Pod koniec 1989 r. – albo by\u0107 mo\u017ce na pocz\u0105tku nast\u0119pnego – ogl\u0105da\u0142em zdj\u0119cia satelitarne naszej cz\u0119\u015bci Europy. Zrobiono je dla potrzeb ameryka\u0144skiej firmy Amoco Petrolum, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a na \u015al\u0105sk w poszukiwaniu gazu, a konkretnie metanu.
\n
\nW ko\u0144cu nic z tego nie wysz\u0142o, ale to ca\u0142kiem inna sprawa. Z kosmosu \u015al\u0105sk jawi\u0142 si\u0119 jako ciemna plama \u2013 dziura, prawie zupe\u0142nie czarna. Aktualne zdj\u0119cia z ko\u0144ca ubieg\u0142ego roku pokazuj\u0105 w tym samym miejscu jarz\u0105c\u0105 si\u0119 wst\u0119g\u0119. To najja\u015bniejszy punkt na wsch\u00f3d od Berlina. \u0106wier\u0107 wieku temu \u015bwiat\u0142a naszej aglomeracji nie mog\u0142y przebi\u0107 si\u0119 przez zanieczyszczon\u0105 atmosfer\u0119. Dzisiaj l\u015bnimy.<\/p>\n
Ten fakt przywo\u0142a\u0142em niedawno na pocz\u0105tku debaty w Muzeum \u015al\u0105skim w Katowicach. Zastanawiali\u015bmy si\u0119 wsp\u00f3lnie, co niszczy G\u00f3rny \u015al\u0105sk. Taki by\u0142 zreszt\u0105 temat owej debaty. Ale je\u015bli stawia si\u0119 pytania o zniszczenia i po\u017cogi trawi\u0105ce moj\u0105 ma\u0142\u0105 ojczyzn\u0119, to przecie\u017c nie po to, \u017ceby rozmawia\u0107 tylko o przesz\u0142o\u015bci, ale \u017ceby szuka\u0107 odpowiedzi, jak rozprawi\u0107 si\u0119 z realnymi zagro\u017ceniami \u2013 teraz.<\/p>\n
Problem w tym, \u017ce G\u00f3rny \u015al\u0105sk to poj\u0119cie geograficzno-historyczne. Tej pierwszej kategorii ruszy\u0107 si\u0119 nie da, zreszt\u0105 nie ma powodu \u2013 to pi\u0119kna przestrze\u0144 pe\u0142na swojskiego uroku i zaskakuj\u0105cych niespodzianek. Co do historii \u2013 pyta\u0144 zawsze b\u0119dzie wiele. Ka\u017cdy ma swoja w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 – co by by\u0142o, gdyby…<\/p>\n
Bytem realnym, a wi\u0119c poznawalnym i naprawialnym, jest wojew\u00f3dztwo \u015bl\u0105skie \u2013 konkretny tw\u00f3r ustrojowy, administracyjny, polityczny i gospodarczy. Tylko on da si\u0119 formowa\u0107, lepi\u0107 i kszta\u0142towa\u0107. Czyli: \u015al\u0105sk w powszechnym rozumieniu. Dlatego wol\u0119 rozmawia\u0107 o \u015bl\u0105sko\u015bci, a nie g\u00f3rno\u015bl\u0105sko\u015bci, cho\u0107 ta ostatnia pr\u00f3buje si\u0119 wcisn\u0105\u0107 w ka\u017cdy zakamarek mojej regionalnej przestrzeni bytu.<\/p>\n
Wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do debaty, bo warto. Toczy\u0142a si\u0119 ona w przepi\u0119knej podziemnej sali (na poziomie minus 4) Muzeum \u015al\u0105skiego, kt\u00f3re oficjalnie otworzy podwoje na prze\u0142omie wiosny i lata. Zbudowano je \u201ena gruzach\u201d by\u0142ej kopalni \u201eKatowice\u201d. Dla jednych to b\u0119d\u0105 gruzy naszego g\u00f3rnictwa, dla innych \u2013 jego wiekowe fundamenty. Jedni nie przekonaj\u0105 drugich. Ka\u017cdy ma w\u0142asn\u0105 koncepcj\u0119 i nie popu\u015bci. Fundamentalne pytanie brzmi: czy \u015al\u0105sk jest niszczony?<\/p>\n
Do tego w\u0142a\u015bnie ogr\u00f3dka wrzuci\u0142em sw\u00f3j kamyczek, przywo\u0142uj\u0105c kosmiczne wspomnienia fotografii z za\u015bwiat\u00f3w. Bo przeszli\u015bmy niema\u0142y kawa\u0142ek drogi. Od regionu zdominowanego przez przemys\u0142 ci\u0119\u017cki i przez niego zdegradowanego na niespotykan\u0105 w kraju i Europie skal\u0119 \u2013 do ziemi, na kt\u00f3rej da si\u0119 \u017cy\u0107. \u015al\u0105sk nie ma ju\u017c czarnego oblicza. Lepiej to czy gorzej? Niech ka\u017cdy sam snuje swoje opowiadanie.<\/p>\n
\u015al\u0105sk pozostaje najwi\u0119kszym przemys\u0142owym regionem kraju \u2013 przekonywa\u0142em – to dzisiaj, wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych miar, od 13 do 17 proc. polskiego PKB. Ale o tej pozycji nie decyduj\u0105 ju\u017c w\u0119giel i stal.<\/p>\n
