{"id":1472,"date":"2023-03-25T18:49:21","date_gmt":"2023-03-25T17:49:21","guid":{"rendered":"https:\/\/flint.blog.polityka.pl\/?p=1472"},"modified":"2023-03-26T10:16:19","modified_gmt":"2023-03-26T08:16:19","slug":"przesluchalismy-polski-rap-i-mam-kilka-wnioskow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/flint\/2023\/03\/25\/przesluchalismy-polski-rap-i-mam-kilka-wnioskow\/","title":{"rendered":"Przes\u0142uchali\u015bmy polski rap i… mam kilka wniosk\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Wczoraj ukaza\u0142 si\u0119 w Audiotece<\/strong> ostatni, trzydziesty odcinek podcastu \u201eOd Kimona do Maty \u2013 historia polskiego rapu\u201d<\/strong>. Jako wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca nie b\u0119d\u0119 go ocenia\u0107, to zostawiam Wam, ale skoro przes\u0142uchali\u015bmy z tej okazji z Kajetanem Szewczykiem<\/strong> ponad 120 p\u0142yt, przeczytali\u015bmy wszystko to, co da\u0142o si\u0119 o nich przeczyta\u0107 \u0142owi\u0105c archiwalne \u017ar\u00f3d\u0142a, a ja do tego dopyta\u0142em ponad trzydzie\u015bcioro go\u015bci, to pozwol\u0119 sobie na pos\u0142owie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
„Od Kimona do Maty” \u017cegna\u0142o si\u0119 dyskusj\u0105 o… oczywi\u015bcie Macie. Ale tak\u017ce nominowanym do Paszportu Polityki Szczylu, OIO i Barto Katcie. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dlaczego podchodz\u0105c do rodzimego rapu powinni\u015bmy zaczyna\u0107 od \u201eejtis\u00f3w\u201d, w kt\u00f3rych go jeszcze nie by\u0142o? Czemu cofn\u0105\u0142 si\u0119 w rozwoju gdzie\u015b w po\u0142owie lat 90.? Z jakiego powodu nie rozwija\u0142 si\u0119 na terenie kraju r\u00f3wnomiernie? Kto jest najwa\u017cniejszym polskim raperem i kt\u00f3ry utw\u00f3r definiuje hiphopow\u0105 \u201eprawdziw\u0105 szko\u0142\u0119\u201d? W jakiej kondycji s\u0105 bran\u017cowe media? Odpowiedzi na wszystkie pytania poni\u017cej. <\/p>\n\n\n\n

Polski rap w latach 90. nie zaczyna\u0142 wcale od zera <\/h2>\n\n\n\n

Ta muzyka nie mog\u0142a w kraju nad Wis\u0142\u0105 naturalnie wyp\u0105czkowa\u0107, bo nie mia\u0142a z czego. Nie by\u0142o tu ani nowojorskiej struktury etnicznej, ani analogicznych warunk\u00f3w \u017cycia i rozwoju, a o ile termin \u201ePolish funk\u201d sprawdzi\u0142 si\u0119 znakomicie jako tytu\u0142 serii d\u017awi\u0119kowych wykopalisk did\u017cej\u00f3w z Soul Service<\/strong>, to wiemy przecie\u017c, \u017ce to okruchy pozbierane po innych gatunkach. <\/p>\n\n\n\n

\u017belazna kurtyna dzia\u0142a\u0142a, ale \u2013 zw\u0142aszcza w latach 80., kiedy pa\u0144stwo mia\u0142o wi\u0119ksze problemy \u2013 trudno m\u00f3wi\u0107 o jej szczelno\u015bci. Pawe\u0142 \u201eKelner\u201d Rozwadowski,<\/strong> ten od Deutera<\/strong> (a potem tworzonego z Robertem Brylewskim<\/strong> duetu Max i Kelner<\/strong>) rapem zarazi\u0142 si\u0119 w Berlinie. Rafa\u0142owi Ksi\u0119\u017cykowi <\/strong>m\u00f3wi\u0142 \u017ce o tym, \u017ce du\u017co s\u0142ucha\u0142 takiej muzyki i \u017ce w 1983 roku wszystkie prywatki odbywa\u0142y si\u0119 przy przywiezionej z Niemiec sk\u0142adance Grandmaster Flash & The Furious Five<\/em>. Od 1986 roku Rozwadowski prowadzi\u0142 w warszawskich Hybrydach cykliczn\u0105 imprez\u0119 \u201eRap Club\u201d. Odwiedzi\u0142 j\u0105 sam DJ Volt<\/strong>, <\/strong>znany g\u0142\u00f3wnie jako DJ 600V<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

