To chyba dopiero pocz\u0105tek emocji, jakie nas czekaj\u0105 po \u015bwiadomym nazwaniu \u2013 przez Kazimierza Kutza w \u201ePi\u0105tej stronie \u015bwiata\u201d \u2013 powojennych oboz\u00f3w pracy i wysiedle\u0144czych, jako polskich oboz\u00f3w koncentracyjnych dla \u015al\u0105zak\u00f3w. Za \u201epolskie obozy koncentracyjne\u201d oburzamy si\u0119, kiedy pojawiaj\u0105 si\u0119 w zachodniej prasie. Dochodzi do interwencji dyplomatycznych. Przepraszani jeste\u015bmy za nie\u015bwiadome pomy\u0142ki. Dla nas to to samo, co k\u0142amstwo o\u015bwi\u0119cimskie. Ale czy mo\u017cna pod nie podci\u0105gn\u0105\u0107 Kutza?<\/p>\n
Mo\u017ce zastan\u00f3wmy si\u0119, jak tamte obozy zdefiniowa\u0107, \u017ceby ju\u017c przesta\u0107 odbija\u0107 si\u0119 od \u015bciany do \u015bciany?<\/p>\n
W poprzednim wpisie w temat zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 \u015aleper<\/b>, wspar\u0142 Muratora<\/b>, na t\u0119 powojenn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 mocno wkroczy\u0142 Waldemar. Moriturus <\/b>nazwa\u0142 bezczelno\u015bci\u0105 nazywanie stalinowskich oboz\u00f3w polskimi. I dalej tak sz\u0142o. Emocje, cho\u0107 bez zbytniego obra\u017cania si\u0119. J\u0119zyk kanciasty, jak nazwa\u0142 chyba \u015aleper, <\/b>ale autentyczny. Niez\u0142y dyskurs. Poci\u0105gnijmy wi\u0119c t\u0119 spraw\u0119 dalej, bo jeszcze nie raz (czuj\u0119) b\u0119dzie przedmiotem rodzimych i mi\u0119dzynarodowych spor\u00f3w. Do tego ogr\u00f3dka, nazywanego polskimi obozami koncentracyjnymi, chcia\u0142bym wrzuci\u0107 sw\u00f3j kamyk. M\u00f3j punkt widzenia. To materia\u0142, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 przed czterema laty w ksi\u0105\u017cce \u201eZanim pad\u0142y strza\u0142y\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce nie tr\u0105ci myszk\u0105, cho\u0107 osoby w nim zabieraj\u0105ce g\u0142os maj\u0105 ju\u017c inne tytu\u0142y naukowe. Chcia\u0142em do sprawy podej\u015b\u0107 bez emocji. Rodzinnie mnie nie dotyczy, ale w sensie Polski tu i teraz \u2013 tak! I to bardzo.<\/p>\n
Artyku\u0142 zatytu\u0142owa\u0142em: Po Auschwitz, cho\u0107 wcze\u015bniej funkcjonowa\u0142 pod roboczym tytu\u0142em: Auschwitz po Auschwitz. Jeden cz\u0142on wyrzuci\u0142em. Ten zabieg \u2013 po przeczytaniu, chocia\u017c nie wykluczam, \u017ce wielu z was ma to ju\u017c za sob\u0105 \u2013 b\u0119dzie zrozumia\u0142y. Kiedy lata temu pisa\u0142em Po Auschwitz, to ko\u0142ata\u0142a w g\u0142owie jedna my\u015bl: jak bardzo wszyscy potrzebujemy obiektywnej i m\u0105drej wojennej i powojennej historii \u015al\u0105ska. Prawdy. Ta refleksja aktualna jest ona do dzisiaj. Po to, \u017ceby na zawsze zamkn\u0105\u0107 spraw\u0119 polskich oboz\u00f3w koncentracyjnych. A wi\u0119c…<\/p>\n
\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n PO AUSCHWITZ<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n Ponura historia hitlerowskiego obozu zag\u0142ady Auschwitz \u2013 Birkenau nie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 27 stycznia 1945 r. Po wyzwoleniu dopisano do niej kolejn\u0105 tragiczn\u0105 kart\u0119. Cho\u0107 nie dymi\u0142y ju\u017c krematoria, to w nowej rzeczywisto\u015bci ob\u00f3z g\u0142\u00f3wny, a bardziej jego filie na \u015al\u0105sku – Auschwitz posiada\u0142 ponad 40 podoboz\u00f3w w wi\u0119kszo\u015bci w s\u0105siedztwie kopal\u0144, hut i zak\u0142ad\u00f3w zbrojeniowych – przez miesi\u0105ce i lata pe\u0142ni\u0142y jeszcze funkcje pozwalaj\u0105ce nazwa\u0107 je obozami koncentracyjnymi, obozami niewolniczej pracy, a bywa\u0142o tak\u017ce \u2013 zag\u0142ady. W p\u00f3\u017aniejszych latach zacierano \u015blady tej haniebnej historii po historii.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>Czy sta\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce jeden system totalitarny zast\u0105pi\u0142 drugi ze swoim archipelagiem gu\u0142ag\u00f3w? <\/span><\/span><\/p>\n A mo\u017ce zwyci\u0119\u017ca\u0142y wtedy nieuniknione po koszmarze wojny emocje rozliczeniowe i ch\u0119\u0107 zemsty z biblijnym przes\u0142aniem: oko za oko?<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>OKRUTNA PAMI\u0118\u0106<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>Ma\u0142o zosta\u0142o dokument\u00f3w, niewielu \u015bwiadk\u00f3w, znikaj\u0105 ostatnie symbole. Zupe\u0142nie niedawno, prawie w 60` rocznic\u0119 zamiany KL Auschwitz Eintrachtthutte w \u015awi\u0119toch\u0142owicach (fili\u0119 za\u0142o\u017cono w maju 1943 r.) \u2013 przez pierwsze dni po przej\u015bciu frontu NKWD trzyma\u0142a tu je\u0144c\u00f3w wojennych – na Ob\u00f3z Karny, p\u00f3\u017aniej Ob\u00f3z Pracy \u015awi\u0119toch\u0142owice Zgoda (podlega\u0142 Ministerstwu Bezpiecze\u0144stwa Publicznego), nieznani sprawcy skradli ostatni fragment przesz\u0142o\u015bci. Metalow\u0105 bram\u0119. Mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 elementem pomnika symbolizuj\u0105cego tragedi\u0119 tego miejsca. Na niej r\u00f3wnie\u017c hitlerowcy wykuli Arbeit macht frei. <\/em>Po wojnie tak\u017ce p\u0119dzono przez ni\u0105 ludzi do niewolniczej pracy. Niemc\u00f3w, folksdojcz\u00f3w, \u015al\u0105zak\u00f3w i Polak\u00f3w. Od maja 1943 r. do likwidacji obozu w listopadzie 1945 r. ani na moment nie wy\u0142\u0105czono pr\u0105du z obozowych zasiek\u00f3w. Znikni\u0119cie bramy – symbolu to prawdopodobnie efekt chciwej i bezmy\u015blnej dzia\u0142alno\u015bci z\u0142omiarzy. Ale zabrak\u0142o te\u017c ch\u0119ci, aby chroni\u0107 takie symbole.