{"id":97,"date":"2011-05-04T12:36:53","date_gmt":"2011-05-04T10:36:53","guid":{"rendered":"http:\/\/dziadul.blog.polityka.pl\/?p=97"},"modified":"2011-11-21T15:22:41","modified_gmt":"2011-11-21T13:22:41","slug":"o-noblistach-ze-slaska-%e2%80%93-cd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/2011\/05\/04\/o-noblistach-ze-slaska-%e2%80%93-cd\/","title":{"rendered":"O noblistach ze \u015al\u0105ska \u2013 cd."},"content":{"rendered":"<p>W przedostatniej \u201ePolityce\u201d (18\/2011) pisa\u0142em o \u015bl\u0105skich noblistach \u2013 \u201eNasi i wasi\u201d. By\u0142a to kolejna, cho\u0107 niepe\u0142na lekcja \u015bl\u0105skiej historii. Kolejna, bo po przerabianych niedawno sprawach autonomii, narodowo\u015bci, j\u0119zyka, zrywach powsta\u0144czych, kt\u00f3re dzisiaj przyr\u00f3wnuje si\u0119 do wojny domowej \u2013 mamy \u015bl\u0105skich noblist\u00f3w. Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119li?<strong><!--more--><\/strong><\/p>\n<p>Nie dla wszystkich znalaz\u0142o si\u0119 godne ich miejsce we wcze\u015bniejszym artykule, czas wi\u0119c nadrobi\u0107 zaleg\u0142o\u015bci. Tym bardziej, \u017ce wracaj\u0105 z zapomnienia. Kilka miesi\u0119cy temu powsta\u0142o w Katowicach stowarzyszenie wspieraj\u0105ce budow\u0119 Centrum Nauki \u2013 wzorem warszawskiego Kopernika \u2013 im. Marii Sk\u0142odowskiej \u2013 Curie. Pomys\u0142 si\u0119 spodoba\u0142, jest cie\u0144 szansy, \u017ce centrum zacznie dzia\u0142a\u0107 w 2016 r., ale osoba patronki ju\u017c niekoniecznie. Dlaczego ma ni\u0105 by\u0107 Sk\u0142odowska, nie zwi\u0105zana w og\u00f3le z regionem, a nie urodzona przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w Katowicach Maria Goeppert \u2013 Mayer, kt\u00f3ra dosta\u0142a Nagrod\u0119 Nobla z fizyki w 1963 r. jako obywatelka USA?<\/p>\n<p>Je\u017celi kto\u015b nie czyta\u0142 \u201eNaszych i waszych\u201d, to \u015bpiesz\u0119 poinformowa\u0107, \u017ce o Geppert \u2013 Mayer by\u0142o troch\u0119 wi\u0119cej, cho\u0107 niedosyt pozostaje. Mo\u017cna jeszcze doda\u0107, \u017ce noblistka by\u0142a w 1967 r. w Polsce z okazji 100 \u2013 lecia urodzin Marii Sk\u0142odowskiej \u2013 Curie. Na taki wyjazd do komunistycznego kraju \u2013 jako \u017ce uczestniczy\u0142a w czasie wojny w ameryka\u0144skim programie atomowym, a potem wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Edwardem Tellerem, tw\u00f3rc\u0105 ameryka\u0144skiej bomby wodorowej \u2013 musia\u0142a uzyska\u0107 zgod\u0119 najwy\u017cszych w\u0142adz USA. Pono\u0107 za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105 by\u0142a obserwowana przez CIA, cho\u0107 nie mia\u0142a ju\u017c bezpo\u015brednio nic wsp\u00f3lnego z ameryka\u0144skim zbrojeniami. Zachowa\u0142a si\u0119 jej korespondencja z prof. Henrykiem Jab\u0142o\u0144skim, w\u00f3wczas wiceprezesem PAN, z pro\u015bb\u0105 o umo\u017cliwienie jej odwiedzenia Katowic. Nie wiadomo jednak, czy dotar\u0142a na \u015al\u0105sk? W 1995 r. na jej rodzinnym domu w Katowicach ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105. Kilka lat p\u00f3\u017aniej liceali\u015bci wymusili na w\u0142adzach miasta nadanie jej imienia jednej z ulic.