Niemal w przededniu 55. rocznicy nieudanego zamachu na W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119* i przy okazji na Edwarda Gierka* (albo na odwr\u00f3t)\u00a0– 3 grudnia 1961 roku na trasie ich przejazdu w Sosnowcu-Zag\u00f3rzu wybuch\u0142a bomba domowej konstrukcji \u2013 na \u015al\u0105sku i w Zag\u0142\u0119biu ponownie powia\u0142o terrorystyczn\u0105 groz\u0105.
\n
\nW Piekarach \u015al\u0105skich zatrzymano Aleksandra Cz., kt\u00f3ry na spotkanie z prezydentem Andrzejem Dud\u0105* w bazylice przyszed\u0142 z no\u017cem i strzykawk\u0105. Na szcz\u0119\u015bcie, zdaniem w\u0142adz i ochrony, po nocy sp\u0119dzonej w areszcie i na przes\u0142uchaniach wszystko si\u0119 wyja\u015bni\u0142o. Czy aby na pewno wszystko?<\/p>\n
Zamach sprzed ponad p\u00f3\u0142 wieku nie by\u0142 jednostkowym wydarzeniem. Nie by\u0142 osadzony w politycznej pr\u00f3\u017cni, tylko w Czerwonym Zag\u0142\u0119biu \u2013 \u015bwi\u0119tym miejscu \u00f3wczesnej w\u0142adzy. Przecie\u017c dwa i p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej, 15 lipca 1959 roku, we wspomnianym ju\u017c Zag\u00f3rzu dosz\u0142o do zdarze\u0144 o wiele w swej wymowie straszniejszych. Dokonano nieudanego zamachu na Nikit\u0119 Chruszczowa*, przy okazji na W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119 i Edwarda Gierka (lub na odwr\u00f3t). Na trasie ich przejazdu eksplodowa\u0142a zdalnie sterowana bomba ukryta w koronie\u00a0drzewa.<\/p>\n
Te wydarzenia pozostawa\u0142y a\u017c do upadku PRL jedn\u0105 z najg\u0142\u0119bszych jej tajemnic. Wed\u0142ug chronologii i rangi polityk\u00f3w wypada zacz\u0105\u0107 od Chruszczowa. Przyjecha\u0142 na 15-lecie powstania Polski Ludowej, z tego dwa dni mia\u0142 sp\u0119dzi\u0107 na \u015al\u0105sku i w Zag\u0142\u0119biu. W przededniu w lokalnej prasie podano niefrasobliwie tras\u0119 wizyty i orientacyjny czas przejazdu.<\/p>\n
Nieznany w\u00f3wczas sprawca (sprawcy) umie\u015bci\u0142 na drzewie przy ul. Armii Czerwonej bomb\u0119, zrobion\u0105 wprawdzie w domowych warunkach, ale w spos\u00f3b profesjonalny. Ustrojstwo wybuch\u0142o \u201ezgodnie z harmonogramem\u201d \u2013 z tym \u017ce z r\u00f3\u017cnych przyczyn kolumna dotar\u0142a w to miejsce ponad dwie godziny p\u00f3\u017aniej. Wybuch mocno nadwer\u0119\u017cy\u0142 drzewo, sypn\u0105\u0142 w promieniu 10 metr\u00f3w od\u0142amkami \u017celiwnymi i stalowymi (oficjele ufnie przemieszczali si\u0119 otwartym samochodem), powybija\u0142 szyby i lekko zrani\u0142 porz\u0105dkowego. Kiedy kolumna Chruszczowa przeje\u017cd\u017ca\u0142a \u2013 by\u0142o ju\u017c posprz\u0105tane. Wie\u015b\u0107 o eksplozji nie dotar\u0142a do radzieckich, bo inaczej wizyta zosta\u0142aby odwo\u0142ana, a losy gospodarzy Polski i wojew\u00f3dztwa raczej marne.<\/p>\n
To nie mia\u0142o prawa si\u0119 zdarzy\u0107 w kolebce klasy robotniczej. Milicja i SB wpad\u0142y w sza\u0142 \u2013 \u015bledztwo obj\u0119\u0142o prawie 6400 os\u00f3b, z tego ponad 400 poddano szczeg\u00f3\u0142owej inwigilacji. W tym m.in. g\u00f3rnik\u00f3w \u2013 dost\u0119p do materia\u0142\u00f3w wybuchowych, zegarmistrz\u00f3w \u2013 w pobli\u017cu znaleziono nadpalony mechanizm zegarowy i ponad 20 pracownik\u00f3w niedalekiego radiow\u0119z\u0142a. Podejrzenia wobec tych ostatnich wzi\u0119\u0142y si\u0119 st\u0105d, \u017ce odnaleziono przewody elektryczne, w tym jeden pod\u0142\u0105czony by\u0142 do linii energetycznej wykorzystywanej przez radiow\u0119ze\u0142. Eksperyment wykaza\u0142, \u017ce podnosz\u0105c gwa\u0142townie nat\u0119\u017cenie pr\u0105du na linii, mo\u017cna by\u0142o zainicjowa\u0107 wybuch.<\/p>\n
