Od po\u0142owy sierpnia 1980 r., kiedy zastrajkowa\u0142a Stocznia Gda\u0144ska, a Moskwa stawia\u0142a ju\u017c krzy\u017cyk na Edwardzie Gierku, sp\u0119dzaj\u0105cym z rodzin\u0105 urlop na Krymie (ostatni zreszt\u0105) \u2013 na poci\u0105gach relacji z Helu i Gdyni do Katowic zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 takie has\u0142a: \u201ePacho\u0142ki Gierka, r\u00f3bcie sobie sami\u201d, albo: \u201eChcesz zje\u015b\u0107 schaboszczaka, zabij \u015al\u0105zaka\u201d.<\/p>\n
Najwi\u0119cej jednak obra\u017aliwych hase\u0142, wypisywanych farb\u0105 i kred\u0105, by\u0142o na burtach w\u0119glarek wracaj\u0105cych wtedy z port\u00f3w do \u015bl\u0105skich kopal\u0144: \u201eZabi\u0107 \u015al\u0105zaka, zamiast \u015bwiniaka\u201d lub: \u201eSprzedaj konia, kup \u015al\u0105zaka\u201d. W ten spos\u00f3b strajkuj\u0105cy reagowali na spo\u0142eczny spok\u00f3j w wojew\u00f3dztwie katowickim. Odbierany by\u0142 jako poparcie dla w\u0142adzy.<\/p>\n
I katowickie w\u0142adze w to wierzy\u0142y, bo w KW PZPR szykowano si\u0119 do zorganizowania wiecu protestacyjnego przeciwko gda\u0144skim i szczeci\u0144skim strajkom. W sumie: przeciwko, jak zawsze, warcho\u0142om! Pierwszy termin wyznaczono 23 sierpnia, to by\u0142a wolna sobota. Ale rz\u0105d w tym czasie prowadzi\u0142 ju\u017c w Gda\u0144sku rozmowy ze strajkuj\u0105cymi. Wiec \u2013 zaplanowany na Stadionie \u015al\u0105skim \u2013 prze\u0142o\u017cono wi\u0119c o tydzie\u0144. Lecz ludzie powracaj\u0105cy z wakacji przywozili tutaj atmosfer\u0119 spo\u0142ecznego buntu. Swoje robi\u0142y te\u017c has\u0142a ods\u0105dzaj\u0105ce \u015al\u0105zak\u00f3w od czci i wiary. Kolejny termin sta\u0142 si\u0119 nieaktualny, bo 28 sierpnia stan\u0119\u0142a kopalnia \u201eManifest Lipcowy\u201d w Jastrz\u0119biu \u2013 Zdroju, kt\u00f3ra poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 strajkow\u0105 lawin\u0119 na \u015al\u0105sku i w Zag\u0142\u0119biu.
\nJaki mia\u0142a ona wp\u0142yw na podpisanie porozumie\u0144 ze stoczniowcami: 30 sierpnia w Szczecinie i 31 sierpnia w Gda\u0144sku?<\/p>\n
Grzegorz Stawski, jeden z lider\u00f3w strajku w \u201eManife\u015bcie Lipcowym\u201d, powiedzia\u0142 mi po latach, \u017ce sygna\u0142y p\u0142yn\u0105ce z Wybrze\u017ca by\u0142y w\u00f3wczas dla niego w jednakowym stopniu obra\u017aliwe, jak i nawo\u0142uj\u0105ce o pomoc i wsparcie dla Gda\u0144ska i Szczecina. \u2013 U nas burza wisia\u0142a w powietrzu, to si\u0119 czu\u0142o \u2013 czekali\u015bmy tylko na iskr\u0119, kt\u00f3ra zapali ogie\u0144 i na pierwszego odwa\u017cnego, kt\u00f3ry krzyknie: Ch\u0142opy, tak dalej nie mo\u017cna robi\u0107 i \u017cy\u0107!
