\u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci jest wi\u0119c dobrym czasem do refleksji, jak wygl\u0105da\u0142aby II Rzeczpospolita bez autonomicznego wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego w swoich granicach?<\/p>\n
II Rzeczpospolita przetrwa\u0142a niespe\u0142na 21 lat. Kr\u00f3tko, ale by\u0142 to prze\u0142omowy okres w naszej historii. Jeszcze kr\u00f3cej, bo ok. 17 lat realnie funkcjonowa\u0142 w granicach Polski kawa\u0142ek G\u00f3rnego \u015al\u0105ska.<\/p>\n
Zwykle rol\u0119 \u015al\u0105ska w przedwojennej Polsce mierzy si\u0119 miarami gospodarczymi. O nich za chwil\u0119, bo s\u0105 najwa\u017cniejsze z wa\u017cnych. Ale kiedy raczkuj\u0105ca od czterech lat RP formalnie przejmowa\u0142a ziemie, kt\u00f3re sze\u015b\u0107 wiek\u00f3w wcze\u015bniej odpad\u0142y od pa\u0144stwowo\u015bci polskiej, to w kraju by\u0142o \u015brednio ponad 33 proc. analfabet\u00f3w (wed\u0142ug najprostszej definicji analfabeta, to cz\u0142owiek doros\u0142y nie umiej\u0105cy pisa\u0107, ani czyta\u0107). Na \u015al\u0105sku by\u0142o 1,5 proc. analfabet\u00f3w; w Wielkopolsce – 2, 8 proc., na Pomorzu \u2013 4,3 proc. Ju\u017c na dzie\u0144 dobry wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie podnosi\u0142o kraj cywilizacyjnie. I jeszcze jedna cywilizacyjna miara: odsetek czynnych zawodowo obywateli poza rolnictwem wynosi\u0142 w Polsce 36 proc., a na \u015al\u0105sku \u2013 69 proc.<\/p>\n
A teraz miary gospodarcze. Cho\u0107 Polska dosta\u0142a niespe\u0142na 30 proc. obszaru plebiscytowego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, to znalaz\u0142o si\u0119 na nim 90 proc. zasob\u00f3w w\u0119gla, 53 z 67 kopal\u0144, 5 z 8 hut \u017celaza oraz wszystkie huty cynku i o\u0142owiu. Na pocz\u0105tku lat 30. na \u015al\u0105sku wydobywano 75 proc. polskiego w\u0119gla, produkowano 100 proc. koksu, 75 proc. \u017celaza i stali, blisko 100 proc. cynku i o\u0142owiu i 86 proc. kwasu siarkowego. Dzisiaj mo\u017cemy si\u0119 z\u017cyma\u0107 na te wska\u017aniki, ale w tamtych czasach w\u0142a\u015bnie taka produkcja przemys\u0142owa wyznacza\u0142a miejsce pa\u0144stw na arenie mi\u0119dzynarodowej. Warto r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107, \u017ce by\u0142 to przemys\u0142, kt\u00f3ry pod wzgl\u0119dem technologii i technicznego zaawansowania nie odbiega\u0142 od standard\u00f3w Europy Zachodniej. W\u0142a\u015bnie \u015bl\u0105ski przemys\u0142 zmieni\u0142 charakter odbudowuj\u0105cego si\u0119 pa\u0144stwa: z rolniczego na rolniczo \u2013 przemys\u0142owy. W latach 20. z tego skrawka kraju (1,1 proc. powierzchni i 4,4 proc. ludno\u015bci) pochodzi\u0142o 80 proc. polskiego eksportu.<\/p>\n
Pocz\u0105tkowo gospodarka II Rzeczpospolitej nie by\u0142a w stanie skonsumowa\u0107 produkcji \u015bl\u0105skiego przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego. Dopiero p\u00f3\u017aniej \u015bmia\u0142e posuni\u0119cia zwi\u0105zane z budow\u0105 portu w Gdyni i Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego zmieni\u0142y ten stan rzeczy. To w\u0142a\u015bnie przemys\u0142 \u015bl\u0105ski wymusi\u0142 budow\u0119 wielkiego portu. Od w\u0119z\u0142a kolejowego\u00a0 w Tarnowskich G\u00f3rach poci\u0105gni\u0119to magistral\u0119 w\u0119glow\u0105 do Gdyni (z pomini\u0119ciem Gda\u0144ska). Przemys\u0142 zbrojeniowy w COP nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 rozwija\u0107, bez surowcowego (stal, o\u0142\u00f3w, cyna itp.) i maszynowego zaplecza \u015al\u0105ska. R\u00f3wnie\u017c kadrowego. W\u0142\u0105czenie przemys\u0142owego \u015al\u0105ska w system gospodarczy Polski pozwoli\u0142 uzyska\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107 energetyczn\u0105. W latach 30. wydana zosta\u0142a ksi\u0105\u017cka Gustawa Morcinka \u201e\u015al\u0105sk\u201d. W przedmowie do niej Eugeniusz Kwiatkowski napisa\u0142: \u201e\u015al\u0105sk postawi\u0142 przed Polsk\u0105 konieczno\u015b\u0107 rozstrzygni\u0119cia nowych wielkich problem\u00f3w, wci\u0105gn\u0105\u0142 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo jeszcze silniej i zdecydowaniej w orbit\u0119 cywilizacji zachodu. \u015al\u0105sk wywo\u0142a\u0142 konieczno\u015b\u0107 szybkiej rozbudowy Gdyni i po\u0142\u0105czenia wybrze\u017ca morskiego Polski bezpo\u015bredni\u0105 sieci\u0105 komunikacyjn\u0105 z ca\u0142\u0105 Rzeczpospolit\u0105\u201d. C\u00f3\u017c wi\u0119cej doda\u0107 do tych s\u0142\u00f3w wybitnego przedwojennego polityka i mened\u017cera?<\/p>\n
Dzisiaj uznaje si\u0119, i pewnie s\u0142usznie, \u017ce II Rzeczpospolita \u2013 lepiona z ziem trzech zabor\u00f3w \u2013 w kr\u00f3tkim czasie (bo trwa\u0142a zaledwie dwie dekady) mocno stan\u0119\u0142a na nogi. W moim przekonaniu by\u0142oby to niemo\u017cliwe bez wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego.