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0 <\/span>By\u0142by to pomnik cho\u0107by dla Benona Kreta z Siemianowic, zamkni\u0119tego w \u015awi\u0119toch\u0142owicach za podpisanie volkslisty. Odnaleziono list \u017cony, El\u017cbiety, z 5 wrze\u015bnia 1945 r. do Wojew\u00f3dzkiego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego z pro\u015bb\u0105 o zwolnienie, bo \u201ejest Polakiem z pochodzenia, pomimo tego, \u017ce Niemcy zaliczyli go do V.L.2. Przed wojn\u0105 posy\u0142a\u0142 dzieci tylko do polskiej szko\u0142y. W czasie okupacji nie nale\u017ca\u0142 do \u017cadnej organizacji politycznej\u201d.<\/em><\/strong> Do listu do\u0142\u0105czy\u0142a wstawiennictwo proboszcza \u2013 powsta\u0144ca i za\u015bwiadczenie od piekarza, \u017ce w czasie okupacji jej m\u0105\u017c by\u0142 \u201educha polskiego\u201d.<\/em><\/strong> Zwolnienie popar\u0142y w\u0142adze miasta. Pozytywna decyzja zapad\u0142a 12 wrze\u015bnia \u2013 za p\u00f3\u017ano: pod t\u0105 dat\u0105, na li\u015bcie przekazanej potem USC, odnotowano \u015bmier\u0107 B. Kreta. Przyczyna: udar serca.<\/span><\/span><\/p>\n <\/span>Swoj\u0105 cz\u0105stk\u0119 w tym symbolu mia\u0142by te\u017c Augustyn Dong, ur. w 1919 r. \u2013 zachowa\u0142 si\u0119 b\u0142agalny list matki z pa\u017adziernika 1945 r. do wojewody gen. Aleksandra Zawadzkiego o uwolnienie syna: \u201dJest to ch\u0142opiec fizycznie niedorozwini\u0119ty, bo odpowiada dziecku 10 \u2013 letniemu, kt\u00f3ry w \u017cyciu nigdzie nie pracowa\u0142 i opr\u00f3cz domu rodzicielskiego nic nie widzia\u0142. Nazywano go zawsze liliputem i na ka\u017cdym kroku \u017cartowano z niego. J\u0119zyka niemieckiego wcale nie zna, on nie wie, co to jest volkslista\u201d<\/em><\/strong> \u2013 wyp\u0142akiwa\u0142a si\u0119 matka.<\/span><\/p>\n Nie ma dokument\u00f3w pozwalaj\u0105cych ustali\u0107 faktyczn\u0105 liczb\u0119 ofiar za hitlerowskimi drutami tego podobozu \u2013 Alfred Panica, wi\u0119zie\u0144 zatrudniony wtedy w izbie chorych, relacjonowa\u0142 po wojnie, \u017ce tygodniowo wywo\u017cono 10 \u2013 15 trup\u00f3w. Zmar\u0142ych z chor\u00f3b, wycie\u0144czenia i zakatowanych przez esesman\u00f3w. Za naszymi drutami doliczono si\u0119 1855 zmar\u0142ych (nie brakuje opinii, \u017ce ilo\u015b\u0107 ofiar si\u0119ga\u0142a 2,5 \u2013 4 tys.) z chor\u00f3b, wycie\u0144czenia, zakatowanych przez ubeckich stra\u017cnik\u00f3w. By\u0142y przypadki samob\u00f3jstw, w tym rzucania si\u0119 na druty kolczaste pod napi\u0119ciem. <\/span><\/p>\n Auschwitz po Auschwitz?<\/span><\/span><\/p>\n – Nie wolno u\u017cywa\u0107 takich por\u00f3wna\u0144<\/em> – m\u00f3wi dr Piotr Setkiewicz, historyk, kierownik archiwum w Pa\u0144stwowym Muzeum Auschwitz \u2013 Birkenau w O\u015bwi\u0119cimiu. Nigdy nie by\u0142o Auschwitz po Auschwitz. Prawda o tym, co si\u0119 dzia\u0142o po wojnie jest potrzebna, ale nie mo\u017cna zderza\u0107 jej z prawd\u0105 hitlerowskich oboz\u00f3w ludob\u00f3jstwa. Nie mo\u017cna dopu\u015bci\u0107 do relatywizacji ofiar. Auschwitz osadzony by\u0142 w ramach zbrodniczego pa\u0144stwowego systemu, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 m. in. do ca\u0142kowitego wymordowania \u017byd\u00f3w, fizycznej eliminacji cz\u0119\u015bci Polak\u00f3w, do eksterminacji Cygan\u00f3w. W\u015br\u00f3d narz\u0119dzi zag\u0142ady by\u0142 i cyklon i by\u0142a wyniszczaj\u0105ca praca: – Po wojnie pope\u0142niono czyny okrutne, mo\u017cna znale\u017a\u0107 elementy wsp\u00f3lne w funkcjonowaniu jednych i drugich oboz\u00f3w, ale, na Boga, nikt ju\u017c nie planowa\u0142\u00a0 <\/span>likwidacji ca\u0142ych narod\u00f3w.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n – Czas nie jest dobry na odkrywanie prawdy<\/em> \u2013 zauwa\u017ca dalej Setkiewicz. Czy jednak kiedykolwiek taki by\u0142? Nie ustaj\u0105 bowiem pr\u00f3by zmieniania konstelacji II wojny \u015bwiatowej. Naje\u017ad\u017acy zaczynaj\u0105 uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za pokrzywdzonych. Kaci pr\u00f3buj\u0105 zamieni\u0107 si\u0119 miejscami z ofiarami. Negowane jest istnienie kom\u00f3r gazowych i w og\u00f3le oboz\u00f3w zag\u0142ady. Oburzamy si\u0119 i protestujemy przeciwko \u201epolskim obozom koncentracyjnym\u201d w czasie II wojny \u015bwiatowej. \u2013\u00a0 <\/span>Kiedy\u015b trzeba jednak nazwa\u0107 rzeczy po imieniu.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>CIE\u0143 WA\u0143KA<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n To nie tylko rola dla historyk\u00f3w i prokurator\u00f3w. Henryk Waniek, malarz i pisarz, autor m.in. ksi\u0105\u017cki \u201eFinis Silesiae\u201d, m\u00f3wi, \u017ce hitlerowski Auschwitz i powojenny O\u015bwi\u0119cim, id\u0105 za nim jak cie\u0144. