Dyktatura dogorywa. Agonia mo\u017ce by\u0107 d\u0142uga i bolesna. Albo wr\u0119cz przeciwnie: w najbli\u017cszych dniach mo\u017cemy by\u0107 \u015bwiadkami nag\u0142ego upadku ira\u0144skiej teokracji, kt\u00f3ra tak szybko zaw\u0142aszczy\u0142a demokratyczn\u0105 rewolucj\u0119 roku 1979.<\/p>\n\n\n\n
Wszystkie scenariusze s\u0105 mo\u017cliwe, ale protesty przeciw dro\u017cy\u017anie rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 b\u0142yskawicznie, a re\u017cim ewidentnie jest u schy\u0142ku konania, podzielony, znienawidzony, intelektualnie wyczerpany i od prawie trzech dekad nieustannie kontestowany.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
W 1997 wystarczy\u0142o, \u017ce wywodz\u0105cy si\u0119 z obozu w\u0142adzy reformator Mohammad Chatami obieca\u0142 wi\u0119cej tolerancji, wolno\u015bci i poszanowania prawa, a niemal wszyscy, w tym kobiety i m\u0142odzie\u017c, pop\u0119dzili do urn wyborczych, zapewniaj\u0105c mu prezydentur\u0119. Iran ju\u017c wtedy odrzuca\u0142 teokracj\u0119, ale w republice islamskiej<\/em> przydawka liczy si\u0119 znacznie bardziej ni\u017c rzeczownik.<\/p>\n\n\n\n Republika wraz z prezydentem podporz\u0105dkowana jest instytucjom religijnym, kt\u00f3rych szef, Ali Chamenei, \u201eNajwy\u017cszy Przyw\u00f3dca\u201d, ma pod kontrol\u0105 s\u0105dy, radio i telewizj\u0119, policj\u0119, basid\u017c\u00f3w, czyli organizacj\u0119 paramilitarn\u0105 odpowiedzialn\u0105 za przestrzeganie prawide\u0142 religii, a przede wszystkim Korpus Stra\u017cnik\u00f3w Rewolucji Islamskiej, czyli armi\u0119 re\u017cimu, pa\u0144stwo w pa\u0144stwie i najwi\u0119ksz\u0105 pot\u0119g\u0119 gospodarcz\u0105 kraju. Mohammad Chatami nie m\u00f3g\u0142 wi\u0119c dotrzyma\u0107 praktycznie \u017cadnej ze swoich obietnic, a mimo to w 2001 roku Ira\u0144czycy wybrali go ponownie, potwierdzaj\u0105c ch\u0119\u0107 zmian.<\/p>\n\n\n\n Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Przyw\u00f3dca zadba\u0142 o to, \u017ceby prezydentura wr\u00f3ci\u0142a do m\u0142odego konserwatysty Mahmuda Ahmadine\u017cada, kt\u00f3rego ponowne zwyci\u0119stwo w sfa\u0142szowanych wyborach doprowadzi\u0142o do prawie p\u00f3\u0142rocznych protest\u00f3w i demonstracji. Ze wzgl\u0119du na roszczenia demokratyczne i wykorzystanie medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych do zwo\u0142ywania zgromadze\u0144 ruch ten, zwany \u201ezielon\u0105 rewolucj\u0105\u201d, by\u0142 jask\u00f3\u0142k\u0105 arabskiej wiosny z 2011 roku.<\/p>\n\n\n\n Zielona rewolucja zosta\u0142a krwawo st\u0142umiona, ale Ira\u0144czycy znakomit\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w wybrali, dwukrotnie, reformatora Hasana Rouhaniego. W 2022 roku, ponad dwadzie\u015bcia lat po pierwszym zwyci\u0119stwie wyborczym Chatamiego, spo\u0142ecze\u0144stwo ira\u0144skie pi\u0105ty raz odrzuci\u0142o teokracj\u0119. Sta\u0142o si\u0119 to, gdy m\u0142oda kurdyjska studentka, Mahsa Amini, zatrzymana na nieodpowiednie noszenie chusty, zmar\u0142a w wyniku brutalnego pobicia przez policj\u0119 obyczajow\u0105.