Raz ju\u017c mi si\u0119 to zdarzy\u0142o, w wywiadzie dla Justyny Pochanke, po tym, jak Szwajcarzy zatrzymali Romana Pola\u0144skiego w areszcie domowym. Na m\u00f3j \u0142eb pad\u0142 w\u00f3wczas grad pa\u0142, od kt\u00f3rego troch\u0119 odechcia\u0142o mi si\u0119 zabiera\u0107 g\u0142osu w tej sprawie.
\n
\nJednak dzi\u015b, gdy Zbigniew Ziobro sk\u0142ada kasacj\u0119 do S\u0105du Najwy\u017cszego w sprawie odmowy S\u0105du Okr\u0119gowego w Krakowie wydania Stanom Zjednoczonym Romana Pola\u0144skiego, zdecydowa\u0142em si\u0119 wypowiedzie\u0107 raz jeszcze. Z ci\u0119\u017ckim sercem, bo sprawa jest trudna i trzeba w niej odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do argument\u00f3w silnie zrepresjonowanych przez pewnego rodzaju etyczn\u0105 poprawno\u015b\u0107, kt\u00f3rej publiczne racje nale\u017cy szanowa\u0107.<\/p>\n
Jednak w kraju, w kt\u00f3rym minister sprawiedliwo\u015bci nie ukrywa, i\u017c aspiruje do wywierania nacisku na niezawis\u0142e s\u0105dy oraz promuje ustaw\u0119, kt\u00f3ra mu to umo\u017cliwi, trzeba wspiera\u0107 s\u0119dzi\u00f3w. S\u0105d Najwy\u017cszy, mam nadziej\u0119, oddali kasacj\u0119 Ziobry, lecz nie b\u0119dzie mu \u0142atwo. W wolnym \u015bwiecie rz\u0105d nie ma wp\u0142ywu na wyroki s\u0105d\u00f3w, za to opinia publiczna, czyli wolni obywatele, mog\u0105 s\u0119dziom suflowa\u0107, ile im si\u0119 podoba. Mog\u0105 te\u017c komentowa\u0107 i krytykowa\u0107 ich wyroki. Przypominam o tym, bo wielu ludziom wydaje si\u0119, \u017ce jest inaczej. Nie jest. W\u0142adza s\u0105downicza w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce jest w\u0142adz\u0105, podlega spo\u0142ecznej obserwacji i ocenie. Tak jak ka\u017cda inna w\u0142adza.<\/p>\n
No dobrze, zajmijmy si\u0119 Pola\u0144skim. Cho\u0107 ile mo\u017cna\u2026 No w\u0142a\u015bnie, ile mo\u017cna? Wkr\u00f3tce minie czterdzie\u015bci lat od przest\u0119pstwa pope\u0142nionego przez Romana Pola\u0144skiego. Na czym ono polega\u0142o, wszyscy wiedz\u0105. Wszyscy wiedz\u0105, ile musia\u0142 z tego powodu przej\u015b\u0107. Przymusowy pobyt w szpitalu psychiatrycznym, zdezawuowanie i zawstydzenie przed setkami milion\u00f3w ludzi w ci\u0105gu dziesi\u0105tek lat, areszt domowy i wiele innych, mniejszych przykro\u015bci. Tylko cz\u0142owiek okrutny b\u0105d\u017a zak\u0142amany mo\u017ce twierdzi\u0107, \u017ce nie odpokutowa\u0142. Odpokutowa\u0142. Oddawanie go w r\u0119ce zapiek\u0142ych i zacietrzewionych w tej materii Amerykan\u00f3w (a w ka\u017cdym razie tacy byli, zanim Pola\u0144ski uciek\u0142 ze Stan\u00f3w) by\u0142oby wredne i okrutne. Tym bardziej \u017ce nie chce tego ofiara, kt\u00f3ra dawno ju\u017c Pola\u0144skiemu wybaczy\u0142a.<\/p>\n
Os\u00f3b tak bezwzgl\u0119dnych i zasadniczych, by domaga\u0107 si\u0119 dzi\u015b ekstradycji Pola\u0144skiego do Stan\u00f3w z powodu wsp\u00f3\u0142czucia dla krzywdy ofiary, \u015bmiem twierdzi\u0107 nie ma. Kto si\u0119 tu powo\u0142uje na krzywd\u0119 ofiary, wiedz\u0105c, ile lat up\u0142yn\u0119\u0142o i wiedz\u0105c o wybaczeniu z jej strony, ten daje dow\u00f3d najczystszej hipokryzji. Nie o cze\u015b\u0107 i integralno\u015b\u0107 psychiczn\u0105 pani Samanthy Gailey chodzi wi\u0119c panu Ziobrze. Ta dojrza\u0142a kobieta ma t\u0119 spraw\u0119 dawno za sob\u0105. <\/p>\n