<\/p>\n<p>Sporo miejsca po\u015bwi\u0119ci\u0142em Fritzowi Haberowi z Wroc\u0142awia \u2013 dosta\u0142 Nobla w 1918 r. za syntez\u0119 amoniaku, no i zabrak\u0142o go dla Kurta Aldera \u2013 laureata Nagrody Nobla z chemii w 1950 r. Alder urodzi\u0142 si\u0119 w 1902 r. w Kr\u00f3lewskiej Hucie (obecnie Chorz\u00f3w). W 1922 r. zda\u0142 tutaj matur\u0119, a po niej, i po podziale G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, rodzina wyjecha\u0142a do Berlina. Noblista zawsze podkre\u015bla\u0142, \u017ce jest Niemcem \u2013 G\u00f3rno\u015bl\u0105zakiem. W 1994 r. na chorzowskiej kamienicy, w kt\u00f3rej mieszka\u0142, ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105. Druga, p\u00f3\u017aniejsza, znajduje si\u0119 na \u015bcianie szko\u0142y. W 1950 r. nagroda dla Aldera by\u0142a w Niemczech wielkim wydarzeniem, poniewa\u017c by\u0142 on pierwszym Niemcem po II wojnie \u015bwiatowej, kt\u00f3ry dosta\u0142 Nobla. Podkre\u015blano, \u017ce tym samym niemiecka nauka wr\u00f3ci\u0142a na mi\u0119dzynarodowe salony.<\/p>\n<p>By\u0142o o Konradzie Emilu Blochu, urodzonym w 1912 r. w Nysie (Opolszczyzna) \u2013 Nobel w 1964 r. dla USA za badania nad syntez\u0105 cholesterolu w organizmie ludzkim, ale tylko jedno zdanie o urodzonym w 1882 r. we Wroc\u0142awiu Maksie Bornie, genialnym fizyku \u2013 Nobel w 1954 r. za osi\u0105gni\u0119cia w zakresie mechaniki kwantowej. Born rozpocz\u0105\u0142 studia na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, a uko\u0144czy\u0142 w Getyndze, gdzie funkcjonowa\u0142 najpr\u0119\u017cniejszy w tamtych czasach na \u015bwiecie o\u015brodek fizyki atomowej. Zajmowa\u0142 si\u0119 m..in. teori\u0105 sieci krystalicznej, budow\u0105 atomu, teori\u0105 wzgl\u0119dno\u015bci, elektromagnetyczn\u0105 teori\u0105 \u015bwiat\u0142a, a przede wszystkim mechanik\u0105 kwantow\u0105. Po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy zosta\u0142 zwolniony, jako \u201e\u017cydowski fizyk\u201d, z Instytutu Fizyki w Getyndze. Wyjecha\u0142 do Anglii. Wyk\u0142ada\u0142 na uniwersytetach w Cambridge, a nast\u0119pnie w Edenburgu. By\u0142 jednym z niewielu s\u0142awnych fizyk\u00f3w, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili udzia\u0142u w pracach nad ameryka\u0144sk\u0105 broni\u0105 atomow\u0105. Jego \u017cona by\u0142a kwakierk\u0105, st\u0105d mia\u0142 takie zdecydowane postawy antyatomowe, w og\u00f3le \u2013 antywojenne. W 1953 r. Max Born wr\u00f3ci\u0142 do Niemiec. W 2002 r. na wroc\u0142awskim domu, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 Born, ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105. Ma te\u017c swoj\u0105 ulic\u0119, uhonorowany zosta\u0142 \u2013 w\u015br\u00f3d innych noblist\u00f3w \u2013 na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim, a jego popiersie umieszone zosta\u0142o w Galerii Wielkich Wroc\u0142awian w Muzeum Miejskim.<\/p>\n<p>Wspomina\u0142em o urodzonym w 1888 r. \u017borach Otto Sternie \u2013 Nobel z fizyki w 1943 r. dla USA za badania nad promieniowaniem molekularnym i odkrycie momentu magnetycznego protonu. A tak\u017ce o urodzonym Strzelinie w 1854 r. Paulu Ehrlichu \u2013 laureacie Nagrody Nobla z medycyny w 1908 r. za badania w dziedzinie immunologii. Pomin\u0105\u0142em noblist\u00f3w naj\u015bwie\u017cszej daty. Reinhard Selten dosta\u0142 Nobla w 1994 r. z ekonomii. Dla Niemiec. