Ze smutkiem obserwuj\u0119 proces upodobniania si\u0119 Polski i polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa do Izraela i spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego. Nie wiem, czy choroby spo\u0142eczne Izraela przywlekli tam polscy \u017bydzi czy te\u017c \u017bydzi sami zaszczepili je Polakom, gdy \u017cyli jeszcze na tej ziemi. A mo\u017ce jedno i drugie, za\u015b przekle\u0144stwem jest raczej ponadnarodowa \u201ekultura wschodnioeuropejska\u201d ni\u017c jaka\u015b konkretna \u201epolsko\u015b\u0107\u201d albo \u201e\u017cydowsko\u015b\u0107\u201d.
\n
\nChyba jednak to drugie. W ka\u017cdym razie stajemy si\u0119 powoli \u201elajtow\u0105\u201d wersj\u0105 Izraela. \u201eLajtow\u0105\u201d, bo nie ma tu wojny i temperatura konflikt\u00f3w spo\u0142ecznych nie ta sama. Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n
Izrael, podobnie jak Polska, jest pa\u0144stwem zbudowanym na ideologii nacjonalistycznej i religii. Oba pa\u0144stwa s\u0105 w zasadzie wyznaniowe i nie respektuj\u0105 pe\u0142nego rozdzia\u0142u sfery pa\u0144stwowej od religijnej. Religia jest wszechobecna i na wiele sposob\u00f3w uprzywilejowana w \u017cyciu spo\u0142ecznym. Pod pewnymi wzgl\u0119dami w Izraelu jest gorzej ni\u017c w Polsce, bo na przyk\u0142ad \u015blub cywilny mo\u017cna zawrze\u0107 tylko zagranic\u0105.<\/p>\n
Pod innymi jest lepiej, bo na przyk\u0142ad wysocy urz\u0119dnicy nie opowiadaj\u0105 publicznie bredni o \u201ed\u017cenderach\u201d i \u201epromowaniu homoseksualizmu\u201d. Atmosfera jest wszelako og\u00f3lnie \u201episowska\u201d. Pa\u0144stwo rozpanoszone i wsz\u0119dobylskie. Lubi si\u0119 wtr\u0105ca\u0107 i kontrolowa\u0107, inwigilowa\u0107 i szczerzy\u0107 z\u0119by, co zreszt\u0105 do\u015b\u0107 jest naturalne w warunkach wiecznie tl\u0105cej si\u0119 wojny. Naturalne, ale ma\u0142o przyjemne.<\/p>\n
Nacjonalizm \u017cydowski jest tak samo m\u0119cz\u0105cy jak polski. Opiera si\u0119 na poczuciu krzywdy i m\u0119cze\u0144stwie oraz ca\u0142ej serii mit\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych o wielkiej przesz\u0142o\u015bci, wielkiej niewoli, wielkiej walce, wielkim cierpieniu i niez\u0142omnym trwaniu, a wreszcie o odzyskaniu pa\u0144stwa dzi\u0119ki nadludzkiemu bohaterstwu, ci\u0119\u017ckiej pracy i Bo\u017cej pomocy. I podobnie jak w przypadku mitologii Polskiej, wiele jest w tym wszystkim prawdy, jakkolwiek nie wszystko i nie jest to prawda kompletna. Tyle \u017ce u \u017byd\u00f3w mitologia narodowa wygl\u0105da o tyle efektowniej, i\u017c w tym samym miejscu, w kt\u00f3rym my mamy Sienkiewicza, oni maj\u0105 Bibli\u0119. No i duma jeszcze wi\u0119ksza, bo\u0107 Warszawa, z ca\u0142ym szacunkiem, to jednak nie p\u0119pek \u015bwiata – jak Jerozolima.<\/p>\n
Podobnie jak Polacy, \u017bydzi czuj\u0105 si\u0119 wyj\u0105tkowi, a przez t\u0119 wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 nierozumiani i nielubiani. Dlatego sami te\u017c nie lubi\u0105 innych lubi\u0107. Dystans do samych siebie nie jest ich mocn\u0105 stron\u0105. \u017bart\u00f3w z siebie nie toleruj\u0105 i gotowi w ka\u017cdej krytyce czy satyrze dopatrywa\u0107 si\u0119 antysemityzmu. Swoj\u0105 drog\u0105 prawd\u0105 jest, \u017ce s\u0105 nielubiani i z lubo\u015bci\u0105 znies\u0142awiani przez najr\u00f3\u017cniejsze \u015brodowiska. Polacy maj\u0105 troch\u0119 lepiej, ale nie a\u017c tak bardzo lepiej.<\/p>\n
Poczucie wy\u017cszo\u015bci i kompleksy w obu narodach s\u0105 zjawiskami bli\u017aniaczymi. \u017bydowskie dzieci od ma\u0142ego karmione s\u0105 papk\u0105 nacjonalistyczno-religijn\u0105 i maj\u0105 w g\u0142\u00f3wkach mniej wi\u0119cej takie same kolczaste paku\u0142y jak nasi milusi\u0144scy. Gdy dorastaj\u0105, staje si\u0119 to czasem do\u015b\u0107 nieprzyjemne. Tyle \u017ce sze\u015b\u0107 dekad praktykowania demokracji pozwoli\u0142o Izraelczykom wykszta\u0142ci\u0107 solidn\u0105 warstw\u0119 obywatelsk\u0105, chroni\u0105c\u0105 pa\u0144stwo przed zupe\u0142nym zatopieniem przez szowinistycznych i populistycznych oszo\u0142om\u00f3w. Maj\u0105 ich tam zreszt\u0105, tak jak my, na p\u0119czki.<\/p>\n