Chodzi mu co najwy\u017cej o formalne dochowanie warunk\u00f3w praworz\u0105dno\u015bci, i to wedle porz\u0105dku prawnego USA. Troska Ziobry o to, by Amerykanie mogli wykona\u0107 swe surowe prawo, doprawdy nie wydaje si\u0119 jednak realn\u0105 jego motywacj\u0105. Tym bardziej \u017ce sam zechcia\u0142 uchyli\u0107 r\u0105bka tajemnicy. I wysz\u0142o na to, \u017ce kieruje si\u0119 idiosynkrazj\u0105, czyli uprzedzeniem. <\/p>\n
Ot\u00f3\u017c panu Ziobrze wydaje si\u0119, \u017ce Pola\u0144ski \u201ejest broniony przez \u015bmietank\u0119 towarzysk\u0105 i pewn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 medi\u00f3w liberalnych\u201d. Skoro jest broniony przez mojego wroga, to znaczy \u017ce jest po niew\u0142a\u015bciwej stronie. A skoro Pola\u0144ski trzyma z moimi wrogami, czyli \u201e\u015bmietank\u0105\u201d, to ja mu przy\u0142o\u017c\u0119. Niestety taka jest logika wypowiedzi Ziobry i nale\u017cy mu wierzy\u0107. A je\u015bli takie s\u0105 w\u0142a\u015bnie motywy skierowania przez Ziobr\u0119 kasacji do S\u0105du Najwy\u017cszego, to trzeba powiedzie\u0107, i\u017c s\u0105 ca\u0142kowicie prywatne i nieetyczne, co stawia ca\u0142\u0105 argumentacj\u0119 podan\u0105 we wniosku kasacyjnym w g\u0142\u0119bokim cieniu owej niemoralnej, subiektywnej, wynikaj\u0105cej z uprzedze\u0144 motywacji.<\/p>\n
A teraz najgorsze \u2013 odnios\u0119 si\u0119 do dw\u00f3ch argument\u00f3w moralnych przemawiaj\u0105cych za wydaniem Pola\u0144skiego i jego ukaraniem. Argumenty te maj\u0105 form\u0119 negatywn\u0105, to znaczy odpieraj\u0105 argumenty, kt\u00f3re mog\u0105 przemawia\u0107 za wybaczeniem Pola\u0144skiemu i pozostawieniem go w spokoju. Rzecz w tym, \u017ce obro\u0144ca Pola\u0144skiego ma wielk\u0105 trudno\u015b\u0107 w sformu\u0142owaniu swoich argument\u00f3w, gdy\u017c nosz\u0105 one na sobie pi\u0119tno skandalu etycznego, polegaj\u0105cego na \u0142amaniu pewnego tabu, pewnej umowy spo\u0142ecznej, podbudowuj\u0105cej moralno\u015b\u0107 publiczn\u0105. Wr\u00f3g Pola\u0144skiego ma tu \u0142atwiej \u2013 on mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 otwartym tekstem. Bior\u0119 wi\u0119c na siebie wyartyku\u0142owanie czego\u015b, co z trudem przechodzi przez gard\u0142o. Trzeba \u201eodblokowa\u0107 dyskurs\u201d. Inaczej nie b\u0119dzie w tym sporze r\u00f3wnych szans.<\/p>\n
Oto wi\u0119c negatywne argumenty przeciwnik\u00f3w Pola\u0144skiego – uderzaj\u0105ce w nie do\u015b\u0107 legalne i nie do\u015b\u0107 wyartyku\u0142owane argumenty jego obro\u0144c\u00f3w:<\/strong><\/p>\n 1.<\/strong> \u201eWszyscy ludzie powinni by\u0107 traktowani przez prawo w ten sam spos\u00f3b. Nie mo\u017ce si\u0119 liczy\u0107 to, czy kto\u015b jest znany i zas\u0142u\u017cony, czy nie\u201d. To nieprawda. Dla s\u0119dziego wydaj\u0105cego ostateczny wyrok bardzo si\u0119 liczy to, z kim ma do czynienia. I pod tym wzgl\u0119dem s\u0119dzia musi wszystkich traktowa\u0107 tak samo \u2013 w \u017cadnym wypadku nie pomija\u0107 sylwetki moralnej pods\u0105dnego. <\/p>\n Chwalebna postawa i zas\u0142ugi spo\u0142eczne po dokonaniu przest\u0119pstwa w oczywisty spos\u00f3b wspieraj\u0105 wybaczenie winy, a co za tym idzie z\u0142agodzenie kary. S\u0105dzenie czynu w oderwaniu od sprawcy i jego \u017cycia jest jedn\u0105 z postaci pychy i g\u0142upoty, z