Kazik Staszewski<\/strong> przyznaje, \u017ce pierwszy rap s\u0142ysza\u0142 jesieni\u0105 1982. Byli to Whodini<\/strong>, aczkolwiek jego kolega \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 te\u017c Grandmaster Flasha<\/strong> i Sugarhill Gang<\/strong>. Mi\u00f3d na moje uszy, najwy\u017csza forma uznania. W muzyce mniej szuka\u0142em melodii, najwa\u017cniejszy zawsze by\u0142 groove<\/em> \u2013 przyznawa\u0142 Kazik, oczywi\u015bcie Ksi\u0119\u017cykowi. Pr\u00f3bowa\u0142 wprowadzi\u0107 troch\u0119 rapu do Kultu<\/strong>, z tym, \u017ce op\u00f3r materii by\u0142 za silny. <\/p>\n\n\n\n

Franek Kimono<\/strong> m\u00f3g\u0142 by\u0107 \u017cartem, ale jego tw\u00f3rcy wiedzieli kto to did\u017cej, co to breakdance, jak ustawi\u0107 loop b\u0119bnowy albo u\u017cywa\u0107 samplera Akai. Zas\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 tym na przyk\u0142ad ma\u0142oletni Sok\u00f3\u0142<\/strong>, Lenartowicz <\/strong>z Kalinowskim<\/strong> pisali o Andrzeju Korzy\u0144skim<\/strong> (wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcy Franka), \u017ce k\u0142ad\u0142 podwaliny pod rodzime brzmienie disco czy hip-hopu<\/em>, jego dzie\u0142a wychodzi\u0142y w samplach ka\u017cdej epoki \u2013 u O\u015bki<\/strong>, u Siwersa<\/strong>, u Steeza<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna si\u0119 u\u015bmiechn\u0105\u0107, gdy Grzegorz Skawi\u0144ski<\/strong> (Kombi<\/strong>) m\u00f3wi po latach o fascynowaniu si\u0119 Grandmaster Flashem, a Wojciech Waglewski <\/strong>zbywa dziennikarza pytaj\u0105cego o rapowanie i skreczowanie na \u201eMa\u0142ym Wu Wu\u201d kr\u00f3tkim: P\u0142yta musia\u0142a by\u0107 dynamiczna, mia\u0142em w domu dw\u00f3ch dorastaj\u0105cych ch\u0142opc\u00f3w<\/em>. Fakt faktem, \u201eSkawa\u201d gra\u0142 na gitarze u Liroya<\/strong>, a Wagiel \u2013 u Kazika, na kluczowych dla pocz\u0105tku naszego rapu p\u0142ytach. \u201eSpalam si\u0119\u201d Staszewskiego i \u201eTehno Terror\u201d Maxa i Kelnera s\u0105 wa\u017cne, za\u015b ich rodow\u00f3d si\u0119ga Polski lat 80. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rafa\u0142 Ksi\u0119\u017cyk, go\u015b\u0107 pierwszego odcinka „Od Kimona do Maty”, pisze w „Dzikiej Rzeczy” o wielu artystach. Ale to p\u0142yta „Tehno Terror” Maxa i Kelnera zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, bo s\u0142uchacz hiphopowy nigdy jej nie doceni\u0142.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Etos Do It Yourself to by\u0142 miecz obosieczny <\/h2>\n\n\n\n

Nie chc\u0119 niczego ujmowa\u0107 nagraniom Trials-X<\/strong>, 3H<\/strong>, wszystkim zaczynaj\u0105cym na wczesnych bitach Volta. Ch\u0119\u0107 robienia muzyki w\u0142asnej, niczego nie zawdzi\u0119czaj\u0105cej naszym wcze\u015bniejszym pokoleniom, jest oczywista, a hip-hop musia\u0142 rosn\u0105\u0107 oddolnie, na gruncie pe\u0142nego zrozumienia jego regu\u0142. W ko\u0144cu Kazik przyznawa\u0142, \u017ce nagrywa\u0142 PIOSENKI podyktowane innym etosem, zmieni\u0142 tylko narz\u0119dzia, a Kelner w rozmowie z Vieniem<\/strong> zgodzi\u0142 si\u0119 z tym, \u017ce tak w\u0142a\u015bciwie to nie rapowa\u0142. <\/p>\n\n\n\n

Wra\u017cenie tworzenia czego\u015b z niczego by\u0142o u pionier\u00f3w szczere, ja na przyk\u0142ad w latach 90. nie mia\u0142em poj\u0119cia co to Deuter czy Max i Kelner. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce si\u0119 Big Cyc<\/strong> nabija si\u0119 z \u017ceni\u0105cego ostre riffowanie z nawijaniem nu-metalu czy potem psycho rapu. Franka Kimono si\u0119 s\u0142ucha\u0142o, do g\u0142owy jednak by mi nie przysz\u0142o nazywanie go \u201epierwszym polskim raperem\u201d. To dobra historia, dobry PR, cudzys\u0142\u00f3w jest jednak niezb\u0119dny. <\/p>\n\n\n\n

