u Kaszub\u00f3w: powstaje j\u0119zyk, kt\u00f3ry dzisiaj nie ma odbicia w \u017cadnej gwarze. Literacka \u015bl\u0105szczyzna rodzi si\u0119 wi\u0119c na drodze kompromis\u00f3w \u2013 i w\u0142a\u015bnie za umiej\u0119tno\u015b\u0107 znajdowania takich dr\u00f3g nale\u017cy si\u0119 prof. Tambor ceg\u0142a z familoka.<\/p>\n

A tak\u017ce za bezkompromisowo\u015b\u0107. Rodowita \u015al\u0105zaczka, z przemys\u0142owej cz\u0119\u015bci G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, studzi gor\u0105ce g\u0142owy swoich ziomk\u00f3w, wszystkich tych, kt\u00f3rzy chcieliby wykorzysta\u0107 prace kodyfikacyjne nad j\u0119zykiem regionalnym do oficjalnego powo\u0142ania narodu \u015bl\u0105skiego (za j\u0119zykiem stoi nar\u00f3d!), albo zrobi\u0107 kolejny krok ku autonomii (j\u0119zyk to jeden z autonomicznych atrybut\u00f3w!). Prof. Tambor po\u015bwi\u0119ci\u0142a swoj\u0105 prac\u0119 habilitacyjn\u0105 mowie G\u00f3rno\u015bl\u0105zak\u00f3w oraz ich \u015bwiadomo\u015bci j\u0119zykowej i etnicznej. Wi\u0119c wie, co m\u00f3wi: – \u015al\u0105zacy nie s\u0105 narodem, ani nawet narodowo\u015bci\u0105 \u2013 jeste\u015bmy tylko silnie wyodr\u0119bnion\u0105 grup\u0105 etniczn\u0105, maj\u0105c\u0105 swoj\u0105 histori\u0119, kultur\u0119 i tradycje \u2013 m\u00f3wi\u0142a Polityce, studzi\u0142a emocje i ostrzega\u0142a: – Je\u017celi poczuj\u0119, \u017ce prace nad kodyfikacj\u0105 j\u0119zyka regionalnego wykorzystywane b\u0119d\u0105 do narodowotw\u00f3rczych lub autonomizacyjnych proces\u00f3w, to si\u0119 z tego projektu wycofam.<\/p>\n

Nie wycofa\u0142a si\u0119, a prace kodyfikacyjne zmierzaj\u0105 ku ko\u0144cowi. Kto wi\u0119c wydatniej przys\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 w ostatnim czasie w budowaniu \u015bl\u0105skiej to\u017csamo\u015bci? J\u0119zyk regionalny, to dla to\u017csamo\u015bci \u015al\u0105zak\u00f3w, jak woda dla ryby. A wi\u0119c: ceg\u0142a za j\u0119zyk!<\/p>\n

Jaki w ostateczno\u015bci przybierze kszta\u0142t j\u0119zyk regionalny? Mo\u017ce czytelnikom Polityki, szeleszcz\u0105cej i elektronicznej, podpowiedz\u0105 co\u015b te s\u0142owa:<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oryginalna ceg\u0142a wyci\u0105gni\u0119ta z domu Janoscha ju\u017c po raz pi\u0105ty trafi do osoby, kt\u00f3ra w tym roku najbardziej przys\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 w budowaniu \u015bl\u0105skiej to\u017csamo\u015bci. Nagroda im. Janoscha, czyli \u201eCeg\u0142a z Gazety\u201d, to pomys\u0142 koleg\u00f3w z Gazety Wyborczej. Ceg\u0142y wykute zosta\u0142y z familoka w Zabrzu w 2005 r., nied\u0142ugo przed wyburzeniem budynku, w kt\u00f3rym urodzi\u0142 si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}