{"id":46,"date":"2009-12-07T10:58:11","date_gmt":"2009-12-07T09:58:11","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=46"},"modified":"2009-12-07T10:58:11","modified_gmt":"2009-12-07T09:58:11","slug":"nie-przenoscie-nam-katowic-do-opola-i-odwrotnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2009\/12\/07\/nie-przenoscie-nam-katowic-do-opola-i-odwrotnie\/","title":{"rendered":"Nie przeno\u015bcie nam Katowic do Opola! (I odwrotnie!)"},"content":{"rendered":"

Dzia\u0142acze Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska z upodobaniem wodz\u0105 palcami po starych mapach i przewracaj\u0105 kartki w po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ych kalendarzach. I dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce pilnie nale\u017cy utworzy\u0107 – z dzisiejszych wojew\u00f3dztw \u015bl\u0105skiego i opolskiego \u2013 wojew\u00f3dztwo g\u00f3rno\u015bl\u0105skie<\/strong>.<\/p>\n

Aby historii sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107, to stolica G\u00f3rnego \u015al\u0105ska powinna by\u0107 w Opolu, gdzie urz\u0119dowa\u0142by wojewoda, a w Katowicach, swoistej podstolicy, zosta\u0142by marsza\u0142ek.<\/p>\n

Nie mam nic przeciwko temu, aby kre\u015bl\u0105c w przysz\u0142o\u015bci ustr\u00f3j wewn\u0119trzny Polski powsta\u0142o 5 \u2013 6 wielkich region\u00f3w zamiast dzisiejszych 16 wojew\u00f3dztw. Tylko w imi\u0119 jakich historycznych racji Opole mia\u0142oby pada\u0107 w ramiona Katowic; i odwrotnie? I do jakiego stopnia (w XXI wieku) historia, ta bli\u017csza i dalsza, ma decydowa\u0107 o kszta\u0142cie wojew\u00f3dztw czy te\u017c region\u00f3w?<\/p>\n

Argumentem RA\u015a ma by\u0107 to, \u017ce w pa\u017adzierniku 1919 roku, a wi\u0119c 90. lat temu, rz\u0105d Prus powo\u0142a\u0142, po przegranej wojnie, Prowincj\u0119 G\u00f3rno\u015bl\u0105ska (Provinz Oberschlesien) ze stolic\u0105 w Opolu. Do tego momentu ta rejencja (jedna z trzech) nale\u017ca\u0142a do Prowincji \u015al\u0105skiej ze stolic\u0105 we Wroc\u0142awiu. Stworzenie prowincji z dotychczasowej rejencji opolskiej niew\u0105tpliwie podnosi\u0142o rang\u0119 tego kawa\u0142ka Niemiec. Zapowiadano te\u017c dla nowej administracyjnej firmy daleko id\u0105c\u0105 samorz\u0105dno\u015b\u0107. Sk\u0105d taki gest Berlina? Ano nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce mia\u0142 on miejsce po pierwszym zrywie powsta\u0144czym. Trwa\u0142y te\u017c przygotowania do plebiscytu, kt\u00f3ry mia\u0142 rozstrzygn\u0105\u0107 o losach G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Wiadomo ju\u017c by\u0142o, \u017ce jego spora cz\u0119\u015b\u0107 ci\u0105\u017cy ku odbudowuj\u0105cej swoj\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 Polsce.<\/p>\n

Jaka cz\u0119\u015b\u0107? W przeprowadzonym w 1910 r. spisie ludno\u015bci, blisko 582 tys. os\u00f3b (ponad 57 proc. pruskich poddanych, a w prawobrze\u017cnej \u2013 patrz\u0105c na Odr\u0119 – cz\u0119\u015bci rejencji nawet ok. 80 proc.) poda\u0142o tutaj j\u0119zyk polski, jako ojczysty; 51 tys. zadeklarowa\u0142o, \u017ce za ojczysty uwa\u017caj\u0105 zar\u00f3wno polski, jak i niemiecki. To mog\u0142o, cho\u0107 nie musia\u0142o, mie\u0107 wp\u0142yw na wynik plebiscytu; j\u0119zyk niekoniecznie by\u0142 przecie\u017c r\u00f3wnoznaczny z narodowo\u015bci\u0105. Ale na pewno by\u0142 to dla Niemiec dzwonek ostrzegawczy. By\u0142y te\u017c inne wzgl\u0119dy: z jednej strony przegrane i upokorzone pa\u0144stwo \u2013 z drugiej nowa pa\u0144stwowo\u015b\u0107. Czym wi\u0119c mo\u017cna by\u0142o zniech\u0119ci\u0107 znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3rno\u015bl\u0105skiej spo\u0142eczno\u015b\u0107 do marszu w stron\u0119 Polski?<\/p>\n