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1942 r. w O\u015bwi\u0119cimiu (wtedy Auschwitz). Dziadek ze strony matki s\u0142u\u017cy\u0142 przed wojn\u0105 w pu\u0142ku, kt\u00f3rego koszary sta\u0142y si\u0119 potem dla hitlerowc\u00f3w zal\u0105\u017ckiem obozu zag\u0142ady. Dziadek z wojny nie wr\u00f3ci\u0142, a babk\u0119 z rodzin\u0105, po ewakuacyjnej tu\u0142aczce, niemieckie w\u0142adze wcisn\u0119\u0142y do jakiego\u015b domu kilometr od obozowych drut\u00f3w: – Fakt miejsca urodzenia, cho\u0107 nie by\u0142o to samo centrum z\u0142a, traktuj\u0119 dzisiaj jako zobowi\u0105zanie moralne<\/em> \u2013 ujawnia Waniek. W tym tkwi te\u017c m\u00f3wienie prawdy, bez wzgl\u0119du na to, jaka b\u0119dzie ona bolesna: – Cho\u0107 prawda w tej sprawie nie jest u nas towarem pierwszej potrzeby. <\/em><\/span><\/span><\/p>\n Powojenna szko\u0142a uczy\u0142a, \u017ce Auschwitz \u2013 Birkenau to ha\u0144ba niemiecka, a okrucie\u0144stwo hitleryzmu nie mia\u0142o sobie r\u00f3wnych. Dom to potwierdza\u0142, ale te\u017c u\u015bwiadamia\u0142, \u017ce to nie ca\u0142a prawda o O\u015bwi\u0119cimiu. Szko\u0142a i propaganda m\u00f3wi\u0142y o bohaterstwie pomocy dla tych za drutami \u2013 tak by\u0142o, ale cz\u0119sto pomoc nie by\u0142a bezinteresowna: – Uchem dziecka \u0142apa\u0142em rozmowy rodzinne o ludziach, kt\u00f3rzy robili fortuny na wi\u0119\u017aniach, o p\u0142yn\u0105cych zza drut\u00f3w strumieniach brylant\u00f3w, z\u0142ota i platyny<\/em> \u2013 wspomina. <\/span><\/span><\/p>\n Kilka dni po wyzwoleniu za te same obozowe druty trafi\u0142a babcia Wa\u0144ka. Potem szepta\u0142a o tym w domu, ale trzeba by\u0142o lat, aby jej historia o \u201einnym O\u015bwi\u0119cimiu\u201d przebi\u0142a si\u0119 przez oficjaln\u0105 propagand\u0119: – Prawdopodobnie kto\u015b doni\u00f3s\u0142, \u017ce by\u0142a \u017con\u0105 przedwojennego wojskowego<\/em> \u2013 przypuszcza dzisiaj. Nikt przecie\u017c z najbli\u017cszej rodziny nie zosta\u0142 w czasie wojny wci\u0105gni\u0119ty na volkslist\u0119, kt\u00f3ra od stycznia 1945 r. by\u0142a g\u0142\u00f3wnym powodem osadzania \u015al\u0105zak\u00f3w w obozach. <\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>Siedzia\u0142a prawie trzy tygodnie. Widzia\u0142a samob\u00f3jstwa ludzi, cho\u0107by znajomego piekarza, kt\u00f3rzy prze\u017cyli wojn\u0119, ale nie mogli znie\u015b\u0107 takiej wolno\u015bci: – Zachorowa\u0142a na tyfus i to mo\u017ce j\u0105 uratowa\u0142, bo zosta\u0142a\u00a0 <\/span>zwolniona w obawie przed epidemi\u0105. <\/em>W kwietniu 45` rodzina Wa\u0144ka przyjecha\u0142a do Katowic. Ojciec, rodowity \u015al\u0105zak, dosta\u0142 du\u017ce mieszkanie opuszczone przez niemieck\u0105 rodzin\u0119. Wcze\u015bniej mieszka\u0142 w oficynie tego domu.<\/span><\/span><\/p>\n – W miar\u0119 dorastania zacz\u0105\u0142em odkrywa\u0107 na wszystkich meblach przyklejone karteczki z napisami<\/em>: Josef Weinchold, Kattowitz, Oberschlesien<\/em><\/strong> \u2013 wspomina. Pewnie musia\u0142y by\u0107 przygotowywane do transportu. \u2013 I u\u015bwiadamia\u0107 sobie, \u017ce \u017cyj\u0119 w cudzym \u015bwiecie.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n Tak\u017ce w \u015bwiecie niezwykle skomplikowanych stosunk\u00f3w polsko \u2013 niemiecko \u2013 \u015bl\u0105skich na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Powojenne prawo pozbawia\u0142o Niemc\u00f3w i osoby z pierwszej grupy volkslisty maj\u0105tku i nakazywa\u0142o natychmiastowe wysiedlenie. Nast\u0119pne trzy kategorie volkslisty skazywane by\u0142y na obozy i rehabilitacyjne procesy. Problem dotyczy\u0142 ponad 90 proc. ludno\u015bci z 1,4 mln mieszka\u0144c\u00f3w przedwojennego \u015al\u0105ska. \u015al\u0105ska, kt\u00f3ry przez wieki zwi\u0105zany by\u0142 albo z Austri\u0105, albo z Niemcami, a \u015al\u0105zacy mieli za sob\u0105 niespe\u0142na 20 \u2013 letni\u0105 przygod\u0119 z Polsk\u0105. <\/span><\/span><\/p>\n Volklslist\u0119 \u2013 deklaracj\u0119 narodowo\u015bciow\u0105 – podpisywano z entuzjazmem i z wyrafinowaniem, ze strachem i kunktatorstwem. Niekt\u00f3re postawy obrazuje ten wojenny wierszyk: Je\u015bli si\u0119 nie podpiszesz\/ twoja wina, Zaraz ci\u0119 wezm\u0105 do O\u015bwi\u0119cimia, A gdy si\u0119 podpiszesz ty stary o\u015ble\/ Zaraz ci\u0119 Hitler na Ostfront po\u015ble. <\/strong>Na pocz\u0105tku 45` wszystkich \u015al\u0105zak\u00f3w potraktowano jako zdrajc\u00f3w narodu, a przynajmniej zaprza\u0144c\u00f3w. Musia\u0142y min\u0105\u0107 miesi\u0105ce i lata, aby w\u0142adze zrozumia\u0142y, \u017ce nie mo\u017cna stawia\u0107 znak\u00f3w r\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy folksdojczmi z Warszawy i Krakowa, a wi\u0119c z Generalnego Gubernatorstwa, a tymi z wt\u0142oczonego w granice III Rzeszy \u015al\u0105ska. Dla tysi\u0119cy zap\u0119dzonych do oboz\u00f3w \u015al\u0105zak\u00f3w by\u0142a to ju\u017c zbyt p\u00f3\u017ana refleksja. <\/span><\/span><\/p>\n \u00a0 <\/span>– Weincholdowie, opowiada\u0142 ojciec, to byli porz\u0105dni ludzie, tacy, dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u015al\u0105zacy bez volkslisty mogli bezpiecznie prze\u017cy\u0107 w granicach III Rzeszy<\/em> \u2013 wspomina Waniek. Wywieziono ich do obozu w \u015awi\u0119toch\u0142owicach, gdzie by\u0142 r\u00f3wnie\u017c punkt zborny przesiedle\u0144c\u00f3w: – Pozostaje mi wierzy\u0107, \u017ce tam nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 ich \u017cyciowa podr\u00f3\u017c<\/em> \u2013 m\u00f3wi. Ale przez 60 powojennych lat nie nadszed\u0142 \u017caden sygna\u0142 od Weinchold\u00f3w z Niemiec.