\n———————-<\/p>\n
Ceg\u0142a za j\u0119zyk<\/strong><\/p>\n John <\/strong>\u2013 po choler\u0119 takie zagl\u0105danie w rodzinne \u017cyciorysy? \u015aleper nazwa\u0142 to ma\u0142ym donosikiem, a ja ju\u017c chcia\u0142em g\u0142o\u015bno zapyta\u0107, czy czas si\u0119 ba\u0107? Ale dajmy spok\u00f3j. Gorole, ptoki i krzoki te\u017c s\u0105 niez\u0142ymi m\u0119\u017cami. Poza tym jeste\u015bmy w wi\u0119kszo\u015bci. Nie dziw si\u0119 wi\u0119c, \u017ce \u015al\u0105zaczka trafi\u0142a w \u017cyciu na gorola. \u015awi\u0119to Niepodleg\u0142o\u015bci jest wi\u0119c dobrym czasem do refleksji, jak wygl\u0105da\u0142aby II Rzeczpospolita bez autonomicznego wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego w swoich granicach? II Rzeczpospolita przetrwa\u0142a niespe\u0142na 21 lat. Kr\u00f3tko, ale by\u0142 to prze\u0142omowy okres w naszej historii. Jeszcze kr\u00f3cej, bo ok. 17 lat realnie funkcjonowa\u0142 w granicach Polski kawa\u0142ek G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Zwykle rol\u0119 \u015al\u0105ska w przedwojennej Polsce mierzy […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nHelmut, \u015aleper, Hajer, Svatopluk i tr <\/strong>\u2013 w samym procesie kodyfikacji pobrzmiewaj\u0105 polityczne echa i tego si\u0119 nie uniknie. Ale, jak ju\u017c j\u0119zyk regionalny ujrzy \u015bwiat\u0142o dzienne, to jego los\u00f3w (codziennego wykorzystania i dalszej kodyfikacji, bo to praca bez ko\u0144ca) powinna pilnowa\u0107 m\u0105drze wybrana Rada J\u0119zyka \u015al\u0105skiego.
\nOd lat na takiej stra\u017cy stoi Rada J\u0119zyka Kaszubskiego. Oczywi\u015bcie, Kaszubi mieli \u0142atwiejsz\u0105 drog\u0119, bo proces kodyfikacji zacz\u0105\u0142 si\u0119 tam w XIX wieku, a literatura w jednej z odmian kaszubszczyzny ukazywa\u0142a si\u0119 ju\u017c w XVI i XVII wieku (m.in. Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera). Kaszubom si\u0119 uda\u0142o, bo faktycznie w tworzeniu swojego j\u0119zyka literackiego poszli na daleko id\u0105cy kompromis. Nikt im nie zabrania pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 w domach swoj\u0105 odmian\u0105 gwary, ale sprawy urz\u0119dowe musz\u0105, jak chc\u0105, za\u0142atwia\u0107 (pisa\u0107) w oficjalnej kaszubszczy\u017anie (obecnie w kr\u0119gu tego j\u0119zyka znajduje si\u0119 ok. 50 tys. Kaszub\u00f3w \u2013 i nadal si\u0119 spieraj\u0105, czy poprawnie jest \u201eKaszub\u201d czy \u201eKaszuba\u201d). Podobnie b\u0119dzie ze \u015bl\u0105szczyzn\u0105. Nie inaczej jest z polszczyzn\u0105 \u2013 co miasto, czasami ulica i dom, to m\u00f3wimy r\u00f3\u017cnie. Ale na papier przelewamy ju\u017c literack\u0105 wersj\u0119 j\u0119zyka polskiego. Tak wi\u0119c regionalny j\u0119zyk \u015bl\u0105ski nie pogr\u0105\u017cy w nico\u015bci gwar, cho\u0107by takiej, jak\u0105 fonetycznie pos\u0142uguje si\u0119 \u015aleper. Ja w \u015bl\u0105skiej mowie jestem cieniutki, jak przedwojenna zapa\u0142ka dzielona na cztery cz\u0119\u015bci. Ale tak w\u0142a\u015bnie uwa\u017ca Jole Tambor. Wypada jej wierzy\u0107 i ufa\u0107 w tym, co robi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"