Muzeum \u015al\u0105skie zawsze b\u0119dzie ko\u015bci\u0105 niezgody, dorodnym jab\u0142kiem podrzuconym nam z\u0142o\u015bliwie przez przebieg\u0142\u0105 bogini\u0119 Eris, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a si\u0119 cholera wie sk\u0105d. A poniewa\u017c zawsze znajd\u0105 si\u0119 mi\u0119so\u017cercy i wegetarianie \u2013 b\u0119dziemy opycha\u0107 si\u0119 jab\u0142kami i oblizywa\u0107 smakowite kostki do ko\u0144ca \u015bwiata, a nawet o jeden dzie\u0144 d\u0142u\u017cej.<\/p>\n
Bez wzgl\u0119du na to jakby\u015bmy najobiektywniej chcieli pokaza\u0107 dzieje \u015bl\u0105skiej ziemi. Zawsze komu\u015b \u2013 Polakowi, Niemcowi, \u015al\u0105zakowi (oraz r\u00f3\u017cnym pochodnym od nich kombinacjom) co\u015b nie b\u0119dzie pasowa\u0107 w jego historycznej wizji. To naturalne, je\u017celi u\u015bwiadomimy sobie, \u017ce losy tej ziemi nie s\u0105 to\u017csame z histori\u0105 Polski.
\nTeraz sp\u00f3r idzie o gilotyn\u0119.<\/p>\n
Ustawiono j\u0105 w katowickim wi\u0119zieniu w 1941 r. \u2013 jeszcze w styczniu 1945 r. (na par\u0119 dni przed wej\u015bciem do miasta wojsk sowieckich) \u015bcina\u0142a g\u0142owy wrog\u00f3w hitlerowskich Niemiec. Przewa\u017cnie uczestnik\u00f3w ruchu oporu ze \u015al\u0105ska, Zag\u0142\u0119bia i Podbeskidzia. Wykonano 552 egzekucje, cho\u0107 obraz jest niepe\u0142ny, bo Niemcy cz\u0119\u015b\u0107 dokumentacji pu\u015bcili z dymem. By\u0107 mo\u017ce w\u015br\u00f3d nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w byli ludzie zwi\u0105zani z budow\u0105 przedwojennego Muzeum \u015al\u0105skiego – hitlerowcy zburzyli gmach po zaj\u0119ciu Katowic \u2013 kt\u00f3re mia\u0142o opowiada\u0107 histori\u0119 z polskiego punktu widzenia.<\/p>\n
Cia\u0142a ofiar wywo\u017cono do krematori\u00f3w w KL Auschwitz. Po wojnie do Muzeum Auschwitz \u2013 Birkenau trafi\u0142a sama gilotyna. \u201dCzerwona wdowa\u201d \u2013 jak j\u0105 w wi\u0119ziennym slangu nazwano<\/p>\n
W Katowicach, w nowym Muzeum \u015al\u0105skim, mia\u0142a pojawi\u0107 si\u0119 jako element wystawy sta\u0142ej historii G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, we fragmencie po\u015bwi\u0119conym hitlerowskiej okupacji. Jako swoisty artefakt symbolizuj\u0105cy terror i wojenne represje. W pierwotnym scenariuszu wystawy gilotyna nikomu nie przeszkadza\u0142a. Wpasowywa\u0142a si\u0119 w \u015bl\u0105sk\u0105 histori\u0119. Bo by\u0142a jej mrocznym ornamentem.<\/p>\n
Ale dwa lata temu wybuch\u0142a awantura o sam charakter wystawy \u2013 zarzucono jej tendencje proniemieckie i uleganie wp\u0142ywom Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska (szef RA\u015a, Jerzy Gorzelik, by\u0142 wicemarsza\u0142kiem wojew\u00f3dztwa i odpowiada\u0142 m.in. za tre\u015bci kulturalno \u2013 historyczne). Przypomn\u0119, \u017ce historyczna opowie\u015b\u0107 snuta w Muzeum mia\u0142a zacz\u0105\u0107 si\u0119 pod koniec XVIII wieku, kiedy to na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku, nale\u017c\u0105cym od kilku dziesi\u0119cioleci do Prus, pojawi\u0142a si\u0119 maszyna parowa, a do Tarnowskich G\u00f3r przyjecha\u0142 Johann Wolfgang Goethe, aby ten cud techniki podziwia\u0107 i opisa\u0107. Industrializacja mia\u0142a by\u0107 dalej kr\u0119gos\u0142upem wystawy, a jej wymowa \u2013 z akcentem na Kulturkampf (za kanclerza Otto von Bismarcka) jako katalizatora rozwoju \u017cycia kulturalno \u2013 narodowego \u015al\u0105zak\u00f3w \u2013 swoistym mitem za\u0142o\u017cycielskim G\u00f3rnego \u015al\u0105ska. Niekt\u00f3rzy zacz\u0119li g\u0142o\u015bno pyta\u0107: po co ten mit w Polsce zagnie\u017cd\u017ca\u0107 ? Niepodleg\u0142y G\u00f3rny \u015al\u0105sk, czy co?<\/p>\n
W ka\u017cdym razie tamta awantura zako\u0144czy\u0142a si\u0119 odej\u015bciem Leszka Jodli\u0144skiego, dyrektora Muzeum \u015al\u0105skiego. A nowy dyrektor, Dominik Ab\u0142amowicz, zabra\u0142 si\u0119 za leczenie scenariusza.<\/p>\n