<\/span><\/span><\/p>\n Waniek m\u00f3wi, \u017ce powojenny obraz \u015al\u0105ska, w tym poo\u015bwi\u0119cimskich oboz\u00f3w, malowany by\u0142 fa\u0142szywymi farbami, ale na tyle sugestywnymi, \u017ceby tacy jak on nie kwestionowali ich warto\u015bci: – To nie jest pow\u00f3d do dumy, ale dopiero w latach 90 \u2013 tych pozna\u0142em prawd\u0119 o deportacji \u015bl\u0105skich g\u00f3rnik\u00f3w do ZSRR<\/em> \u2013 przyznaje. Szacuje si\u0119, \u017ce po wojnie do radzieckich \u0142agr\u00f3w trafi\u0142o blisko 30 tys. fachowc\u00f3w ze \u015al\u0105ska, w tym po\u0142owa g\u00f3rnik\u00f3w. Do oboz\u00f3w, a potem wagon\u00f3w, \u0142adowano ca\u0142e zmiany, kt\u00f3re wyje\u017cd\u017ca\u0142y z kopal\u0144 i wychodzi\u0142y z hut: \u2013 W szkole podstawowej chodzi\u0142em do klasy, w kt\u00f3rej prawie po\u0142owa koleg\u00f3w by\u0142a p\u00f3\u0142sierotami, bez ojc\u00f3w<\/em> \u2013 przekazuje Waniek. W latach 50 \u2013 tych ten nienaturalny stan mo\u017cna by\u0142o t\u0142umaczy\u0107 minion\u0105 wojn\u0105: – Nie wr\u00f3cili z frontu<\/em> \u2013 m\u00f3wi. Z Wehrmachtu, ale tak\u017ce z armii Andersa, w kt\u00f3rej s\u0142u\u017cy\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy \u015al\u0105zak\u00f3w. W skrawkach pami\u0119ci zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c inne powody, o kt\u00f3rych ze strachem opowiadali koledzy: nie wr\u00f3cili z Syberii, z Jaworzna, \u015awi\u0119toch\u0142owic, Mys\u0142owic, Toszka, z O\u015bwi\u0119cimia. Z powojennych oboz\u00f3w.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>CI\u0104\u0106 SKRZYD\u0141A<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n Z takich skrawk\u00f3w pami\u0119ci i na podstawie nielicznych dokument\u00f3w odtwarzana jest te\u017c powojenna historia g\u0142\u00f3wnego obozu Auschwitz \u2013 Birkenau: – Wiele powiedzia\u0142yby zamkni\u0119te nadal przed polskimi historykami archiwa w Moskwie<\/em> \u2013 m\u00f3wi dr Setkiewicz. W archiwum muzeum s\u0105 \u015blady po obozach \u2013 w O\u015bwi\u0119cimiu funkcjonowa\u0142o ich kilka \u2013 ale nie mo\u017cna na ich podstawie\u00a0 <\/span>formu\u0142owa\u0107 kategorycznych s\u0105d\u00f3w: – Po stronie niemieckiej, a tak\u017ce naszej, dostrzegam tendencj\u0119 szar\u017cowania liczbami i budowania \u201ehistorycznej prawdy\u201d ju\u017c na kilku relacjach i szcz\u0105tkowych dokumentach<\/em> \u2013 zauwa\u017ca. Potem historycy, z braku \u017ar\u00f3de\u0142, wzajemnie si\u0119 cytuj\u0105 i tak z fragment\u00f3w powstaj\u0105 w historycznej wyobra\u017ani ca\u0142e obrazy: – W badaniach nad hitlerowskim Auschwitz \u2013 Birkenau przyj\u0119li\u015bmy zasad\u0119 odrzucania relacji i dokument\u00f3w, w kt\u00f3rych padaj\u0105 skrajne oceny i liczby \u2013 trzeba\u00a0 <\/span>stosowa\u0107 j\u0105 tak\u017ce do powojennej rzeczywisto\u015bci<\/em> \u2013 dodaje. <\/span><\/span><\/p>\n Setkiewicz przyznaje, \u017ce muzeum, powo\u0142ane w celu dokumentowania zbrodni hitlerowskich, nie zajmowa\u0142o si\u0119 powojenn\u0105 sytuacj\u0105: – Trudno mi sobie wyobrazi\u0107 historyka, kt\u00f3ry w latach PRL proponuje badania nad funkcjonowaniem Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie utworzonego na bazie filii KL Auschwitz \u2013 Neu \u2013 Dach. <\/em><\/span><\/span><\/p>\n \u00a0 <\/span>Aby zrozumie\u0107 powojenne losy hitlerowskiego obozu zag\u0142ady, trzeba odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do kilku dokument\u00f3w (mia\u0142y one r\u00f3wnie\u017c znaczenie dla wszystkich oboz\u00f3w oraz wi\u0119zie\u0144 w kraju \u2013 szacuje si\u0119, \u017ce w 1945 r. by\u0142o ich blisko 1500). Na pocz\u0105tku stycznia 1945 r., przed ofensyw\u0105, \u0141. Beria wyda\u0142 NKWD rozkaz o oczyszczaniu z wrogich element\u00f3w ty\u0142\u00f3w nacieraj\u0105cych front\u00f3w. Na pocz\u0105tku lutego, w zwi\u0105zku ze zbli\u017caniem si\u0119 do przedwojennych granic III Rzeszy, kolejny rozkaz Berii nakazywa\u0142 zatrzymywanie wszystkich Niemc\u00f3w (m\u0119\u017cczyzn) w wieku 17 \u2013 50 lat zdolnych do noszenia broni. Ci, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017cyli w Wehrmachcie oraz w organizacjach militarnych i paramilitarnych kierowani byli do oboz\u00f3w filtracyjnych, pozostali do oboz\u00f3w pracy (cz\u0119\u015b\u0107 tych ostatnich NKWD przekaza\u0142a polskiemu MBP). Do tego od listopada 1944 r. obowi\u0105zywa\u0142 dekret PKWN o stosowaniu \u015brodk\u00f3w zabezpieczaj\u0105cych w stosunku do zdrajc\u00f3w narodu (chodzi\u0142o przede wszystkim o folksdojcz\u00f3w), a w maju 1945 r. wydana zosta\u0142a ustawa o wy\u0142\u0105czeniu ze spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego wrogich element\u00f3w. 2 lipca 1945 r. wojewoda \u015bl\u0105ski, Aleksander Zawadzki, wyda\u0142 zarz\u0105dzenie zakazuj\u0105ce osobom narodowo\u015bci niemieckiej zamieszkiwania na terenie wojew\u00f3dztwa (spo\u0142ecze\u0144stwo wezwano o pomoc w wykrywaniu Niemc\u00f3w \u2013 tym samym otwarta zosta\u0142a furtka do narodowo\u015bciowych nadu\u017cy\u0107 i powojennych porachunk\u00f3w). To spowodowa\u0142o, \u017ce momentalnie po przej\u015bciu frontu zape\u0142ni\u0142y si\u0119 by\u0142e hitlerowskie obozy. Ich infrastruktura jak ula\u0142 pasowa\u0142a do filozofii zwyci\u0119skiego totalitarnego systemu.