Problem w tym, \u017ce zachowuj\u0105c pe\u0142en szacunek dla podejmowanych dzia\u0142a\u0144 i zrozumienie dla okoliczno\u015bci, nie wyobra\u017cam sobie s\u0142uchania pionierskiego, podziemnego hip-hopu bez sentymentu i dla przyjemno\u015bci. Je\u015bli specjalista od d\u017awi\u0119ku zaingeruje po latach w \u017ar\u00f3d\u0142owy materia\u0142 (jak DJ Eprom w album Trials-X), to jeszcze p\u00f3\u0142 biedy, ale… Wszystko to ko\u015blawe, kwadratowe, naiwne, paskudnie brzmi\u0105ce. Nawet ze \u201eSkandalem\u201d Molesty<\/strong> mam du\u017cy problem. Tymczasem groove \u201eKorrby\u201d<\/strong> z \u201eAlboomu\u201d Liroya buja mnie do dzi\u015b, \u201eBagdad\u201d<\/strong> Kazika ze \u201eSpalam si\u0119\u201d do teraz skutecznie podnosi ci\u015bnienie, teatralna, jakby wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 prosto z krypty \u201eMoja Obawa\u201d<\/strong> z \u201eKsi\u0119gi tajemniczej\u201d Kalibra 44<\/strong> nadal pozostawia oszo\u0142omionym. I zawsze to rezultat pracy nieprzypadkowych ludzi, nie tylko gwiazdy, kt\u00f3rej ksywka krzyczy z ok\u0142adki. <\/p>\n\n\n\n

Ojciec jednego z ch\u0142opak\u00f3w z Thinkadelic<\/strong> by\u0142 znanym jazzmanem, wirtuozem klawiszy? Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie dla ich materia\u0142u, gdzie s\u0105 ambicje mo\u017cliwie profesjonalnego nagrywania i po prostu du\u017co muzyki w muzyce. Ojciec Emade<\/strong> i Fisza<\/strong> by\u0142 rockmanem i w muzyk\u0119 syn\u00f3w si\u0119 akurat nie wtr\u0105ca\u0142, dr\u00f3g na skr\u00f3ty w tych karierach nie by\u0142o. Niemniej \u015bwietnie, \u017ce jego synowie mogli za m\u0142odu do\u015bwiadcza\u0107 na \u017cywo Armii<\/strong>, paradowa\u0107 w heavymetalowych ciuchach gdzie\u015b w Kolonii przy okazji koncerty VooVoo, nasi\u0105ka\u0107 wszystkim tym, co dzia\u0142o si\u0119 np. na \u201eMa\u0142ym Wu Wu\u201d. Ich obycie na pocz\u0105tku muzycznej przygody okaza\u0142o si\u0119 bezcenne, b\u0142yskawicznie zaprocentowa\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

\u017beby robi\u0107 dobry hip-hop musisz by\u0107 SAMOUKIEM<\/em>, najlepsze p\u0142yty by\u0142y nagrywane w domowych lub piwnicznych studiach ich autor\u00f3w<\/em> \u2013 pisa\u0142 Volt w felietonie dla \u201eKlanu\u201d i tak jak rozmowa do podcastu to by\u0142 dla mnie sam zaszczyt, a Sebastian przez lata by\u0142 CEO polskiego rapu, tak trudno dzi\u015b odbiera\u0107 te s\u0142owa inaczej ni\u017c w kategoriach racjonalizacji czy usprawiedliwiania si\u0119. Debiutu Wzg\u00f3rza Ya-Pa-3<\/strong> s\u0142ucha si\u0119 dzi\u015b ca\u0142kiem nie\u017ale, o ile nie ws\u0142uchiwa\u0107 si\u0119 w teksty b\u0105d\u017a potraktowa\u0107 je z gigantycznym, mo\u017ce wr\u0119cz protekcjonalnym przymru\u017ceniem oka. I nie oszukujmy si\u0119 basy Maria Matyska<\/strong>, realizacja Andrzeja Staszy\u0144skiego<\/strong> i Alika Dzikiego<\/strong>, mastering Piwkowskiego i remastering Janowskiego maj\u0105 na to du\u017cy wp\u0142yw. Drugiej p\u0142yty Kielczan s\u0142ucha si\u0119 dobrze, bo panowie nauczyli si\u0119 ju\u017c troch\u0119 rapowa\u0107, hiphop jest wzi\u0119ty w \u2013 nie wiem w jakim stopniu zamierzony \u2013 acid jazzowy i trip-hopowy nawias, do tego dochodz\u0105 Andrzej Rajski i Micha\u0142 Pastuszka, znani ze wsp\u00f3\u0142pracy z W\u0142odkiem Kiniorskim<\/em>. S\u0105 dobrymi muzykami i pomogli nam posk\u0142ada\u0107 nasze pomys\u0142y<\/em> \u2013 t\u0142umaczy\u0142 Zajka<\/strong>. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n\n\n\n

Numer \u201eHip Hop\u201d, ozdoba kr\u0105\u017cka \u201eCentrum\u201d, to kwintesencja tego, co powinni\u015bmy nazywa\u0107 \u201eprawdziw\u0105 szko\u0142\u0105\u201d. To jeden z najlepszych utwor\u00f3w w polskim rapie lat 90. <\/p>\n\n\n\n