W \u015bledztwie pod kryptonimem \u201eUkryty\u201d do aresztu trafi\u0142o 9 os\u00f3b, kilkadziesi\u0105t zosta\u0142o zatrzymanych, ale prze\u0142omu nie by\u0142o. St\u0105d w marcu 1961 roku rozwi\u0105zano olbrzymi\u0105, specjaln\u0105 grup\u0119 operacyjno-\u015bledcz\u0105, a post\u0119powanie umorzono.<\/p>\n
A\u017c nadszed\u0142 pocz\u0105tek grudnia 1961 roku \u2013 czas Barb\u00f3rki i oddawania przy tej okazji nowych kopalni. W Zag\u00f3rzu na uroczyste otwarcie czeka\u0142a \u201ePor\u0105bka\u201d. Po krz\u0105taninie si\u0119 wok\u00f3\u0142 niej: naprawa ulicy Krakowskiej i chodnik\u00f3w, nowe lampy o\u015bwietleniowe, malowanie p\u0142ot\u00f3w i dom\u00f3w itd., czyli po zwyk\u0142ych w takich okoliczno\u015bciach zabiegach \u2013 mo\u017cna by\u0142o zorientowa\u0107 si\u0119, kt\u00f3r\u0119dy przejedzie oficjalna delegacja z I sekretarzem KC PZPR na czele. Nikt inny kopalni nie m\u00f3g\u0142 uruchomi\u0107. Harmonogram wizyty i uroczysto\u015bci podane zosta\u0142y na zaproszeniach i szczeg\u00f3\u0142owo przedstawione w prasie. 2 grudnia Krakowsk\u0105 udekorowano. Kapitan Sowa zauwa\u017cy\u0142by nowy betonowy s\u0142upek, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 przy jednej z posesji. Ale by\u0142 wtedy gdzie indziej, a w og\u00f3lnym gor\u0105czkowym rozgardiaszu nikt inny nie zwr\u00f3ci\u0142 na t\u0119 okoliczno\u015b\u0107 uwagi.<\/p>\n
Uroczysto\u015bci w \u201ePor\u0105bce\u201d rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 o godz. 10, a tu\u017c po po\u0142udniu z kopalni wyjecha\u0142y trzy rz\u0105dowe limuzyny; za nimi w\u00f3z transmisyjny Polskiego Radia (st\u0105d \u201eAntena\u201d, p\u00f3\u017aniejszy kryptonim \u015bledztwa). Na wysoko\u015bci s\u0142upka eksplodowa\u0142a umieszczona w nim bomba. Wybuch zrani\u0142 wygl\u0105daj\u0105c\u0105 z okna dziewczynk\u0119 i przechodz\u0105cego g\u00f3rnika. Mocno oberwa\u0142 jeden z samochod\u00f3w. Gomu\u0142ka z Gierkiem przebywali jeszcze w kopalni, dekoruj\u0105c g\u00f3rnik\u00f3w. Jedna z wersji m\u00f3wi, \u017ce by\u0142a to jedna z trzech kolumn maj\u0105cych na celu zmylenie ewentualnych zamachowc\u00f3w. Inna – \u017ce par\u0119 os\u00f3b uczestnicz\u0105cych w uroczysto\u015bciach wyjecha\u0142o wcze\u015bniej, aby godnie powita\u0107 \u00f3wczesnych VIP-\u00f3w na kolejnym barb\u00f3rkowym spotkaniu.<\/p>\n
Operacja \u201eAntena\u201d rozros\u0142a si\u0119 do niebywa\u0142ych rozmiar\u00f3w, nabra\u0142a rozmachu. Raczej nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce za wybuchem stoi ten sam sprawca (sprawcy) co przy pr\u00f3bie zamachu na Chruszczowa. Natychmiast uruchomiono zwerbowan\u0105 i dzia\u0142aj\u0105c\u0105\u00a0od tamtego czasu w okolicach Zag\u00f3rza grup\u0119 ok. 220 informator\u00f3w i wszystkich milicyjnych konfident\u00f3w. Bomb\u0119 zrekonstruowano. Na ocala\u0142ych cz\u0119\u015bciach instalacji zap\u0142onowej odnaleziono \u015blady narz\u0119dzi. Ustalono sk\u0142ad betonu, z kt\u00f3rego odlany zosta\u0142 s\u0142upek. Wytypowano i poddano obserwacji prawie 440 os\u00f3b posiadaj\u0105cych wiedz\u0119 niezb\u0119dn\u0105 do skonstruowania bomby. Z pods\u0142uchami i przejmowaniem korespondencji w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n