<\/span><\/span><\/p>\n Dr Zygmunt Wo\u017aniczka, historyk z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, przypomina, \u017ce w 1944 r. po\u0142ow\u0119 si\u0142y roboczej w przemy\u015ble g\u00f3rno\u015bl\u0105skim stanowili wi\u0119\u017aniowie i robotnicy przymusowi, w tym by\u0142o ok. 40 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu Auschwitz. Ten przemys\u0142 dosta\u0142 si\u0119 pod sowieck\u0105 kontrol\u0119 zupe\u0142nie nie zniszczony i musia\u0142 z dnia na dzie\u0144 podj\u0105\u0107 produkcj\u0119 na rzecz ZSRR: – Wtedy, tak jak w czasie wojny, nie m\u00f3g\u0142 on funkcjonowa\u0107 bez niewolniczej si\u0142y roboczej<\/em> \u2013 m\u00f3wi Wo\u017aniczka. Kryterium munduru, wojennych win, a tak\u017ce volkslisty \u2013 zast\u0105piono kryterium przydatno\u015bci do pracy.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>WI\u0118\u0179NIOWIE O\u015aWI\u0118CIMIA<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n Ob\u00f3z Auschwitz \u2013 Birkenau w samym O\u015bwi\u0119cimiu wykorzystywany by\u0142 w r\u00f3\u017cnych celach. Cz\u0119\u015b\u0107 barak\u00f3w przekszta\u0142cono na szpital dla pozostawionych przez hitlerowc\u00f3w chorych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Istnia\u0142y dwa obozy NKWD – identyfikowane jako nr 22 (na terenie Stammlager) i nr 78 (w Brzezince), z kt\u00f3rych tylko od ko\u0144ca maja do ko\u0144ca wrze\u015bnia 1945 r. wywieziono do ZSRR blisko 20 tys. je\u0144c\u00f3w wojennych i 4 tys. cywil\u00f3w. O tylu\u00a0 <\/span>informuj\u0105 sk\u0105pe dokumenty. Pewne wyobra\u017cenie o ilo\u015bci wi\u0119zionych w\u00f3wczas os\u00f3b daje list przemycony w po\u0142owie 1945 r. do wojewody \u015bl\u0105sko \u2013 d\u0105browskiego gen. Aleksandra Zawadzkiego: – To by\u0142o wo\u0142anie o ratunek<\/em> \u2013 m\u00f3wi dr Wo\u017aniczka. Podano w nim, \u017ce w tym momencie za drutami przebywa 12 tys. ludzi \u201ejako Polak\u00f3w cywilnych i je\u0144c\u00f3w wojennych b. armii niemieckiej; a przed niedawnym czasem 400 Polak\u00f3w zosta\u0142o wys\u0142anych razem z je\u0144cami niemieckimi w niewiadomym kierunku\u201d: – W tej sprawie Zawadzki interweniowa\u0142 u marsza\u0142ka Rokosowsskiego<\/em> \u2013 informuje Wo\u017aniczka. W O\u015bwi\u0119cimiu pojawi\u0142a si\u0119 specjalna komisja ds. zwalniania Polak\u00f3w przetrzymywanych w radzieckich obozach: – Do jesieni 1945 r. uda\u0142o si\u0119 z r\u0105k NKWD wyci\u0105gn\u0105\u0107 blisko 12 tys. os\u00f3b.<\/em> To by\u0142a jedna z wielu podejmowanych w\u00f3wczas pr\u00f3b przedarcia si\u0119 prokurator\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w przez uprawnienia NKWD i UB.<\/span><\/span><\/p>\n Od wiosny, po stopieniu \u015bnieg\u00f3w, wok\u00f3\u0142 Brzezinki rozgrywa\u0142y si\u0119 szokuj\u0105ce w dzisiejszych ocenach sceny. Przy tzw. do\u0142ach \u015bmierci, do kt\u00f3rych wysypywano popio\u0142y z krematorium, zaroi\u0142o si\u0119 od poszukiwaczy skarb\u00f3w. Rodzajem \u201ebiedaszyb\u00f3w\u201d wkopywano si\u0119 w g\u0142\u0105b, a na powierzchni powsta\u0142y instalacje przesiewaj\u0105ce popio\u0142y, wyp\u0142ukuj\u0105ce z\u0142oto i kosztowno\u015bci. Mimowolnym \u015bwiadkiem tego sta\u0142 si\u0119 Edward Zalewski, minister sprawiedliwo\u015bci w Rz\u0105dzie Tymczasowym, kt\u00f3rego mianowano przewodnicz\u0105cym komisji do zbadania zbrodni niemieckich w O\u015bwi\u0119cimiu. Kiedy nie mo\u017cna ju\u017c by\u0142o si\u0119ga\u0107 g\u0142\u0119biej, to \u2013 przekazuje Wo\u017aniczka \u2013 op\u0142acano w\u00f3dk\u0105 radzieckich lotnik\u00f3w stacjonuj\u0105cych w podkrakowskich Balicach, aby bombardowali pola \u015bmierci i ods\u0142aniali kolejne \u201ez\u0142otodajne pok\u0142ady\u201d. Jak to ocenia\u0107? \u2013 W tamtym czasie m\u00f3g\u0142 by\u0107 to przejaw powojennego zubo\u017cenia, jak i wyraz deprawacji spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013<\/em> rozwa\u017ca historyk. <\/span><\/span><\/p>\n W lutym 1945 r. w O\u015bwi\u0119cimiu powsta\u0142 ob\u00f3z pracy podleg\u0142y MBP. W\u00f3wczas\u00a0 <\/span>mia\u0142 on tak\u017ce charakter obozu karnego i aresztu, do kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o trafi\u0107 za byle co (prawdopodobnie w nim znalaz\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie babka Henryka Wa\u0144ka). Obozy NKWD zlikwidowane zosta\u0142y wiosn\u0105 1946 r. Musia\u0142 r\u00f3wnie\u017c istnie\u0107 ob\u00f3z dla folksdojcz\u00f3w. \u015awiadcz\u0105 o tym zapisy w ksi\u0119dze zgon\u00f3w parafii rzymskokatolickiej w Brzezince. Pierwsze odnotowano w maju 1945 r. \u2013 ostatnie w lutym 1946 r. To dzisiaj \u015bwiadectwo \u015bmierci 151 m\u0119\u017cczyzn i kobiet w wieku 18 \u2013 79 lat. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 urodzi\u0142a si\u0119 pod koniec XIX wieku w okolicach Bia\u0142ej Krakowskiej, Bielska i \u017bywca. Najcz\u0119stsze wpisane powody zgon\u00f3w to: og\u00f3lne os\u0142abienie, og\u00f3lne wyniszczenie, os\u0142abienie serca, udar serca, zapalenie p\u0142uc, p\u0119kni\u0119cie jelit i grypa. Nazwisko i imi\u0119: Py\u0107 Marianna<\/strong>, data urodzenia: 22.2.1888<\/strong>, miejsce urodzenia: Mikuszowice<\/strong>, miejsce zamieszkania: Bielsko<\/strong>, data zgonu 24.10.1945<\/strong>, data pogrzebu: 24.10.1945<\/strong>, przyczyna zgonu: wskutek og\u00f3lnego wyczerpania i os\u0142abienia serca<\/strong>.