Podobnie jak spo\u0142ecze\u0144stwo polskie, r\u00f3wnie\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo izraelskich \u017byd\u00f3w podzielone jest mniej wi\u0119cej po po\u0142owie na cz\u0119\u015b\u0107 prawicowo-religijn\u0105 (zdecydowanie uprzywilejowan\u0105 politycznie, nawet gdy rz\u0105dy s\u0105 akurat \u201elewicowe\u201d) oraz liberaln\u0105. Te dwa od\u0142amy spo\u0142ecze\u0144stwa niewiele \u0142\u0105czy i tylko bardzo niewielu ludzi porusza si\u0119 jako\u015b po obu stronach barykady. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 zamkni\u0119ta jest w getcie religijnym (a raczej jednym z wielu takich gett) albo w getcie \u015bwiecko\u015bci i liberalizmu. To drugie obejmuje wi\u0119kszo\u015b\u0107 Tel Awiwu, Hajfy i par\u0119 innych miejsc. Reszta jest raczej \u201emoherowa\u201d (w r\u00f3\u017cnych odcieniach) i \u201episowska\u201d.<\/p>\n
Upodabnianie si\u0119 Polski do Izraela polega z jednej strony na pog\u0142\u0119bianiu si\u0119 cech pa\u0144stwa wyznaniowego i krzepni\u0119ciu nacjonalistycznego klerykalizmu jako trwa\u0142ej ideologii pa\u0144stwowej, a z drugiej – na coraz silniejszym roz\u0142a\u017ceniu si\u0119 spo\u0142ecznych szw\u00f3w. Obawiam si\u0119, \u017ce za kilkana\u015bcie lat podzia\u0142y spo\u0142eczne w Polsce mog\u0105 przypomina\u0107 te izraelskie, gdzie dosz\u0142o ju\u017c do tego, \u017ce ludzie nie chc\u0105 w og\u00f3le si\u0119 zna\u0107 i na siebie patrze\u0107. Prawica i \u201enieprawica\u201d mieszkaj\u0105 osobno, ucz\u0119szczaj\u0105 w inne miejsca, unikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie i my\u015bl\u0105 o sobie wzajemnie jak najgorzej.<\/p>\n
Oczywi\u015bcie, w Izraelu jest jeszcze kilkana\u015bcie innych tragicznych podzia\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych, niemniej jednak ten polityczny nale\u017cy do najwa\u017cniejszych. \u017bydzi odziedziczyli go po epoce haskali i asymilacji, a Polacy po wielkich sporach XIX-wiecznych o przysz\u0142y kszta\u0142t wolnej Polski oraz stosunek do mocarstw. W gruncie rzeczy owe swary \u017cydowskie Berlina, Warszawy i Wilna mia\u0142y ten sam podtekst co awantury polskie, niemieckie czy rosyjskie. Chodzi\u0142o o to, czym ma by\u0107 nowoczesno\u015b\u0107 narodu i pa\u0144stwa i jaki ma by\u0107 ich stosunek do tradycji. Na wschodzie konserwaty\u015bci z libera\u0142ami jako\u015b nigdy nie doszli do zgody i dlatego dzi\u015b mamy czkawk\u0119 po tych dawnych niestrawno\u015bciach. \u017bydzi jadali podobne dania i maj\u0105 dzi\u015b t\u0119 sam\u0105 czkawk\u0119 co my.<\/p>\n
Obraz Izraela, z jego politycznym apartheidem i u\u0142omn\u0105, prze\u0142aman\u0105 przez nacjonalistyczno-klerykaln\u0105 ideologi\u0119 demokracj\u0105, jest przygn\u0119biaj\u0105cy. Mo\u017ce zreszt\u0105 w obl\u0119\u017conej twierdzy nie mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119 niczego wi\u0119cej. Jednak gdy pomy\u015bl\u0119, \u017ce kiedy\u015b Polska mog\u0142aby tak wygl\u0105da\u0107, ogarnia mnie przera\u017cenie. Paranoja z wolna podchodzi pod nasze okna. Nie pozw\u00f3lmy, aby przekroczy\u0142a nasze progi. W kraju ogarni\u0119tym wzajemn\u0105 pogard\u0105 ludzi i prze\u0142amanym na p\u00f3\u0142 nie chce si\u0119 \u017cy\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ze smutkiem obserwuj\u0119 proces upodobniania si\u0119 Polski i polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa do Izraela i spo\u0142ecze\u0144stwa \u017cydowskiego. Nie wiem, czy choroby spo\u0142eczne Izraela przywlekli tam polscy \u017bydzi czy te\u017c \u017bydzi sami zaszczepili je Polakom, gdy \u017cyli jeszcze na tej ziemi. A mo\u017ce jedno i drugie, za\u015b przekle\u0144stwem jest raczej ponadnarodowa \u201ekultura wschodnioeuropejska\u201d ni\u017c jaka\u015b konkretna \u201epolsko\u015b\u0107\u201d albo […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[95,23],"tags":[30],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1433"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1433"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1433\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1437,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1433\/revisions\/1437"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}