Po dw\u00f3ch tygodniach wyselekcjonowano grup\u0119 najbardziej podejrzanych 70 os\u00f3b, u kt\u00f3rych zlecono r\u00f3wnocze\u015bnie przeprowadzenie rewizji. W ostatniej chwili do\u0142\u0105czono do niej niejakiego Stanis\u0142awa Jarosa, kt\u00f3ry kilka lat wcze\u015bniej znalaz\u0142 si\u0119 w szerokim kr\u0119gu podejrzanych o szereg akt\u00f3w sabota\u017cu \u2013 w\u0142a\u015bnie przy u\u017cyciu bomb. Po przeszukaniach do laboratorium kryminalistycznego trafi\u0142o ponad 200 r\u00f3\u017cnych narz\u0119dzi. Zidentyfikowano w\u0142a\u015bciwe \u2013 nale\u017ca\u0142o do Jarosa. W jego domu znaleziono resztki zaprawy cementowej. Sk\u0142ad jak na miejscu wybuchu. Dotarto do \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rzy widzieli go na Krakowskiej w przededniu zamachu. 28 grudnia Jaros zosta\u0142 aresztowany.<\/p>\n
Do zamachu si\u0119 nie przyzna\u0142. Poddano go przes\u0142uchaniom metod\u0105 \u201ekonwejera\u201d (ta\u015bmoci\u0105gow\u0105) \u2013 bez przerwy, dniami i nocami, przez zmieniaj\u0105cych si\u0119 \u015bledczych. W jego celi zago\u015bci\u0142 wsp\u00f3\u0142wi\u0119zie\u0144 \u2013 jeden z najskuteczniejszych \u201eagent\u00f3w celnych\u201d (tajni wsp\u00f3\u0142pracownicy SB w wi\u0119zieniach i aresztach). Nie opuszcza\u0142 delikwenta na krok \u2013 udawa\u0142 wsp\u00f3\u0142czucie, podpowiada\u0142 zachowania i psychicznie urabia\u0142. Jaros si\u0119 za\u0142ama\u0142 \u2013 po kilku dniach \u201ep\u0119k\u0142\u201d najpierw przed kumplem spod celi, a potem przed \u015bledczymi. Przyzna\u0142 si\u0119 do przygotowania zamach\u00f3w na Chruszczowa, Gomu\u0142k\u0119 i innych. I do akt\u00f3w sabota\u017cu w latach 1952-1953 w Zag\u0142\u0119biu D\u0105browskim (w\u00f3wczas pomagali mu dwaj koledzy, co potwierdzili po aresztowaniu ). Wcze\u015bniej, w 1948 roku, zosta\u0142 skazany za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w antykomunistycznej organizacji. Po odsiadce i prze\u017cyciach w wi\u0119zieniu jeszcze bardziej nienawidzi\u0142 nowego ustroju.<\/p>\n
Same zamachy przeprowadza\u0142, jak by\u015bmy dzi\u015b powiedzieli, jako \u201esamotny wilk\u201d. By\u0142 elektrykiem samoukiem. Nie pracowa\u0142, nie ustalono jego \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania, ale \u017cy\u0142 na \u00f3wczesnej wysokiej stopie. W po\u0142owie lat 50. by\u0142 w wojsku \u2013 s\u0142u\u017cb\u0119 uko\u0144czy\u0142 z odznak\u0105 Wzorowego \u017bo\u0142nierza. Na rozprawie w maju 1962 roku wyja\u015bnia\u0142, \u017ce nie zamierza\u0142 nikogo pozbawia\u0107 \u017cycia, tylko chodzi\u0142o mu o polityczn\u0105\u00a0demonstracj\u0119 \u2013 o pokazanie \u015bwiatu, \u017ce w Polsce nadal dzia\u0142a antyustrojowe podziemie. Po trzech tygodniach procesu Jaros dosta\u0142 czap\u0119, a jego kolesie od sabota\u017cu po kilka lat odsiadki. Wr\u00f3g ustroju zosta\u0142 powieszony w styczniu 1963 roku.<\/p>\n