jak\u0105 czasami spotykamy si\u0119 wymiarze sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3ry w takich razach w\u0142asn\u0105 bezmy\u015blno\u015b\u0107 i okrucie\u0144stwo poczytuje sobie za sprawiedliwo\u015b\u0107 tylko dlatego, \u017ce jest okrutny po r\u00f3wno wobec wszystkich. Roman Pola\u0144ski jest wspania\u0142ym cz\u0142owiekiem i wielkim artyst\u0105, kt\u00f3ry zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 nie tylko \u015bwiatowej kinematografii, lecz r\u00f3wnie\u017c Polsce, kt\u00f3ra nie zawsze dobrze go traktowa\u0142a.<\/p>\n S\u0119dzia musi bra\u0107 pod uwag\u0119, kim jest sprawca i jak \u017cy\u0142. Inaczej ma si\u0119 sprawa z procedur\u0105 zmierzaj\u0105c\u0105 dopiero do ostawienia obwinionego przed s\u0105dem. Tylko \u017ce w przypadku Romana Pola\u0144skiego, kt\u00f3ry jest cz\u0142owiekiem starym, to w\u0142a\u015bnie same procedury poprzedzaj\u0105ce os\u0105dzenie go w USA stanowi\u0105 najbardziej realn\u0105 posta\u0107 represji, kt\u00f3ra ze strony wymiaru sprawiedliwo\u015bci mo\u017ce go spotka\u0107. Trudno sobie wyobrazi\u0107, aby u kresu d\u0142ugiego procesu zosta\u0142 osadzony w wi\u0119zieniu, maj\u0105c oko\u0142o 85 lat. Kar\u0105 Pola\u0144skiego jest wszystko to, co proces poprzedza.<\/p>\n 2.<\/strong> \u201eNie ma znaczenia, \u017ce w \u015brodowiskach filmowc\u00f3w ameryka\u0144skich w latach 70. istnia\u0142o przyzwolenie na uprawianie seksu z nieletnimi, bo gwa\u0142t jest gwa\u0142tem, a pedofilia pedofili\u0105, niezale\u017cnie od czasu, miejsca i \u015brodowiska; nie wolno ich nigdy usprawiedliwia\u0107 ani relatywizowa\u0107\u201d. To fa\u0142szywy argument, oparty na dogmacie o wiecznym i niezmiennym prawie moralnym. <\/p>\n Ot\u00f3\u017c moralno\u015b\u0107 ewoluuje i zmieniaj\u0105 si\u0119 przekonania moralne. Nie mo\u017cna pretendowa\u0107 do sprawiedliwej oceny moralnej czyjego\u015b czynu, odmawiaj\u0105c jednocze\u015bnie uwzgl\u0119dnienia jego kontekstu kulturowego. Jest faktem o zasadniczym znaczeniu, \u017ce stosunek moralno\u015bci publicznej do seksu z trzynastolatk\u0105 by\u0142 w latach 70. zupe\u0142nie inny ni\u017c dzisiaj. I dzisiaj jeste\u015bmy wobec takich stosunk\u00f3w wyrozumiali, gdy s\u0142yszymy, \u017ce wielu wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stwach wydaje si\u0119 za m\u0105\u017c dwunastoletnie dziewczynki, a w dawnych wiekach by\u0142o to czym\u015b zwyczajnym w\u015br\u00f3d mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w. Nie uwa\u017camy W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y za zbrodniarza, cho\u0107 najprawdopodobniej uprawia\u0142 seks ze swoj\u0105 dwunastoletni\u0105 \u017con\u0105 Jadwig\u0105, kt\u00f3ra, jak g\u0142osz\u0105 podania, sz\u0142a do \u0142\u00f3\u017cka z lalk\u0105. Kontekst kulturowy ma ogromne znaczenie.