Cho\u0107by ide\u0105 samorz\u0105dno\u015bci; bezprecedensowym pruskim zabiegiem stworzenia prowincji z jedn\u0105 rejencj\u0105. Polska przebi\u0142a – w tej politycznej licytacji i rywalizacji – ten chytry manewr propozycj\u0105 autonomii. Powo\u0142anie Prowincji G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej by\u0142o wymierzone, co by nie m\u00f3wi\u0107, w \u00f3wczesn\u0105 polsk\u0105 racj\u0119 stanu. Jest ona racj\u0105 i obecn\u0105. \u015awi\u0119towanie przez RA\u015a w Opolu 90. rocznicy powstania tej kieszonkowej, a bardziej kad\u0142ubowej prowincji (jej wschodnia cz\u0119\u015b\u0107: od Lubli\u0144ca i Tarnowskich G\u00f3r, przez Chorz\u00f3w i Katowice, po Bielsko, Cieszyn i Rybnik – znalaz\u0142a w Polsce), i kre\u015blenie na mapie, przy tej okazji, nowych wizji g\u00f3rno\u015bl\u0105skich – troch\u0119 mnie zdziwi\u0142o. Nie jest to bowiem wydarzenie z polskiej historii. To niemiecka bajka. St\u0105d zaskakuj\u0105ce wpisywanie jej przez autonomist\u00f3w na swoje sztandary, kiedy ca\u0142a idea powstania i dzia\u0142alno\u015bci RA\u015a odwo\u0142uje si\u0119 \u2013 przynajmniej tak by\u0142o do tej pory \u2013 do uchwalonej 15 lipca 1920 r. przez Sejm Rzeczpospolitej ustawy konstytucyjnej zawieraj\u0105cej \u201estatus organiczny Wojew\u00f3dztwa \u015al\u0105skiego\u201d. Tej, daj\u0105cej autonomi\u0119 w ramach II RP.<\/p>\n

Gwoli historii: Prowincja G\u00f3rno\u015bl\u0105ska, obci\u0119ta przez powstania, plebiscyt i wol\u0119 wielkich mocarstw, do\u017cy\u0142a 1938 r. – wtedy jako rejencja wr\u00f3ci\u0142a do macierzystej Prowincji \u015al\u0105skiej. Od\u017cy\u0142a w 1941 r., w ustroju III Rzeszy, pod t\u0105 sama nazw\u0105, ale ju\u017c ze stolic\u0105 w Katowicach. Po II wojnie \u015bwiatowej administracyjne losy by\u0142ej Prowincji G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej r\u00f3\u017cnie si\u0119 w Polsce miesza\u0142y – w rezultacie dzisiaj znajduje si\u0119 ona w dw\u00f3ch wojew\u00f3dztwach: \u015bl\u0105skim i opolskim. (Dajmy teraz spok\u00f3j g\u00f3rno\u015bl\u0105skim ziemiom w Czechach, \u017ceby nie wywo\u0142ywa\u0107 konfliktu w\u015br\u00f3d bratnich kraj\u00f3w Unii Europejskiej).<\/p>\n