Ponad 60 proc. PKB wojew\u00f3dztwa przynosz\u0105 us\u0142ugi. Przemys\u0142 \u2013 ok. 30 proc. Je\u017celi jednak produkcj\u0119 przemys\u0142ow\u0105 potraktujemy jako 100-procentow\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 to tylko 12 proc. tej wielko\u015bci przypada na g\u00f3rnictwo. Podobnie jest z energetyk\u0105. Hutnictwo wlecze si\u0119 ju\u017c w przemys\u0142owym ogonie. Mieszka\u0144cy kosmosu mog\u0105 to po\u015bwiadczy\u0107. Widz\u0105 \u015bwiat\u0142a naszych \u015bl\u0105skich dom\u00f3w i autostrad. Nieomal go\u0142ym okiem.<\/p>\n
Lokomotyw\u0105 przemys\u0142ow\u0105 \u015al\u0105ska sta\u0142a si\u0119 motoryzacja. Z\u0142o\u015bliwi eksperci twierdz\u0105, \u017ce w naszym wydaniu to bran\u017ca \u201ena plagiacie\u201d, poniewa\u017c nie tworzymy nowych technologii, tylko kopiujemy. C\u00f3\u017c, przyjdzie czas i na kreowanie \u2013 przynajmniej raz nie narzekajmy od razu. Bo w\u0142a\u015bnie w strefie kreatywno\u015bci \u017ale nie jest. <\/p>\n
Przemys\u0142 maszyn i urz\u0105dze\u0144 g\u00f3rniczych \u2013 to ca\u0142kowicie \u015bwiatowa czo\u0142\u00f3wka. Mamy innowacyjne rozwi\u0105zania w dziedzinie technik i technologii medycznych \u2013 szczeg\u00f3lnie tych zwi\u0105zanych z kardiochirurgi\u0105. Tak\u017ce na poziomie \u015bwiatowym. W regionie bielskim dominuje przemys\u0142 lotniczy, a w Gliwicach produkujemy samoloty bezza\u0142ogowe…<\/p>\n
Ale ci\u0105gle siedzimy te\u017c na w\u0119glu, kt\u00f3ry przez wieki kszta\u0142towa\u0142 oblicze regionu i odciska\u0142 na nim swoje czarne pi\u0119tno. Dawa\u0142 bogactwo i prac\u0119, ale te\u017c rujnowa\u0142 ziemi\u0119 i ludzi. By\u0142 wszystkim, wszystko dawa\u0142 \u2013 ale te\u017c zabiera\u0142. Czy jeste\u015bmy w stanie wyobrazi\u0107 sobie \u015al\u0105sk bez w\u0119gla? Czy nasza wyobra\u017ania dor\u00f3wnuje francuskiej, belgijskiej i angielskiej? Wszak kr\u00f3lewscy Wyspiarze w przysz\u0142ym roku zamkn\u0105 na trzy spusty swoj\u0105 ostatni\u0105 kopalni\u0119 g\u0142\u0119binow\u0105 \u2013 pozostawiaj\u0105c jeno odkrywki. A Niemcy w 2018 roku zlikwiduj\u0105 trzy pozosta\u0142e.<\/p>\n
Kiedy \u0107wier\u0107 wieku temu oko satelity robi\u0142o zdj\u0119cie naszej czarnej dziury, to wydobywali\u015bmy w\u00f3wczas ponad 180 mln ton w\u0119gla, a w g\u00f3rnictwie fedrowa\u0142o z g\u00f3r\u0105 400 tys. ch\u0142opa. Dzisiaj na \u015al\u0105sku 100 tys. pracownik\u00f3w wydobywa 60 mln ton.<\/p>\n
Mamy kolosalne zasoby w\u0119gla, potrafimy go wydoby\u0107, ale nie umiemy go sprzeda\u0107 \u2013 jest za drogi. I tu le\u017cy pogrzebany pies dzisiejszej sytuacji \u015bl\u0105skiego g\u00f3rnictwa. To te\u017c jest odpowied\u017a na s\u0142yszane od lat hurraoptymistyczne zapowiedzi budowy nowych kopal\u0144. A za chwil\u0119 \u2013 cisza. Nie sztuk\u0105 jest bowiem wybudowa\u0107 kopalni\u0119 \u2013 sztuk\u0105 jest sprzeda\u017c ci\u0119\u017cko wydartego z jej czelu\u015bci w\u0119gla.<\/p>\n
Nasze g\u00f3rnictwo ma dzisiaj charakter socjalny \u2013 daje prac\u0119, ale nie wyznacza \u017cadnych perspektyw dla \u015al\u0105ska. Pr\u00f3by nadania mu innego charakteru \u2013 cho\u0107by podziemnego zgazowania w\u0119gla \u2013 potrwaj\u0105 dziesi\u0105tki lat i nie wiadomo, czym si\u0119 zako\u0144cz\u0105 w sensie ekonomicznym. Chemiczna przer\u00f3bka w\u0119gla dla pozyskiwania benzyny to technologia znana od dawna. Ale wiod\u0105ca w tej dziedzinie prym Republika Po\u0142udniowej Afryki rezygnuje z niej. Po zniesieniu embarga produkcja benzyny z w\u0119gla kurczy si\u0119, bo przestaje si\u0119 op\u0142aca\u0107. RPA zapowiada ograniczenie zu\u017cycia w\u0119gla w energetyce na rzecz budowy si\u0142owni j\u0105drowych.<\/p>\n