<\/span><\/span><\/p>\n – Z przykro\u015bci\u0105 stwierdzam, \u017ce w naszych badaniach takie przyczyny zgonu nazywamy \u201eo\u015bwi\u0119cimskimi\u201d<\/em> \u2013 tak komentuje parafialn\u0105 list\u0119 dr Setkiewicz.<\/span><\/span><\/p>\n Historycy niemieccy, opieraj\u0105c si\u0119 na relacjach tych, kt\u00f3rzy przeszli\u00a0 <\/span>powojenny Auschwitz, licz\u0105 zmar\u0142ych tutaj w tysi\u0105cach: – Trudno negowa\u0107, \u017ce by\u0142y ofiary \u015bmiertelne<\/em> \u2013 m\u00f3wi Setkiewicz. Nie zgadza si\u0119 jednak na \u201etysi\u0105ce\u201d: – Po wojnie nie by\u0142o zakazu zbli\u017cania si\u0119 do oboz\u00f3w, ludno\u015b\u0107 wiedzia\u0142a, co si\u0119 dzieje za drutami. <\/em>Handlowano \u017cywno\u015bci\u0105. Rosjanie wypo\u017cyczali je\u0144c\u00f3w do prac polowych. Nie da\u0142oby si\u0119 ukry\u0107 wywiezienia i poch\u00f3wku tysi\u0119cy cia\u0142 –\u00a0\u00a0 <\/span>masowych grob\u00f3w nie odnaleziono. A krematoria wysadzili w styczniu wycofuj\u0105cy si\u0119 hitlerowcy. \u2013 Wyczuwamy perfidn\u0105 tendencj\u0119 do dopisywania do powojennego O\u015bwi\u0119cimia Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy by\u0107 mo\u017ce przeszli przez obozy, ale zmarli w transportach do ZSRR i tamtejszych gu\u0142agach<\/em> \u2013 ocenia Setkiewicz.\u00a0\u00a0 <\/span><\/em><\/span><\/span><\/p>\n W tym samym czasie cz\u0119\u015b\u0107 podzielonego na obozy Auschwitz zacz\u0119to przekszta\u0142ca\u0107 w pomnik martyrologii. Ju\u017c 31 lipca 1945 r. KRN zdecydowa\u0142a o uznaniu obozu za miejsce polskiego i mi\u0119dzynarodowego m\u0119cze\u0144stwa. Grupa by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w, na czele z Tadeuszem W\u0105sowiczem, rozpocz\u0119\u0142a przygotowania do utworzenia muzeum. W 1946 r. udost\u0119pniono pierwsze ekspozycje. Podj\u0119to te\u017c decyzje o stopniowej likwidacji obozu (oboz\u00f3w): – Nie by\u0142a ona spowodowana brakiem wi\u0119\u017ani\u00f3w, bo tych w\u00f3wczas przybywa\u0142o, ale projektem utworzenia w\u0142a\u015bnie muzeum martyrologii<\/em> \u2013 m\u00f3wi dr Adam Dziurok z katowickiego oddzia\u0142u IPN. NKWD wywioz\u0142a swoje dokumenty do Moskwy: – Wiosn\u0105 1947 r. nasza bezpieka sko\u0144czy\u0142a zacieranie swoich \u015blad\u00f3w<\/em>. 16 kwietnia 1947 r., powieszono na terenie obozu Rudolfa Hossa, komendanta KL Auschwitz. Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej do Centralnego Obozu Pracy w Jaworznie odes\u0142ano ostatni\u0105 grup\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w powojennego O\u015bwi\u0119cimia.<\/span><\/span><\/p>\n Ale we wrze\u015bniu 1947 r. wi\u0119\u017aniowie ponownie si\u0119 pojawili \u2013 ostatecznie\u00a0 <\/span>opu\u015bcili ob\u00f3z dopiero w po\u0142owie sierpnia 1949 r.: – Do dyspozycji muzeum przekazano z Jaworzna 50 je\u0144c\u00f3w wojennych<\/em> \u2013 informuje dr Setkiewicz. W nast\u0119pnym roku trafi\u0142o do O\u015bwi\u0119cimia kolejnych 49 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Zatrudnieni byli przy pracach porz\u0105dkowych i naprawczych, w przygotowywaniu i utrzymaniu ekspozycji: – To jest nie do udowodnienia, ale wierz\u0119 w relacje pracownik\u00f3w muzeum z tamtego okresu, \u017ce dyrektor W\u0105sowicz zaleca\u0142, aby traktowa\u0107 ich po ludzku<\/em> \u2013 dodaje. W muzeum poddani byli wi\u0119ziennym rygorom, ale dostawali te\u017c za prac\u0119 drobne wynagrodzenia. Zachowa\u0142a si\u0119 ksi\u0119ga wpis\u00f3w na tzw. konta \u2013 sami wi\u0119\u017aniowie nie mogli dysponowa\u0107 pieni\u0119dzmi, ale mogli zleca\u0107 zrobienie za nie zakup\u00f3w. Przetrwa\u0142 list protestacyjny – podpisany przez\u00a0 <\/span>\u201em\u0119\u017ca zaufania\u201d, b. \u017co\u0142nierza Wehrmachtu – w zwi\u0105zku z podaniem zimnej zupy i op\u00f3\u017anieniami z wp\u0142atami na ich konto. Nie ma \u017cadnej informacji, \u017ceby kt\u00f3ry\u015b z wi\u0119\u017ani\u00f3w zmar\u0142: – Gdyby tak si\u0119 sta\u0142o, to ta sprawa odnotowana pewnie by\u0142aby cho\u0107by w dzienniku wyp\u0142at<\/em> \u2013 przypuszcza Setkiewicz.<\/span><\/span><\/p>\n Czy oddanie je\u0144c\u00f3w do dyspozycji muzeum tworzonego przez by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w mog\u0142o mie\u0107 charakter odwetu? \u2013 Z opowiada\u0144 o dyrektorze W\u0105sowiczu wiem, \u017ce by\u0142 ponad takie pobudki<\/em> \u2013 m\u00f3wi Setkiewicz. Wtedy zwyczajnie brakowa\u0142o r\u0105k do pracy: \u2013 Ale zatrudnienie je\u0144c\u00f3w przy porz\u0105dkowaniu cho\u0107by okular\u00f3w wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy trafili do krematorium, mog\u0142o by\u0107 form\u0105 odwetu moralnego.