<\/p>\n Gdy Roman Pola\u0144ski pope\u0142nia\u0142 przest\u0119pstwo, ameryka\u0144skie prawo sw\u0105 surowo\u015bci\u0105 znacz\u0105co wyprzedza\u0142o spo\u0142eczne rozeznanie z\u0142a, jakim jest obcowanie p\u0142ciowe z dzie\u0107mi. Dopiero w ostatnich dziesi\u0119cioleciach szerokie kr\u0119gi spo\u0142ecze\u0144stw Zachodu dowiedzia\u0142y si\u0119, jak traumatyczne s\u0105 to prze\u017cycia. Wcze\u015bniej uwa\u017cano, \u017ce rozwini\u0119ta fizycznie dziewczynka w\u0142a\u015bciwie nie jest ju\u017c dzieckiem i uprawianie z ni\u0105 seksu jest wprawdzie rzecz\u0105 z\u0142\u0105, lecz tylko troch\u0119 gorsz\u0105 od, powiedzmy sobie, uprawiania seksu z osiemnastoletni\u0105 prostytutk\u0105. \u015awiadomo\u015bci radykalnego z\u0142a i krzywdy niestety nie by\u0142o. <\/p>\n Nie mia\u0142 jej te\u017c Roman Pola\u0144ski i jego koledzy, towarzysz\u0105cy mu w weso\u0142ym \u017cyciu playboy\u00f3w. Takie to by\u0142y czasy i taki \u015bwiat. Nie oznacza to niewinno\u015bci Pola\u0144skiego. Oznacza jednak ca\u0142kiem realn\u0105 okoliczno\u015b\u0107 \u0142agodz\u0105c\u0105. Gdyby pope\u0142ni\u0142 taki czyn dzisiaj, sprawa wygl\u0105da\u0142aby inaczej.<\/p>\n W po\u0142\u0105czeniu z wybaczeniem, kt\u00f3re otrzyma\u0142 od swej ofiary, z up\u0142ywem czasu, kt\u00f3ry zaciera pami\u0119\u0107 i leczy rany, z zas\u0142ugami Romana Pola\u0144skiego dla \u015bwiata, \u00f3w brak spo\u0142ecznej \u015bwiadomo\u015bci traumatycznych skutk\u00f3w seksu z nieletnimi w czasach, gdy czyn zosta\u0142 pope\u0142niony, powinien nas sk\u0142oni\u0107 to tego, \u017ceby wreszcie da\u0107 Pola\u0144skiemu spok\u00f3j. <\/p>\n Po prostu \u2013 ju\u017c wystarczy. Je\u015bli nadal b\u0119dziemy go n\u0119ka\u0107, to nie przez wra\u017cliwo\u015b\u0107 moraln\u0105, tylko po prostu dlatego, \u017ce go nie lubimy i mamy pretekst, aby si\u0119 na nim wy\u017cywa\u0107. Tak jak wy\u017cywa si\u0119 dzi\u015b Zbigniew Ziobro. Wykorzystuje populistyczne argumenty i wyj\u0105tkowo siln\u0105 spo\u0142eczn\u0105 wrogo\u015b\u0107 wobec tej w\u0142a\u015bnie kategorii przest\u0119pstw, wrogo\u015b\u0107, jaka pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w ostatnich dekadach, a jakiej nie by\u0142o wcze\u015bniej. Niskie motywy i z\u0142e uczucia nie zas\u0142uguj\u0105 na to, by\u015bmy dzia\u0142ali pod ich dyktando. Je\u015bli widzimy w nas samych cho\u0107by cie\u0144 ob\u0142udy i \u201e\u015bwi\u0119tego gniewu\u201d, je\u015bli czujemy w sobie zapiek\u0142o\u015b\u0107, to jest to wystarczaj\u0105cy pow\u00f3d, aby powstrzyma\u0107 si\u0119 od moralizatorstwa. <\/p>\n Lepiej odnajd\u017amy w sobie t\u0119 odrobin\u0119 mi\u0142osierdzia, jakie niezb\u0119dne jest, aby da\u0107 komu\u015b spok\u00f3j. Bo to szlachetna rzecz: da\u0107 komu\u015b wreszcie spok\u00f3j.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Raz ju\u017c mi si\u0119 to zdarzy\u0142o, w wywiadzie dla Justyny Pochanke, po tym, jak Szwajcarzy zatrzymali Romana Pola\u0144skiego w areszcie domowym. Na m\u00f3j \u0142eb pad\u0142 w\u00f3wczas grad pa\u0142, od kt\u00f3rego troch\u0119 odechcia\u0142o mi si\u0119 zabiera\u0107 g\u0142osu w tej sprawie.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[376,325],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1595"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1595"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1595\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1600,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1595\/revisions\/1600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1595"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1595"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1595"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}