Nasze g\u0142\u0119binowe g\u00f3rnictwo nie jest w stanie \u2013 w znakomitej wi\u0119kszo\u015bci \u2013 podj\u0105\u0107 konkurencyjnej walki nie tylko na europejskim rynku, ale te\u017c krajowym \u2013 ba, wypychane jest tak\u017ce z naszego regionalnego rynku \u015bl\u0105skiego. Wi\u0119c co dalej?<\/p>\n
Je\u017celi g\u00f3rnictwo w dzisiejszej formie nie niszczy \u015al\u0105ska w sensie dos\u0142ownym, to na pewno hamuje jego rozw\u00f3j. Blokuje inny potencja\u0142. W swojej obecnej, niezreformowanej postaci – dogorywa. To \u0142ab\u0119dzi \u015bpiew \u2013 pe\u0142en teatralnej dramaturgii. Przy u\u017cyciu bolesnych rekwizyt\u00f3w \u2013 strajk\u00f3w, rejtanowskich protest\u00f3w i zwyczajnych ludzkich rozpaczy. Ale tamten rzewny \u015bwiat familok\u00f3w i urokliwych piosenek, skarbnika i utopc\u00f3w nie dopasuje si\u0119 do realu. To my musimy zmieni\u0107 regu\u0142y gry. Na jakie?<\/p>\n
Mamy na \u015al\u0105sku kilka kopal\u0144, kt\u00f3re s\u0105 w stanie podnie\u015b\u0107 r\u0119kawic\u0119 rzucon\u0105 przez \u015bwiatowy g\u00f3rniczy biznes. Mo\u017ce trzeba im da\u0107 woln\u0105 r\u0119k\u0119 i wtedy p\u00f3jd\u0105 w tan jak podlubelska \u201eBogdanka\u201d?<\/p>\n
Dla tych, kt\u00f3re nie dadz\u0105 rady, trafne wydaje si\u0119 wyj\u015bcie niemieckie – okre\u015blenie czasu wygaszania wydobycia (np. 25 lat) i spisanie umowy spo\u0142ecznej, kt\u00f3ra pozwoli na spokojne przebycie tej drogi. Sygnatariusze to z jednej strony rz\u0105d \u2013 w\u0142a\u015bciciel kopal\u0144, a z drugiej samorz\u0105d i szeroko poj\u0119ta strona spo\u0142eczna. Umo\u017cliwi\u0142oby to, jak u naszych zachodnich s\u0105siad\u00f3w, kierowanie pomocy publicznej do likwidowanych zak\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n
Niemcy wycinaj\u0105 swoje g\u00f3rnictwo w pie\u0144. My w naszej umowie mogliby\u015bmy zastrzec, \u017ce istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykupienia od pa\u0144stwa kopal\u0144, je\u017celi nabywca dowiedzie biznesplanem, \u017ce potrafi wydobywa\u0107 w\u0119giel z zyskiem. Mo\u017ce znajd\u0105 si\u0119 ch\u0119tni \u2013 jak w przypadku \u201eSilesii\u201d w Czechowicach-Dziedzicach \u2013 kt\u00f3rzy znaj\u0105 si\u0119 nie tylko na fedrowaniu, ale te\u017c na korzystnej sprzeda\u017cy. W owej umowie powinien by\u0107 zapis o mo\u017cliwo\u015bci przekwalifikowywania g\u00f3rnik\u00f3w i zmniejszaniu mocy wydobywczych w miar\u0119 tworzenia na \u015al\u0105sku nowych miejsc pracy.<\/p>\n
Czy mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 \u015al\u0105sk bez w\u0119gla? Ja sobie wyobra\u017cam. Zw\u0142aszcza gdy debata na ten temat toczy si\u0119 podziemiach zamkni\u0119tej kopalni \u201eKatowice\u201d. W niesamowitym w swojej koncepcji Muzeum \u015al\u0105skim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pod koniec 1989 r. – albo by\u0107 mo\u017ce na pocz\u0105tku nast\u0119pnego – ogl\u0105da\u0142em zdj\u0119cia satelitarne naszej cz\u0119\u015bci Europy. Zrobiono je dla potrzeb ameryka\u0144skiej firmy Amoco Petrolum, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a na \u015al\u0105sk w poszukiwaniu gazu, a konkretnie metanu.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/735"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=735"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/735\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":737,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/735\/revisions\/737"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=735"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=735"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=735"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}