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>CZAS MOSKIEWESKI<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n Z dzisiejszej perspektywy najtrudniej zrozumie\u0107 to, \u017ce w tym samym czasie, kiedy powstawa\u0142 pomnik martyrologii, kiedy s\u0105dzono i wykonano wyrok \u015bmierci na hitlerowskim kacie \u2013 na fundamentach hitlerowskiej tragedii nadal szala\u0142a \u015bmier\u0107. Funkcjonowanie powojennych oboz\u00f3w skrywa ci\u0105gle kurtyna, kt\u00f3r\u0105 z roku na rok b\u0119dzie coraz trudniej zedrze\u0107, ale to, co ju\u017c wiemy \u2013 wystarczaj\u0105co przera\u017ca: w Toszku k. Gliwic (w okolic by\u0142y trzy filie Auschwitz), w obozie pod kontrol\u0105 NKWD zmar\u0142o od maja do listopada 1945 r. ok. 3, 3 tys. z 4,5 tys. trzymanych tu wi\u0119\u017ani\u00f3w. <\/span><\/p>\n – W Toszku obowi\u0105zywa\u0142 czas moskiewski<\/em> \u2013 przypomina Wo\u017aniczka. To nie jest okoliczno\u015b\u0107 bez znaczenia: – Warto o takich sprawach pami\u0119ta\u0107 przy ocenach powojennych oboz\u00f3w.<\/em> R\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce do konferencji poczdamskiej (na prze\u0142omie lipca i sierpnia 1945 r.), kt\u00f3ra okre\u015bli\u0142a powojenn\u0105 granic\u0119 na Nysie \u0141u\u017cyckiej i Odrze, w terrorze na \u015al\u0105sku, b\u0119d\u0105cym przed wojn\u0105 w granicach III Rzeszy, r\u0119ka w r\u0119k\u0119 z NKWD uczestniczy\u0142a administracja niemiecka tworzona przez tzw. Komitet Wolnych Niemiec. We wszystkich wi\u0119kszych miastach, przy w\u0119z\u0142ach kolejowych i zak\u0142adach pracy do ko\u0144ca 1945 r. istnia\u0142y radzieckie komendantury wojenne. Istnia\u0142a wi\u0119c dwuw\u0142adza i nie trudno sobie wyobrazi\u0107, kt\u00f3ra mia\u0142a w\u00f3wczas wi\u0119cej do powiedzenia<\/span><\/p>\n W r\u0119kach MBP by\u0142o ok. 30 oboz\u00f3w. Przynajmniej kilka z nich, i to w\u0142a\u015bnie funkcjonuj\u0105cych na bazie Auschwitz, zapisa\u0142o si\u0119 szczeg\u00f3lnie z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105: \u015awi\u0119toch\u0142owice \u2013 Zgoda \u2013 ponad 1800 ofiara, Mys\u0142owice \u2013 ok. 2500. \u2013 Osi\u0105 z\u0142a by\u0142 bez w\u0105tpienia Centralny Ob\u00f3z Pracy w Jaworznie, jeden z pi\u0119ciu tego rodzaju oboz\u00f3w w kraju<\/em> \u2013 m\u00f3wi dr Dziurok. Hitlerowska filia Auschwitz zaspokaja\u0142a potrzeby kopal\u0144 i elektrowni. Powojenny ob\u00f3z s\u0142u\u017cy\u0142 tym samym celom. Z kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy przeszli przez Jaworzno \u2013 Niemcy, folksdojcze, Ukrai\u0144cy (zgin\u0119\u0142o ich 161), Polacy (w tym cz\u0142onkowie niepodleg\u0142o\u015bciowego podziemia) \u2013 zmar\u0142o blisko 7000, z tego 5100 straci\u0142o \u017cycie w 1945 r.: – W tej ponurej statystyce s\u0105 te\u017c ofiary \u015awi\u0119toch\u0142owic<\/em> \u2013 m\u00f3wi Dziurok. Po zlikwidowaniu obozu Zgoda wi\u0119\u017ani\u00f3w i dokumentacj\u0119 przekazano w\u0142a\u015bnie do Jaworzna. Tutaj te\u017c obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 Salomon Morel, wcze\u015bniej komendant \u015awi\u0119toch\u0142owic.<\/span><\/p>\n Od pocz\u0105tku lat 90` prowadzone by\u0142o \u015bledztwo w sprawie funkcjonowania obozu Zgoda i odpowiedzialno\u015bci komendanta Morela za \u015bmier\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w. W 1996 r. postawiono zarzuty: – G\u0142\u00f3wny dotyczy sprowadzenia powszechnego niebezpiecze\u0144stwa dla \u017cycia i zdrowia wi\u0119\u017ani\u00f3w<\/em> \u2013 m\u00f3wi prokurator Ewa Koj z Komisji \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Kolejne zarzuty zwi\u0105zane s\u0105 ze zn\u0119caniem si\u0119 nad wi\u0119\u017aniami. W Zgodzie wybuch\u0142a epidemia tyfusu i czerwonki, kt\u00f3ra tylko w lipcu i sierpniu 1945 r. spowodowa\u0142a \u015bmier\u0107 blisko 1000 os\u00f3b. Wina Morela by\u0142a ju\u017c ewidentna w tamtym okresie, ale kara nie by\u0142a nawet symboliczna \u2013 kierownictwo MBP ukara\u0142o go – za \u201edopuszczenie do rozwini\u0119cia si\u0119 epidemii tyfusu i nie poinformowanie o tym w\u0142adz ministerstwa\u201d \u2013 3 \u2013 dniowym aresztem domowym i potr\u0105ceniem po\u0142owy pensji. Morel \u015bcigany jest obecnie listem go\u0144czym: – By\u0142y komendant Zgody przebywa od 1992 r. w Izraelu<\/em> \u2013 m\u00f3wi Koj. \u2013 Nasze wnioski o ekstradycj\u0119 pozostaj\u0105 bez odpowiedzi.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n \u015awi\u0119toch\u0142owice, to jedyny ob\u00f3z w sprawie kt\u00f3rego \u015bledztwo zako\u0144czy\u0142o si\u0119 postawieniem zarzut\u00f3w: – Prowadzimy jeszcze post\u0119powania w sprawie Jaworzna i Mys\u0142owic, ale raczej nie nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce po tylu latach b\u0119dziemy w stanie poci\u0105gn\u0105\u0107 kogo\u015b do odpowiedzialno\u015bci<\/em> \u2013 t\u0142umaczy prokurator Koj. \u2013 Celem jest ujawnienie mechanizm\u00f3w totalitarnego systemu.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n Wszystko jednak wskazuje na to, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci za funkcjonowanie powojennych oboz\u00f3w b\u0119dzie musia\u0142o ponie\u015b\u0107 pa\u0144stwo polskie, a przynajmniej prawni spadkobiercy \u00f3wczesnego przemys\u0142u w\u0119glowego.