Ujawniono kilka szczeg\u00f3\u0142\u00f3w zmienionej koncepcji – m.in. silniejsze zaakcentowanie rangi powsta\u0144 \u015bl\u0105skich i plebiscytu, kt\u00f3re mia\u0142y przecie\u017c swoj\u0105 historyczn\u0105 i patriotyczn\u0105 wymow\u0119, oraz wyeksponowanie gilotyny jako symbolu. Gilotyna ma by\u0107 umieszczona w zamkni\u0119tej bryle metalowego sze\u015bcianu, a ogl\u0105da\u0107 j\u0105 b\u0119dzie mo\u017cna przez pas ciemnej szyby umieszczonej p\u00f3\u0142tora metra od pod\u0142ogi (dzieci jej nie zobacz\u0105, je\u017celi nie pozwol\u0105 rodzice).<\/p>\n
No i posypa\u0142y si\u0119 gromy jak z jasnego nieba. Przede wszystkim za to, \u017ce zmieniona koncepcja wystawy chce utopi\u0107 histori\u0119 G\u00f3rnego \u015al\u0105ska w bia\u0142o \u2013 czerwonej cieczy. To, jak m\u00f3wi\u0105 Francuzi: en g\u00e9n\u00e9ral. A w szczeg\u00f3\u0142ach dosta\u0142o si\u0119 tw\u00f3rcom za gilotyn\u0119, za epatowanie \u015bmierci\u0105, z\u0142em i nienawi\u015bci\u0105. Dyrektor Ab\u0142amowicz powiedzia\u0142, \u017ce obecno\u015b\u0107 gilotyny na wystawie mo\u017ce budzi\u0107 kontrowersje, ale jej istnienie jest faktem niezaprzeczalnym, w przeciwie\u0144stwie do jakiego\u015b mitu za\u0142o\u017cycielskiego G\u00f3rnego \u015al\u0105ska.<\/p>\n
By\u0142y dyrektor Jodli\u0144ski uwa\u017ca, \u017ce gilotyna symbolizuj\u0105ca to, co symbolizuje \u2013 wywiera przemoc (symboliczn\u0105, emocjonaln\u0105) i presj\u0119 na potencjalnych zwiedzaj\u0105cych. Muzea \u2013 w jego ocenie \u2013 pomagaj\u0105 rozumie\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 i nie mog\u0105 epatowa\u0107 okrucie\u0144stwem zbrodni i pod\u0142o\u015bci ludzkiej. No c\u00f3\u017c, w Muzeum Auschwitz stoi szubienica, na kt\u00f3rej dwa lata po wojnie powieszono Rudolfa Hoessa, zbrodniczego komendanta obozu. Samopoczucie zwiedzaj\u0105cych jest tam ewidentnie zagro\u017cone.<\/p>\n
No i mamy kolejn\u0105 historyczn\u0105 wojenk\u0119 na \u015bl\u0105skim placu boju. Jakiem prochem za\u0142adowa\u0107 rodzim\u0105 flint\u0119, \u017ceby ugra\u0107 swoje? Niedobrze by by\u0142o, \u017ceby gilotyna sta\u0142a si\u0119 gwo\u017adziem programu historycznej wystawy. Ale \u017ale by te\u017c by\u0142o, gdyby nie pokaza\u0107 jej, jako swoistego symbolu zbrodniczego czasu i niejednowymiarowych los\u00f3w \u015al\u0105ska. Dzisiaj gilotyn\u0119 wyjmuje si\u0119 z kilkuset eksponat\u00f3w ekspozycji i osobno kontestuje jej wymow\u0119. By\u0107 mo\u017ce jak zobaczymy j\u0105 w kontek\u015bcie ca\u0142ej wystawy, to emocje opadn\u0105.<\/p>\n
P\u00f3ki co padaj\u0105 durne g\u0142osy, \u017ce gilotyna b\u0119dzie polsk\u0105 laurk\u0105 w historycznej narracji\u2026 Taka atrakcja turystyczna w bia\u0142o \u2013 czerwonej polewie, na si\u0142\u0119 wci\u015bni\u0119ta w opowie\u015b\u0107 o wielokulturowo\u015bci \u015al\u0105ska. \u017be zapytam: atrakcja, czy pami\u0119\u0107 o 552 polskich i \u015bl\u0105skich patriotach?<\/p>\n
S\u0105 inne potrawy ni\u017c jab\u0142ka i ko\u015bci, naprawd\u0119. En g\u00e9n\u00e9ral, rzecz jasna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Muzeum \u015al\u0105skie zawsze b\u0119dzie ko\u015bci\u0105 niezgody, dorodnym jab\u0142kiem podrzuconym nam z\u0142o\u015bliwie przez przebieg\u0142\u0105 bogini\u0119 Eris, kt\u00f3ra wzi\u0119\u0142a si\u0119 cholera wie sk\u0105d. A poniewa\u017c zawsze znajd\u0105 si\u0119 mi\u0119so\u017cercy i wegetarianie \u2013 b\u0119dziemy opycha\u0107 si\u0119 jab\u0142kami i oblizywa\u0107 smakowite kostki do ko\u0144ca \u015bwiata, a nawet o jeden dzie\u0144 d\u0142u\u017cej.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=559"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":563,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559\/revisions\/563"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}