{"id":1544,"date":"2016-05-03T11:53:41","date_gmt":"2016-05-03T09:53:41","guid":{"rendered":"http:\/\/hartman.blog.polityka.pl\/?p=1544"},"modified":"2016-05-03T12:21:36","modified_gmt":"2016-05-03T10:21:36","slug":"bryk-konstytucyjny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/2016\/05\/03\/bryk-konstytucyjny\/","title":{"rendered":"Bryk konstytucyjny"},"content":{"rendered":"

Pewnie nie ka\u017cdemu chcia\u0142o si\u0119 przeczyta\u0107 Konstytucj\u0119 3 Maja z 1791 roku. Nic nie szkodzi \u2013 ja to uczyni\u0142em i w wielkim skr\u00f3cie istot\u0119 tej\u017ce przedstawiam, artyku\u0142 za artyku\u0142em:
\n
\n1. Religi\u0105 panuj\u0105c\u0105 jest katolicyzm<\/strong>, lecz inne wyznania b\u0119d\u0105 tolerowane.<\/p>\n

2. Szlachta ma pierwsze\u0144stwo we wszystkim<\/strong>, zar\u00f3wno w sferze prywatnej, jak i publicznej. Wszelkie przywileje szlachty zostaj\u0105 potwierdzone.<\/p>\n

3. Prawa mieszczan zostaj\u0105 potwierdzone jako chroni\u0105ce swobody szlachty. Miasta s\u0105 wolne, a mieszczanie r\u00f3wni sobie<\/strong>. \u017baden mieszczanin (podobnie jak szlachcic) nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119ziony bez s\u0105du<\/strong>. Dziedzice maj\u0105 prawo zak\u0142ada\u0107 nowe miasta, r\u00f3wnie\u017c wyzwalaj\u0105c w tym celu rolnik\u00f3w. Ka\u017cdy wolny cz\u0142owiek mo\u017ce zosta\u0107 obywatelem miasta.<\/strong> Przyj\u0119cie obywatelstwa miasta przez szlachcica nie zmienia jego statusu szlacheckiego. Urz\u0105d burmistrza, magistrat i inne urz\u0119dy b\u0119d\u0105 wybieralne.<\/strong> Prawa wyborcze przys\u0142uguj\u0105 w\u0142a\u015bcicielom posesji na terenie miasta. Urz\u0119d\u00f3w miejskich nie wolno \u0142\u0105czy\u0107 z ziemskimi i rz\u0105dowymi. Mieszczenie wybiera\u0107 b\u0119d\u0105 swoich przedstawicieli do Sejmu i komisji sejmowych, a tak\u017ce do w\u0142adz wojew\u00f3dzkich. Po dw\u00f3ch latach przedstawiciele miast w Sejmie (plenipotenci) otrzymaj\u0105 szlachectwo. Nobilitacja przys\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c mieszczanom nabywaj\u0105cym wsie za sum\u0119 ponad dw\u00f3ch tysi\u0119cy z\u0142. Nobilitacja b\u0119dzie mo\u017cliwa tak\u017ce w innych przypadkach, zw\u0142aszcza za\u015b za zas\u0142ugi wojskowe b\u0105d\u017a w przypadku awansu na wysokie stanowisko w administracji rz\u0105dowej. Gda\u0144sk i Toru\u0144 uzyskuj\u0105 prawo wnoszenia pr\u00f3\u015bb do Sejmu. W mie\u015bcie obowi\u0105zuje wy\u0142\u0105cznie jurysdykcja wedle prawa miejskiego, z zastrze\u017ceniem apelacji do s\u0105d\u00f3w miejskich wy\u017cszej instancji, a nast\u0119pnie s\u0105d\u00f3w kr\u00f3lewskich (zadwornych) w przypadku powa\u017cniejszych spraw. Obowi\u0105zek podatkowy na rzecz miasta jest powszechny i nie przewiduje zwolnie\u0144.<\/p>\n