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1930 r. we Wroc\u0142awiu, jego rodzina opu\u015bci\u0142a miasto w 1944 r. Dwa lata po nagrodzie wroc\u0142awska Akademia Ekonomiczna nada\u0142a mu tytu\u0142 doktora honoris causa.<\/p>\n<p>Kolejnym noblist\u0105 na \u015bl\u0105skiej li\u015bcie jest Guenter Blobel, urodzony 1936 r. w Niegos\u0142awicach k. Szprotawy na Dolnym \u015al\u0105sku \u2013 Nobel z medycyny w 1999 r. Dla USA. W 1945 r. rodzina Blobel\u00f3w uciek\u0142a przed Armi\u0105 Czerwon\u0105, a potem b\u0142\u0105ka\u0142a si\u0119 po NRD i RFN. Studia medyczne uko\u0144czy\u0142 w 1960 r. w Tybindze, a dwa lata p\u00f3\u017aniej wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. W 2001 r. Blobel ods\u0142oni\u0142 na rodzinnym domu po\u015bwi\u0119con\u0105 mu tablic\u0119 pami\u0105tkow\u0105 i przyj\u0105\u0142 dyplom honorowego obywatela Niegos\u0142awic.<\/p>\n<p>\u015al\u0105scy nobli\u015bci, w wi\u0119kszo\u015bci pochodzenia \u017cydowskiego, zdobywali nagrody dla Niemiec i USA. Chocia\u017c na swoje sztandary wpisa\u0142 ich Ruch Autonomii \u015al\u0105ska, a tak\u017ce wpisa\u0142a Mniejszo\u015b\u0107 Niemiecka, to pami\u0119\u0107 o nich przywracaj\u0105 \u2013 cho\u0107by w Nysie, Strzelinie i Wroc\u0142awiu \u2013 potomkowie repatriant\u00f3w. Polacy. To tak\u017ce ich historia, cho\u0107 \u2013 przyznaj\u0105 \u2013 zbyt p\u00f3\u017ano odkrywana.<\/p>\n<p>Wed\u0142ug ksi\u0105\u017cki \u201eNobli\u015bci znad Wis\u0142y, Odry i Niemna\u201d Marii i Przemys\u0142awa Pilich\u00f3w, przedstawiaj\u0105cej sylwetki laureat\u00f3w Nagrody Nobla urodzonych w obecnych granicach naszego kraju \u2013 jest ich 26, z tego 11 pochodzi z historycznego \u015al\u0105ska. Na Kresach Wschodnich urodzi\u0142o si\u0119 7 p\u00f3\u017aniejszych noblist\u00f3w, a Polska, dla przypomnienia, chlubi si\u0119 6 laureatami Nobla: Mari\u0105 Sk\u0142odowsk\u0105 \u2013 Curie (dwukrotnie), Henrykiem Sienkiewiczem, W\u0142adys\u0142awem Reymontem, Czes\u0142awem Mi\u0142oszem, Wis\u0142aw\u0105 Szymborsk\u0105 i Lechem Wa\u0142\u0119s\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W przedostatniej \u201ePolityce\u201d (18\/2011) pisa\u0142em o \u015bl\u0105skich noblistach \u2013 \u201eNasi i wasi\u201d. By\u0142a to kolejna, cho\u0107 niepe\u0142na lekcja \u015bl\u0105skiej historii. Kolejna, bo po przerabianych niedawno sprawach autonomii, narodowo\u015bci, j\u0119zyka, zrywach powsta\u0144czych, kt\u00f3re dzisiaj przyr\u00f3wnuje si\u0119 do wojny domowej \u2013 mamy \u015bl\u0105skich noblist\u00f3w. Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119li?<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=97"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":139,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/97\/revisions\/139"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=97"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=97"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/dziadul\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=97"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}