Kaczy\u0144ski spotka\u0142 si\u0119 z Salvinim, przyw\u00f3dc\u0105 skrajnie prawicowej i antyunijnej Ligi P\u00f3\u0142nocnej, wicepremierem W\u0142och, aby om\u00f3wi\u0107 perspektyw\u0119 stworzenia w Parlamencie Europejskim, razem z najbardziej zajad\u0142ymi nacjonalistami, takimi jak Le Pen i Wilders, frakcji… no, jakiej? Jak j\u0105 nazwa\u0107? No dobrze, m\u00f3wimy otwartym tekstem. Czy Kaczy\u0144ski z Salvinim i jemu podobnymi osobnikami b\u0119dzie montowa\u0142 mi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119 faszystowsk\u0105? Pytanie by\u0142oby zbyt brutalne, gdyby nie wiele innych praktyk partii Kaczy\u0144skiego, kt\u00f3re nasuwaj\u0105 nachalne skojarzenia z faszyzmem. Spo\u015br\u00f3d tych praktyk w ostatnich dniach na czo\u0142o wysuwaj\u0105 si\u0119 (po raz kolejny) perwersje przemocowe. Teraz ich ofiar\u0105 s\u0105 dziki. A jutro?
\n
\nRozkosz zabijania zwierz\u0105t, rozkosz wycinania drzew i w og\u00f3le napawanie si\u0119 w\u0142adz\u0105 i agresj\u0105 w stosunku do cia\u0142 ludzkich i nieludzkich \u2013 to fundamentalna emocja faszyzmu. Faszyzm w rozumieniu wsp\u00f3\u0142czesnym to nie tylko nacjonalizm, lecz przede wszystkim tzw. biow\u0142adza i biopolityka \u2013 autorytarne zarz\u0105dzanie substancj\u0105 biologiczn\u0105 i czerpanie satysfakcji z poddawania jej opresji. Pogarda dla przyrody i pycha \u201ew\u0142adc\u00f3w dzik\u00f3w i puszczy\u201d, kt\u00f3r\u0105 dygnitarze re\u017cimu Kaczy\u0144skiego kompensuj\u0105 sobie rozmaite deficyty i lecz\u0105 kompleksy klasowe czy seksualne, budzi gniew i przera\u017cenie kulturalnej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Czy to ju\u017c faszyzm? Dobrze, spr\u00f3bujmy opanowa\u0107 s\u0142uszny gniew, uspokoi\u0107 si\u0119 i podej\u015b\u0107 do sprawy z dystansu.<\/p>\n
D\u0142ugoletnie romansowanie z ONR i MW, kt\u00f3rej by\u0142y szef w\u0142a\u015bnie zosta\u0142 wiceministrem, polityczny klerykalizm, autorytarne praktyki i demontowanie systemu liberalno-demokratycznego, agresja w stosunku do przyrody, pruderia i obskurantyzm, zami\u0142owanie do metod karnych i dyscyplinarnych w politykach spo\u0142ecznych, l\u0119k i niech\u0119\u0107 do \u201eobcych\u201d, s\u0142abo skrywane poczucie wy\u017cszo\u015bci w stosunku do innych kultur i religii \u2013 trzeba powiedzie\u0107 uczciwie, \u017ce wszystko to w pe\u0142ni zgadza si\u0119 z wizerunkiem szeroko pojmowanego faszyzmu i ka\u017ce zada\u0107 pytanie, czy PiS jest ugrupowaniem faszystowskim, zmierzaj\u0105cym do zaprowadzenia w Polsce ustroju faszystowskiego. Pytanie jest zasadne i trzeba je potraktowa\u0107 powa\u017cnie \u2013 wystrzegaj\u0105c si\u0119 przes\u0105dzania z g\u00f3ry odpowiedzi twierdz\u0105cej.<\/p>\n