4. Umowy pomi\u0119dzy szlacht\u0105 a rolnikami<\/strong> (w\u0142o\u015bcianami), okre\u015blaj\u0105ce ich wzajemne powinno\u015bci, zar\u00f3wno zawarte osobi\u015bcie, jak i zbiorowo, musz\u0105 by\u0107 przestrzegane, zachowuj\u0105c wa\u017cno\u015b\u0107 w kolejnych pokoleniach<\/strong>, i mog\u0105 by\u0107 zmienione lub rozwi\u0105zane wy\u0142\u0105cznie w trybie, kt\u00f3ry jest w nich samych przewidziany. Jednocze\u015bnie gwarantuje si\u0119 wolno\u015b\u0107 osobist\u0105<\/strong> (poruszania si\u0119, zatrudnienia i nabywania w\u0142asno\u015bci) dla repatriant\u00f3w i imigrant\u00f3w<\/strong> przybywaj\u0105cych do Polski.<\/p>\n

5. W\u0142adza bierze sw\u00f3j pocz\u0105tek z woli narodu. Zabezpieczenie wolno\u015bci obywatelskich i \u0142adu w pa\u0144stwie wymaga r\u00f3wnowagi trzech w\u0142adz: prawodawczej, wykonawczej (kr\u00f3l i rz\u0105d) oraz s\u0105downiczej.<\/p>\n

6. Sejm (Stany zgromadzone) sk\u0142ada si\u0119 z Izby poselskiej i Izby senatorskiej (pod przewodem kr\u00f3la). Pos\u0142owie i senatorowie s\u0105 reprezentantami ca\u0142ego narodu. Decyzje w obu Izbach zapadaj\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105 g\u0142os\u00f3w.<\/strong> W Senacie zasiadaj\u0105 biskupi, wojewodowie, kasztelani i ministrowie. Senat potwierdza ka\u017cde prawo uchwalone przez Sejm. Senat ma prawo wstrzymywa\u0107 ustawy sejmowe a\u017c do nast\u0119pnego zwyczajnego posiedzenia Sejmu (raz na dwa lata), gdzie jednak\u017ce mog\u0105 zosta\u0107 raz jeszcze potwierdzone. Pierwsze\u0144stwo w procedowaniu maj\u0105 propozycje ustaw wychodz\u0105ce od kr\u00f3la i dotycz\u0105ce kwestii konstytucyjnych, cywilnoprawnych, karnoprawnych i podatkowych. Liczb\u0119 pos\u0142\u00f3w i senator\u00f3w okre\u015bli prawo ni\u017cszej rangi.<\/p>\n

7. W\u0142adza wykonawcza nale\u017cy do Stra\u017cy Praw (rz\u0105du). Tron kr\u00f3lewski nale\u017cy \u2013 a\u017c do wyga\u015bni\u0119cia dynastii \u2013 do elektora saskiego <\/strong>[tj. ksi\u0119cia o randze uprawniaj\u0105cej do wybierania cesarza], to jest obecnie do Fryderyka Augusta i jego zst\u0119pnych, a w szczeg\u00f3lno\u015bci przechodzi na jego najstarszego syna lub (z braku m\u0119skiego potomstwa) zi\u0119cia (za zgod\u0105 Sejmu) i wnuka. Powierzenie tronu polskiego elektorom saskim zabezpieczy Polsk\u0119 przed wp\u0142ywami mocarstw zagranicznych oraz ambicjami mo\u017cnych Polak\u00f3w. <\/strong>Po wyga\u015bni\u0119ciu dynastii elektor\u00f3w saskich Sejm wybierze kolejny dom panuj\u0105cy (elekcja przez famili\u0119). Stra\u017c Praw, czyli rz\u0105d powo\u0142any na dwa lata przez kr\u00f3la i obraduj\u0105cy pod przewodem kr\u00f3la, sk\u0142ada\u0107 si\u0119 b\u0119dzie z prymasa (b\u0119d\u0105cego jednocze\u015bnie prezesem komisji edukacyjnej), pi\u0119ciu ministr\u00f3w: policji, administracji (piecz\u0119ci), wojny, skarbu, spraw zagranicznych oraz dw\u00f3ch sekretarzy (bez prawa g\u0142osu). Uprawnienia kr\u00f3la okre\u015bla umowa elekcyjna (pacta conventa<\/em>).<\/strong> W szczeg\u00f3lno\u015bci kr\u00f3l bije monet\u0119 oraz mianuje urz\u0119dnik\u00f3w, biskup\u00f3w i dow\u00f3dc\u00f3w wojskowych. W posiedzeniach Stra\u017cy (rz\u0105du) mo\u017ce bra\u0107 udzia\u0142 nast\u0119pca tronu oraz marsza\u0142ek Sejmu. Rezolucje rz\u0105du wymagaj\u0105 podpisu kr\u00f3la i w\u0142a\u015bciwego ministra. Spory powsta\u0142e na tym tle rozstrzyga Sejm. Wi\u0119kszo\u015bci\u0105 dw\u00f3ch trzecich g\u0142os\u00f3w, w tajnym g\u0142osowaniu, po\u0142\u0105czone Izby mog\u0105 odwo\u0142a\u0107 cz\u0142onka Stra\u017cy, zobowi\u0105zuj\u0105c kr\u00f3la do natychmiastowego powo\u0142ania innej osoby na to miejsce. Jurysdykcj\u0105 dla cz\u0142onk\u00f3w Stra\u017cy jest Sejm. Rz\u0105dowi podlegaj\u0105 komisje: edukacji, policji, wojska i skarbu oraz komisje porz\u0105dkowe w wojew\u00f3dztwach. Komisarzy wybiera Sejm.<\/p>\n