RA\u015a chwytliwie przekonuje, \u017ce obecny kszta\u0142t G\u00f3rnego \u015al\u0105ska jest efektem nazistowskiego i komunistycznego podzia\u0142u tej cz\u0119\u015bci \u015al\u0105ska. Nale\u017cy wi\u0119c przekre\u015bli\u0107 spu\u015bcizn\u0119 totalitaryzm\u00f3w. Proponowane s\u0105 \u015bmia\u0142e zabiegi na mapach: z przysz\u0142ego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska (z dwiema stolicami) wykre\u015blony zosta\u0142by Sosnowiec i okolice, a Cz\u0119stochowa \u2013 jako obca polska naro\u015bl \u2013 w og\u00f3le w przysz\u0142ym g\u00f3rno\u015bl\u0105skim nie ma czego szuka\u0107. Akurat rozw\u00f3d z Katowicami spodoba\u0142 by si\u0119, o czym doskonale wiedz\u0105 autonomi\u015bci, wielu mieszka\u0144com pod Jasn\u0105 G\u00f3r\u0105. Problemem jest Bielsko \u2013 Bia\u0142a. Jak to miasto podzieli\u0107 dzisiaj na g\u00f3rno\u015bl\u0105skie Bielsko i ma\u0142opolsk\u0105 Bia\u0142\u0105?<\/p>\n

A ja si\u0119 pytam: w imi\u0119 jakich tradycji historycznych mia\u0142by zosta\u0107 rozci\u0119ty aglomeracyjny organizm obecnego wojew\u00f3dztwa \u015bl\u0105skiego, w kt\u00f3rym Sosnowiec i Katowice (i okolice wok\u00f3\u0142 nich), to dzisiaj jak palce jednej r\u0119ki? No dobrze, niech b\u0119dzie \u017ce sny si\u0119 ziszcz\u0105 i G\u00f3rny \u015al\u0105sk znajdzie si\u0119 w swoich historycznych granicach. Tych niemieckich, bo one s\u0105 najwyra\u017aniej nakre\u015blane i przywo\u0142ywane. Ale co zrobi\u0107 z histori\u0105, kt\u00f3ra od prawie wieku \u2013 z kilkuletni\u0105 hitlerowsk\u0105 przerw\u0105 \u2013 dzieje si\u0119 ju\u017c w innym pa\u0144stwie?<\/p>\n

Co zrobi\u0107 na historycznym G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, je\u017celi zabiegi na starych mapach by\u0142yby udane, z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 polsk\u0105 na tych ziemiach? Mi\u0119dzy innymi w Katowicach, Zabrzu, Bytomiu, Gliwicach i Opolu. Autonomi\u015bci przekonuj\u0105, \u017ce historyczny kszta\u0142t regionu da\u0142by podwaliny pod budow\u0119 sp\u00f3jnej to\u017csamo\u015bci regionalnej. Tylko, czy \u017cywio\u0142 polski zgodzi si\u0119, \u017ceby fundamenty pod ten gmach wylewane by\u0142 z takich surowc\u00f3w, jak autonomia, nar\u00f3d \u015bl\u0105ski i j\u0119zyk \u015bl\u0105ski? Chcecie na historii po\u0142o\u017cy\u0107 kalk\u0119 i odbi\u0107 j\u0105 w nowej rzeczywisto\u015bci. Tego nie da si\u0119 zrobi\u0107.<\/p>\n

Nie mam nic przeciwko powstaniu w Polsce paru wielkich i silnych region\u00f3w. Racje historyczne w ich tworzeniu powinny by\u0107 wa\u017cne, ale nie najwa\u017cniejsze. Wi\u0119c nie odtwarzajcie z marszu (i w swoich marszach) Provinz Oberschlesien ze stolic\u0105 w Opolu, bo samo Opole tego nie chce. I nie dziwcie si\u0119, \u017ce Ob\u00f3z Narodowo \u2013 Radykalny ma w\u0142a\u015bnie na Opolszczy\u017anie swoje najsilniejsze struktury w Polsce. Sk\u0105d\u015b si\u0119 to bierze. A ich has\u0142o: \u015al\u0105sk Opolski zawsze Polski! \u2013 b\u0119dzie w kraju zdobywa\u0107 zwolennik\u00f3w. Wi\u0119cej ni\u017c: Autonomia rzecz wspania\u0142a, bo \u015al\u0105sk syty, Polska ca\u0142a!<\/p>\n