\nW tych dniach dozorowi kopalni kazano pokrywa\u0107 smarem tamy wentylacyjne, aby uniemo\u017cliwi\u0107 wypisywanie kred\u0105, kilkaset metr\u00f3w pod ziemi\u0105, obra\u017aliwych dla w\u0142adz hase\u0142, a przede wszystkim \u017c\u0105da\u0144 wolnych sob\u00f3t i niedziel. A to przekre\u015bla\u0142o wprowadzany w g\u00f3rnictwie czterobrygadowy system pracy, kt\u00f3ry mia\u0142 da\u0107 kolejny rekordowy wynik w wydobyciu w\u0119gla. Je\u017celi w 1979 r. by\u0142o troch\u0119 ponad 200 mln ton, to w pierwszym p\u00f3\u0142roczu 1980 r. kopalnie zameldowa\u0142y o wydobyciu prawie 104 mln ton \u2013 mo\u017cna by\u0142o wi\u0119c si\u0119 spodziewa\u0107 nawet 210 mln ton na koniec roku (cho\u0107 gdzie\u015b 30 proc. wydobycia, to by\u0142 kamie\u0144 wywo\u017cony na powierzchni\u0119).<\/p>\n
Pod koniec sierpnia S\u0142u\u017cba Bezpiecze\u0144stwa dosta\u0142a polecenie sprawdzania we wszystkich du\u017cych \u015bl\u0105skich przedsi\u0119biorstwach, szczeg\u00f3lnie w kopalniach i hutach, czy w ostatnich dniach nie zatrudniano ludzi z Wybrze\u017ca? W powszechnym odczuciu g\u00f3rnicy dobrze zarabiali, mieli swoje sklepy \u201eza \u017c\u00f3\u0142tymi firankami\u201d, zasypywani byli talonami na luksusowe w\u00f3wczas towary (samochody, pralki, telewizory itp.) i mieli najkr\u00f3tsz\u0105 w kraju drog\u0119 do mieszka\u0144. Byli robotnicz\u0105 arystokracj\u0105 PRL. Czy mieli wi\u0119c powody do strajku, do poparcia stoczniowc\u00f3w? Mieli, takie same zreszt\u0105 jak reszta kraju. Dodatkowo w g\u00f3rnictwie dochodzi\u0142a sprawa wolnych niedziel, cho\u0107 nie wi\u0105za\u0142a si\u0119 ona wy\u0142\u0105cznie z systemem czterobrygadowym.<\/p>\n
Opowiada\u0142 Jan Bo\u017cek, kombajnista: – Akurat w \u201eManife\u015bcie Lipcowym\u201d czterobrygad\u00f3wki jeszcze nie by\u0142o, ale ja mia\u0142em w 1980 r. w ka\u017cdym miesi\u0105cu przepracowanych 41 \u2013 42 dni\u00f3wek. Praca na okr\u0105g\u0142o. \u017badnej wolnej niedzieli. Wraca\u0142em ze zmiany, zjad\u0142em obiad, par\u0119 godzin przesiedzia\u0142em w domu i trzeba by\u0142o goni\u0107 na nast\u0119pn\u0105 szycht\u0119. Bo plan jest zagro\u017cony, bo plan trzeba wykona\u0107 przed terminem. Nawet bez Gda\u0144ska i Szczecina bunt na \u015al\u0105sku by\u0142 nieuchronny.<\/p>\n
W 1978 r. na kilka godzin przerwa\u0142a prac\u0119 kopalnia \u201eMoszczenica\u201d w Jastrz\u0119biu. Spraw\u0119 utajniono. Szeptano, \u017ce posz\u0142o o sp\u00f3\u017anion\u0105 wyp\u0142at\u0119, ale problem by\u0142 g\u0142\u0119bszy: – To ju\u017c by\u0142 sygna\u0142 o zm\u0119czeniu materia\u0142u, w naszym przypadku materia\u0142u ludzkiego \u2013 twierdzi\u0142 Bo\u017cek.<\/p>\n
Pod koniec sierpnia w \u201eManife\u015bcie\u201d i s\u0105siednich kopalniach, przed zjazdem ka\u017cdej zmiany trwa\u0142y wiece. Dyskutowano i spierano si\u0119. Z wykrzykiwanych pretensji p\u00f3\u017aniej zrodzi\u0142y si\u0119 g\u00f3rnicze postulaty. Prozaiczne nawet: nie by\u0142o myd\u0142a, onuc, ludzie pracowali w dziurawych gumiakach… I te wa\u017cniejsze: w niedziel\u0119 nie mo\u017cna by\u0142o p\u00f3j\u015b\u0107 do ko\u015bcio\u0142a. Chodzi\u0142o te\u017c o ludzkie traktowanie. \u2013 Aby w nas dostrzegano ludzi, kt\u00f3rzy cho\u0107 maj\u0105 ma\u0142o klas szkolnych, to maj\u0105 te\u017c swoj\u0105 godno\u015b\u0107 \u2013 m\u00f3wi\u0142 Bo\u017cek. \u2013 Dzisiaj mo\u017cna si\u0119 z tego \u015bmia\u0107, ale takie by\u0142y w\u00f3wczas nasze pretensje do systemu.<\/p>\n