8. W\u0142adza s\u0105downicza nie mo\u017ce by\u0107 wykonywana ani przez kr\u00f3la, ani przez w\u0142adz\u0119 wykonawcz\u0105.<\/strong> S\u0119dziowie s\u0105d\u00f3w pierwszej instancji i drugiej instancji (w wojew\u00f3dztwach i powiatach) wybierani s\u0105 przez sejmiki. S\u0105dy te s\u0142u\u017cy\u0107 b\u0119d\u0105 szlachcie. Mieszczanom s\u0142u\u017c\u0105 s\u0105dy miejskie. Wolni w\u0142o\u015bcianie podlega\u0107 b\u0119d\u0105 jurysdykcji s\u0105d\u00f3w referendalnych. Komisje wykonawcze b\u0119d\u0105 mia\u0142y s\u0105dy w sprawach im podleg\u0142ych (tj. administracyjnych). S\u0105dem najwy\u017cszym ustanawia si\u0119 s\u0105d sejmowy, wybierany na ka\u017cdym posiedzeniu (co dwa lata), orzekaj\u0105cy w sprawach wyst\u0119pk\u00f3w przeciwko narodowi i kr\u00f3lowi.<\/p>\n

9. W przypadku ma\u0142oletnio\u015bci kr\u00f3la, choroby psychicznej kr\u00f3la b\u0105d\u017a uwi\u0119zienia kr\u00f3la na wojnie ustanawia si\u0119 regencj\u0119. Regencj\u0119 sprawuje kr\u00f3lowa b\u0105d\u017a prymas. Niepoczytalno\u015b\u0107 kr\u00f3la stwierdzi\u0107 mog\u0105 po\u0142\u0105czone Izby trzema czwartymi g\u0142os\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

10. Komisja edukacyjna czuwa nad edukacj\u0105 syn\u00f3w kr\u00f3la. Sejm wys\u0142uchuje sprawozda\u0144 na temat post\u0119p\u00f3w kr\u00f3lewicz\u00f3w w nauce.<\/strong> Zadaniem wychowania nast\u0119pc\u00f3w tronu jest wpojenie im religii, mi\u0142o\u015bci cnoty, ojczyzny, wolno\u015bci i konstytucji.<\/p>\n

11. Wszyscy obywatele zobowi\u0105zani s\u0105 do obrony ojczyzny. Wojsko podlega kr\u00f3lowi i w\u0142adzy wykonawczej, sk\u0142adaj\u0105c przysi\u0119g\u0119 na wierno\u015b\u0107 narodowi i kr\u00f3lowi oraz \u201ena obron\u0119 konstytucji narodowej\u201d. Wojsko mo\u017ce zosta\u0107 u\u017cyte w celu obrony terytorium kraju lub \u201ena pomoc prawu, gdyby kto egzekucji jego nie by\u0142 pos\u0142usznym\u201d.<\/p>\n

Niech si\u0119 \u015bwi\u0119ci 3 Maja!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pewnie nie ka\u017cdemu chcia\u0142o si\u0119 przeczyta\u0107 Konstytucj\u0119 3 Maja z 1791 roku. Nic nie szkodzi \u2013 ja to uczyni\u0142em i w wielkim skr\u00f3cie istot\u0119 tej\u017ce przedstawiam, artyku\u0142 za artyku\u0142em:<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[366],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1544"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1544"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1544\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1547,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1544\/revisions\/1547"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1544"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1544"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1544"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}