<\/span><\/p>\n – Podj\u0119li\u015bmy \u015bledztwa w sprawie czerpania korzy\u015bci z niewolniczej pracy os\u00f3b przetrzymywanych w powojennych obozach<\/em> \u2013 m\u00f3wi Koj. Do katowickiego odzia\u0142u IPN wp\u0142ywaj\u0105 doniesienia o pope\u0142nieniu przest\u0119pstw w tej sprawie. A jest ona akurat bardzo dobrze udokumentowana. W czasie wojny zasad\u0105 by\u0142o podpisywanie um\u00f3w mi\u0119dzy koncernami przemys\u0142owymi a KL Auschwitz. Za przymusow\u0105 i niewolnicz\u0105 prac\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w niemieckie firmy p\u0142aci\u0142y SS. <\/span><\/p>\n Po wojnie to barbarzy\u0144skie rozwi\u0105zanie zosta\u0142o dok\u0142adnie skopiowane. Odkryte zosta\u0142y umowy zawarte mi\u0119dzy Centralnym Zarz\u0105dem Przemys\u0142u W\u0119glowego a Wojew\u00f3dzkim Urz\u0119dem Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Katowicach o zatrudnieniu wi\u0119\u017ani\u00f3w w kopalniach: – Pieni\u0105dze przekazywano do COP w Jaworznie, a st\u0105d sz\u0142y do struktur aparatu bezpiecze\u0144stwa<\/em> \u2013 m\u00f3wi dr Dziurok. Kopalnie p\u0142aci\u0142y te\u017c za wi\u0119\u017ani\u00f3w MBP w naturze \u2013 w\u0119glem. \u2013 Tylko pod koniec 1945 r. pracowa\u0142o w przemy\u015ble 36 tys. m\u0119\u017cczyzn b\u0119d\u0105cych na stanie COP, w tym 22 tys. je\u0144c\u00f3w. <\/em>A Jaworzno to jedynie fragment olbrzymiego systemu powojennych oboz\u00f3w pracy.<\/span><\/p>\n Zbudowane na infrastrukturze Auschwitz obozy najszybciej przesta\u0142y pe\u0142ni\u0107 funkcje punkt\u00f3w przesiedle\u0144czych dla Niemc\u00f3w kierowanych na Zach\u00f3d i punkt\u00f3w zbornych do wyw\u00f3zek w g\u0142\u0105b ZSRR. Od 1946 r. ograniczana by\u0142a ich rola represyjna wobec folksdojcz\u00f3w. Najd\u0142u\u017cej spe\u0142nia\u0142y rol\u0119 oboz\u00f3w pracy przymusowej: – Pod koniec lat 40 \u2013tych zacz\u0119to zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce praca niewolnicza jest nieefektywna i zbyt droga<\/em> \u2013 m\u00f3wi Wo\u017aniczka. Niezwykle kosztowne by\u0142o utrzymywanie wi\u0119ziennych struktur oboz\u00f3w pracy. Je\u0144c\u00f3w zacz\u0119to zast\u0119powa\u0107 karnymi batalionami wojskowymi, a potem junakami ze S\u0142u\u017cby Polsce (tych przynajmniej nie trzeba by\u0142o pilnowa\u0107). Ostatecznie problem oboz\u00f3w rozwi\u0105za\u0142 si\u0119 w latach 50 \u2013 tych wraz z zaci\u0105giem na \u015al\u0105sk ludzi do pracy w kopalniach i hutach.<\/span><\/p>\n Czym by\u0142y powojenne obozy? \u2013 Bez w\u0105tpienia mia\u0142y one charakter oboz\u00f3w koncentracyjnych i oboz\u00f3w niewolniczej pracy<\/em> \u2013 ocenia Wo\u017aniczka. \u2013 Ale element zag\u0142ady, czy te\u017c ludob\u00f3jstwa nie by\u0142 w nie wpisany<\/em>. W \u015awi\u0119toch\u0142owicach ludzie umierali na tyfus nie dlatego, \u017ce w ten spos\u00f3b chciano\u00a0 <\/span>wyniszczy\u0107 Niemc\u00f3w i folksdojcz\u00f3w: – Bra\u0142o si\u0119 to st\u0105d, \u017ce ubecy pokroju komendanta Morela, posprzedawali i przepili przeznaczone dla wi\u0119\u017ani\u00f3w\u00a0 <\/span>lekarstwa.<\/em> W Jaworznie ludzie umierali z wycie\u0144czenia, na co zwracali uwag\u0119 nawet kontrolerzy z ministerstwa bezpiecze\u0144stwa, bo okradano ich z racji \u017cywno\u015bciowych.<\/span><\/p>\n W jakim\u015b stopniu wa\u017cny te\u017c by\u0142 czynnik odwetu. W \u0141ambinowicach na Opolszczy\u017anie, panem \u017cycia i \u015bmierci kilku tysi\u0119cy os\u00f3b sp\u0119dzonych tutaj przed przesiedleniem, zosta\u0142 niespe\u0142na 21 \u2013 letni Czes\u0142aw G\u0119barski, w\u00f3wczas analfabeta, partyzant AL, kt\u00f3ry w czasie wojny straci\u0142 rodzin\u0119. Wed\u0142ug ustale\u0144 naszych prokurator\u00f3w w \u0141ambinowicach zmar\u0142o od lipca 1945 do lutego 1946 r. 1,5 tys. z 5 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w (niemieckie \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 o wi\u0119kszej ilo\u015bci ofiar). Przewa\u017cnie z chor\u00f3b i wycie\u0144czenia, ale tak\u017ce w sadystyczny i bezmy\u015blny spos\u00f3b rozstrzeliwanych: – Element \u015blepej zemsty nale\u017cy bra\u0107 pod uwag\u0119, ale jej stopie\u0144 na pewno nie odpowiada\u0142 temu, co dzia\u0142o si\u0119 w obozach<\/em> \u2013 m\u00f3wi Dziurok. Po wojnie w\u0142adza ludowa zupe\u0142nie nie mia\u0142a kadr, kt\u00f3re sprosta\u0142yby wyzwaniem zwi\u0105zanym z przesiedleniami i rozliczeniami za czas wojny: – Komendantami i stra\u017cnikami zostawali ludzie prawie z \u0142apanki, cz\u0119sto ze sfer lumpenproletariatu, tacy, kt\u00f3rzy bez ma\u0142a sami powinni siedzie\u0107 w wi\u0119zieniach.<\/em><\/span><\/span><\/p>\n To niczego nie usprawiedliwia i nie zmienia: – R\u00f3wnie\u017c dopuszczam element odwetu w pierwszych powojennych miesi\u0105cach, ale jego skala \u2013 wobec kilku lat koszmaru wojny i ogromu cierpie\u0144 \u2013 by\u0142a\u00a0 <\/span>zaskakuj\u0105co, w moim przekonaniu, niewielka<\/em> \u2013 m\u00f3wi dr Setkiewicz. <\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/p>\n Nie by\u0142o w powojennej historii Auschwitz po Auschwitz, cho\u0107 jeden zbrodniczy system totalitarny na\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 na drugi. Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce na fundamentach Auschwitz postawili\u015bmy sobie paskudny pomnik. \u017beby go zas\u0142oni\u0107, trzeba najpierw do ko\u0144ca i a\u017c do b\u00f3lu ods\u0142oni\u0107.<\/span><\/p>\n