No i dochodzimy do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Je\u017celi w Polsce Ludowej\u00a0media trzyma\u0142y mord\u0119 w kube\u0142 i nie mog\u0142y pisn\u0105\u0107 s\u0142owem o tym, co powy\u017cej, to w nowych realiach zatrzymanie bezrobotnego Aleksandra Cz. z Bytomia z no\u017cem my\u015bliwskim i strzykawk\u0105 natychmiast posz\u0142o w \u015bwiat jako pr\u00f3ba zamachu na prezydenta Dud\u0119. Z pytajnikiem na ko\u0144cu, rzecz jasna. Ochroniarze unieszkodliwili go gdzie\u015b na dwie godziny przed przybyciem g\u0142owy pa\u0144stwa; czujnie zauwa\u017cyli, \u017ce m\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry wszed\u0142 do ko\u015bcio\u0142a, zachowywa\u0142 si\u0119 dziwnie nerwowo, zupe\u0142nie inaczej ni\u017c ca\u0142a uduchowiona reszta. Do czynnej interwencji dosz\u0142o po zauwa\u017ceniu strzykawki wyci\u0105gni\u0119tej z saszetki; \u015bwiadkowie zeznali, \u017ce nabra\u0142 do niej \u015bwi\u0119conej wody. Zatrzymany zosta\u0142 na podstawie art. 160 KK, kt\u00f3ry m\u00f3wi o stworzeniu zagro\u017cenia dla \u017cycia i zdrowia.<\/p>\n
Przes\u0142uchany w charakterze \u015bwiadka Aleksander Cz. zezna\u0142, \u017ce nie chcia\u0142 zrobi\u0107 krzywdy prezydentowi, ale tylko porozmawia\u0107 z nim o planach rz\u0105du co do ustawy aborcyjnej. I wr\u0119czy\u0107 petycj\u0119 w tej sprawie. Prokuratura go zwolni\u0142a. W z\u0142o\u015bliwych komentarzach s\u0142ycha\u0107, \u017ce o \u0142agodnym potraktowaniu zdecydowa\u0142a woda \u015bwi\u0119cona w strzykawce.<\/p>\n
Ale powa\u017cnie\u2026 Czy s\u0142u\u017cby ochrony r\u00f3\u017cnej ma\u015bci o takich incydentach jak ten w Piekarach \u015al\u0105skich powinny od razu informowa\u0107 media, a te drze\u0107 mord\u0119 na ca\u0142y \u015bwiat i straszy\u0107 prezydenta? Czy nie lepiej w takich przypadkach dzia\u0142a\u0107 jak te z PRL? Cicho sza \u2013 nie by\u0142o sprawy\u2026 Z drugiej strony popatrzcie, jak skutecznie zadzia\u0142a\u0142a nowa ustawa antyterrorystyczna, przez wielu wcze\u015bniej tak krytykowana za przesadn\u0105 ingerencj\u0119 w prawa obywateli. Strzykawka \u2013 i do paki. Mo\u017ce tylko troch\u0119 zawalili z tortem podanym przez \u201ePierwsz\u0105 Dod\u0119 Rzeczpospolitej\u201d.<\/p>\n
*Indeks nazwisk mniej znanych:<\/p>\n
W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, dzia\u0142acz komunistyczny, w latach 1956-1970 I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR).
\nEdward Gierek, dzia\u0142acz partyjny, w latach 1957-1970 I sekretarz Komitetu Wojew\u00f3dzkiego PZPR W Katowicach, 1970-1980 I sekretarz KC PZPR.
\nAndrzej Duda \u2013 nasz prezydent.
\nNikita Chruszczow, radziecki dzia\u0142acz komunistyczny, 1956-1964 I sekretarz KC Komunistycznej Partii Zwi\u0105zku Radzieckiego (KPZR), 1958-1964 premier ZSRR.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Niemal w przededniu 55. rocznicy nieudanego zamachu na W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142k\u0119* i przy okazji na Edwarda Gierka* (albo na odwr\u00f3t)\u00a0– 3 grudnia 1961 roku na trasie ich przejazdu w Sosnowcu-Zag\u00f3rzu wybuch\u0142a bomba domowej konstrukcji \u2013 na \u015al\u0105sku i w Zag\u0142\u0119biu ponownie powia\u0142o terrorystyczn\u0105 groz\u0105.<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/921"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=921"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":925,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/921\/revisions\/925"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}