<\/p>\n\n\n\n W ten spos\u00f3b narodzi\u0142 si\u0119 ruch \u201eKobieta, \u017bycie, Wolno\u015b\u0107\u201d skierowany przede wszystkim przeciwko Przyw\u00f3dcy. Jego uczestniczki tak masowo zrzuci\u0142y chusty, \u017ce re\u017cim praktycznie nie egzekwuje ju\u017c ich noszenia. Tak\u017ce ten ruch zosta\u0142 st\u0142umiony, ale w\u0142adza musia\u0142a ugi\u0105\u0107 si\u0119 przed buntem kobiet, jeszcze zanim izraelsko-ameryka\u0144skie bombardowania ujawni\u0142y bezsilno\u015b\u0107 Iranu. Teraz to ceny w sklepach \u2013 inflacja przekroczy\u0142a 50% \u2013 zmobilizowa\u0142a do protest\u00f3w handlarzy z Wielkiego Bazaru Teheranu, kt\u00f3ry wcze\u015bniej stanowi\u0142 ostoj\u0119 re\u017cimu. Na ulice wyszli te\u017c studenci i mieszka\u0144cy prowincji.<\/p>\n\n\n\n Obecny prezydent, reformator, og\u0142osi\u0142 niedawno, ewidentnie pod adresem mu\u0142\u0142okracji, \u017ce \u201eJe\u017celi nie rozwi\u0105\u017cemy problem\u00f3w bytowych obywateli, sko\u0144czymy w piekle\u201d. I mia\u0142 racj\u0119. Je\u015bli re\u017cim zacznie strzela\u0107, ryzykuje wywo\u0142anie pospolitego ruszenia. Je\u015bli nie zainterweniuje, da do zrozumienia, \u017ce w\u0142adza jest do wzi\u0119cia. Przyw\u00f3dca jest stary, chory i zm\u0119czony. Re\u017cim i kler \u2013 coraz bardziej podzielone. Wszystko si\u0119 mo\u017ce zdarzy\u0107, ale nale\u017cy mie\u0107 nadziej\u0119, \u017ce najrozs\u0105dniejsi przedstawiciele w\u0142adz wezm\u0105 na siebie odpowiedzialno\u015b\u0107 i og\u0142osz\u0105 otwarcie wi\u0119zie\u0144 oraz wybory parlamentarne, kt\u00f3re pozwol\u0105 na opracowanie nowej konstytucji.<\/p>\n\n\n\n Iran potrzebuje transformacji wynegocjowanej, kt\u00f3ra mo\u017ce zacz\u0105\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie wewn\u0105trz re\u017cimu \u2013 tak jak sta\u0142o si\u0119 w Hiszpanii po \u015bmierci genera\u0142a Franco. W przeciwnym razie w perspektywie kr\u00f3tko- lub \u015brednioterminowej dojdzie do wojny domowej, rozlewu krwi i interwencji tak wielu podmiot\u00f3w zagranicznych, \u017ce napi\u0119cia mi\u0119dzynarodowe jeszcze bardziej si\u0119 zaostrz\u0105. Ani Ira\u0144czycy, ani reszta \u015bwiata nie zas\u0142uguj\u0105 na taki scenariusz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dyktatura dogorywa. Agonia mo\u017ce by\u0107 d\u0142uga i bolesna. Albo wr\u0119cz przeciwnie: w najbli\u017cszych dniach mo\u017cemy by\u0107 \u015bwiadkami nag\u0142ego upadku ira\u0144skiej teokracji, kt\u00f3ra tak szybko zaw\u0142aszczy\u0142a demokratyczn\u0105 rewolucj\u0119 roku 1979.<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":1467,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[36,23],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1466"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1466"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1466\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1468,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1466\/revisions\/1468"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1467"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/guetta\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}