G\u00f3rnicy grzmiali, ale potem zje\u017cd\u017cali na d\u00f3\u0142 \u2013 fedrowali jako zwykle. Brakowa\u0142o iskry, kt\u00f3ra zapali\u0142aby ich bunt. Pojawi\u0142a si\u0119 28 sierpnia ok. 22.00, tu\u017c przez zjazdem nocnej zmiany. To by\u0142 taki czas, \u017ce liderami protest\u00f3w, a potem Solidarno\u015bci, zostawali pierwsi odwa\u017cni, kt\u00f3rzy nie bali si\u0119 odpyskowa\u0107 sekretarzom partii i dyrektorom. Albo najg\u0142o\u015bniej krzyczeli. Tak na czele strajku w \u201eManife\u015bcie Lipcowym\u201d stan\u0105\u0142 Stefan Pa\u0142ka, elektryk. Tego dnia trwa\u0142a ostra dyskusja o wszystkim, co bola\u0142o g\u00f3rnik\u00f3w. Zjazd si\u0119 op\u00f3\u017ania\u0142. W kopalni pojawi\u0142 si\u0119 dyrektor, W\u0142adys\u0142aw Duda, znany z chamskiego j\u0119zyka i do\u015b\u0107 ordynarnego podej\u015bcia do ludzi. Grzegorz Stawski zapami\u0119ta\u0142: – Zacz\u0105\u0142 nas wyzywa\u0107 od chuj\u00f3w i kaza\u0142 natychmiast zapierdala\u0107 do roboty. Dos\u0142ownie. To by\u0142 typowy j\u0119zyk rozmowy z g\u00f3rnikami.<\/p>\n
Wtedy niespodziewanie przed szereg wyskoczy\u0142 Stefan Pa\u0142ka i odwa\u017cy\u0142 si\u0119 odpyskowa\u0107 tym samym j\u0119zykiem: – A co ty, kurwa, o nas wiesz, co wiesz o naszym \u017cyciu?!<\/p>\n
To by\u0142a ta iskra, kt\u00f3ra wznieci\u0142a bunt na \u201eManife\u015bcie Lipcowym\u201d. To by\u0142 bunt oddolny, spontaniczny, nie inspirowany przez \u017cadnych doradc\u00f3w zewn\u0119trznych. I to by\u0142 najwa\u017cniejszy i najgro\u017aniejszy sygna\u0142 ostrzegawczy dla w\u0142adzy. Strajkuj\u0105 g\u00f3rnicy, stan\u0105\u0142 lojalny do tej pory \u015al\u0105sk. Moim zdaniem to by\u0142o rozstrzygaj\u0105ce \u2013 bo przecie\u017c na Wybrze\u017cu szykowano rozwi\u0105zania si\u0142owe \u2013 na zgod\u0119 partii i rz\u0105du w sprawie podpisania porozumie\u0144 w Szczecinie i Gda\u0144sku.<\/p>\n
Pod koniec sierpnia 1980 r. pacho\u0142ki Gierka, jak wymy\u015blano g\u00f3rnikom, postawi\u0142y kropk\u0119 nad \u201ei\u201d. Bez niej Wybrze\u017ce nie mia\u0142oby szans na dalszy op\u00f3r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Od po\u0142owy sierpnia 1980 r., kiedy zastrajkowa\u0142a Stocznia Gda\u0144ska, a Moskwa stawia\u0142a ju\u017c krzy\u017cyk na Edwardzie Gierku, sp\u0119dzaj\u0105cym z rodzin\u0105 urlop na Krymie (ostatni zreszt\u0105) \u2013 na poci\u0105gach relacji z Helu i Gdyni do Katowic zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 takie has\u0142a: \u201ePacho\u0142ki Gierka, r\u00f3bcie sobie sami\u201d, albo: \u201eChcesz zje\u015b\u0107 schaboszczaka, zabij \u015al\u0105zaka\u201d. Najwi\u0119cej jednak obra\u017aliwych hase\u0142, […]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/69"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=69"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/69\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=69"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=69"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=69"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}