PS. M\u00f3j przyjaciel, od podstaw\u00f3wki w Kudowie \u2013 Zdroju, dzisiaj wa\u017cny rektor wa\u017cnej uczelni we Wroc\u0142awiu, kt\u00f3ry od czasu do czasu zagl\u0105da na bloga, zauwa\u017cy\u0142 przy drinku, \u017ce powinni\u015bmy dzi\u0119kowa\u0107 Bogu i historii, jako ja, i jako Polska, \u017ce na jego \u015al\u0105sku (Dolnym) jest troch\u0119 inaczej ni\u017c na moim \u015al\u0105sku (G\u00f3rnym). Oni buduj\u0105 we Wroc\u0142awiu i okolicach swoj\u0105 dolno\u015bl\u0105sk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, zakorzenion\u0105 w ca\u0142o\u015bci w Polsce, ale przesadzon\u0105 po 1945 r. na gleb\u0119 poniemieck\u0105. Ten kawa\u0142ek Polski kwitnie. \u2013 Na mojej uczelni, i w ka\u017cdym innym zak\u0105tku Dolnego \u015al\u0105ska, wpisujemy si\u0119 w histori\u0119 sprzed 1945 r. Za p\u00f3\u017ano, wiemy, ale to dzisiaj r\u00f3wnie\u017c nasze dziedzictwo. I nie ma ono nic wsp\u00f3lnego, bo nie mo\u017ce mie\u0107, z jak\u0105\u015b autonomi\u0105, narodem i j\u0119zykiem \u2013 m\u00f3wi przyjaciel. Pytam, jak odbierane s\u0105 takie g\u0142osy z mojego \u015al\u0105ska: – S\u0105 obok nas, czasami dra\u017cni\u0105 i irytuj\u0105, bo w Polsce uwa\u017ca si\u0119, \u017ce p\u0142yn\u0105 r\u00f3wnie\u017c z mojego \u015al\u0105ska.<\/p>\n

Mo\u017ce poszli\u015bmy o jeden drink za daleko, ale nasz\u0142a mnie taka refleksja: Co by si\u0119 dzia\u0142o na historycznym G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, gdyby mi\u0119dzy nim, a Odr\u0105 i Nys\u0105, nie by\u0142o dzisiejszego Dolnego \u015al\u0105ska?<\/p>\n

***<\/p>\n

Znowu zbyt d\u0142uga historia o historii. Nie starcza wi\u0119c czasu i miejsca na powr\u00f3t do II Rzeczpospolitej bez \u015al\u0105ska. Wr\u00f3c\u0119 i wr\u00f3cimy. Waldemar podpowiada dyskusj\u0119 o \u201e\u015al\u0105sku we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce\u201d. B\u0119dzie. Tylko bez zacietrzewienia. W poprzednim dyskursie w kilku miejscach pojawi\u0142a si\u0119 magiczna data: 1 maja 2004 r., kt\u00f3ra ma odmieni\u0107 losy G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. W tym dniu (przypominam), m\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej i nie obra\u017caj\u0105c niczyich uczu\u0107 religijnych \u2013 doznali\u015bmy WUNIOWST\u0104PIENIA. To cudowne zdarzenie. Dla niekt\u00f3rych wuniowst\u0105pienie jest pierwszym krokiem w d\u0142ugim marszu ku… w\u0142a\u015bnie ku czemu? Pa\u0144stw narodowych, p\u00f3ki co, nie da si\u0119 wykre\u015bli\u0107 z europejskiej mapy. Europa region\u00f3w to dzisiaj utopia. A d\u0142ugie marsze cz\u0119sto prowadzi\u0142y donik\u0105d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzia\u0142acze Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska z upodobaniem wodz\u0105 palcami po starych mapach i przewracaj\u0105 kartki w po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ych kalendarzach. I dochodz\u0105 do wniosku, \u017ce pilnie nale\u017cy utworzy\u0107 – z dzisiejszych wojew\u00f3dztw \u015bl\u0105skiego i opolskiego \u2013 wojew\u00f3dztwo g\u00f3rno\u015bl\u0105skie. Aby historii sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107, to stolica G\u00f3rnego \u015al\u0105ska powinna by\u0107 w Opolu, gdzie urz\u0119dowa\u0142by wojewoda, a w Katowicach, swoistej […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}