Moja odpowied\u017a na to pytanie jest nast\u0119puj\u0105ca. Kaczy\u0144ski i PiS nie maj\u0105 wiedzy ani wyczucia w kwestii zagro\u017ce\u0144 zwi\u0105zanych z faszyzmem. Ci ludzie nie s\u0105 antyfaszystami, bo nie posiadaj\u0105 liberalnej kultury politycznej ani moralnej, kt\u00f3ra pozwala\u0142aby im identyfikowa\u0107 zagro\u017cenia zwi\u0105zane z autorytaryzmem, nacjonalizmem i populizmem. Niemniej g\u0142\u0119boko wierz\u0105, \u017ce \u00f3w bli\u017cej nieznany im \u201efaszyzm\u201d to co\u015b z\u0142ego \u2013 tak bowiem si\u0119 utar\u0142o, \u017ce w przestrzeni publicznej s\u0142owo \u201efaszyzm\u201d ma wy\u0142\u0105cznie ujemne konotacje. Na poziomie deklaratywnym i emocjonalnym faszystami wi\u0119c nie s\u0105. Nie s\u0105 te\u017c nimi w znaczeniu w\u0105skim \u2013 nie znaj\u0105 ani nie wyznaj\u0105 doktryny politycznej i ekonomicznej Giovanniego Gentilego i Benito Mussoliniego.<\/p>\n
Jednak faszyzm w znaczeniu w\u0105skim w og\u00f3le nie jest tym, co mamy na my\u015bli, gdy w dyskursie publicznym pos\u0142ugujemy si\u0119 terminem \u201efaszyzm\u201d. Bior\u0105c za\u015b pod uwag\u0119 szerokie znaczenie s\u0142owa \u201efaszyzm\u201d, b\u0119d\u0105ce dzi\u015b jego znaczeniem podstawowym, PiS \u2013 nie\u015bwiadomie \u2013 zdecydowanie ulega tendencji faszystowskiej i zas\u0142uguje na miano ugrupowania faszyzuj\u0105cego. Tym samym faszyzuje te\u017c rz\u0105dz\u0105cy polsk\u0105 pisowski re\u017cim. \u201eFaszyzowa\u0107\u201d to mniej, ni\u017c by\u0107 \u201efaszyst\u0105\u201d \u2013 to bardziej lub mniej \u015bwiadomie sk\u0142ania\u0107 si\u0119 ku ideom b\u0119d\u0105cym sk\u0142adnikami ideologii faszystowskiej. Niekoniecznie wszystkim ideom, lecz wi\u0119kszo\u015bci z nich.<\/p>\n
Ideologia faszystowska w w\u0105skim sensie, to znaczy filozofia polityczna Gentilego oraz kilku innych europejskich autor\u00f3w, b\u0119d\u0105ca inspiracj\u0105 dla ideologii pa\u0144stwowej W\u0142och, a nast\u0119pnie Hiszpanii, Portugalii, a tak\u017ce, mutatis mutandis<\/em>, S\u0142owacji czy Rumunii, nie jest tak brutalna jak retoryka przyw\u00f3dc\u00f3w politycznych i dyktator\u00f3w, kt\u00f3rzy t\u0119 ideologi\u0119 wykorzystywali. Faszyzm teoretyczny to przede wszystkim antyliberalizm, antydemokratyzm, kolektywizm, nacjonalizm, konserwatyzm obyczajowy, radykalny etatyzm oraz korporacjonizm gospodarczy. W wydaniu ideologii i praktyki politycznej re\u017cim\u00f3w Mussoliniego idee te \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z militaryzmem, szowinizmem i agresywnym stosunkiem do wszystkich mo\u017cliwych przeciwnik\u00f3w politycznych, a tak\u017ce z klerykalizmem politycznym, wyra\u017caj\u0105cym si\u0119 w ustanowieniu katolicyzmu religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105 W\u0142och.<\/p>\n Podobnie by\u0142o potem w Hiszpanii, Portugalii czy S\u0142owacji. Oczywi\u015bcie, faszystowskie by\u0142y r\u00f3wnie\u017c Niemcy Hitlera, jakkolwiek ideologia nazistowska idzie znacznie dalej ni\u017c faszyzm, kt\u00f3ry nie domaga\u0142 si\u0119 eliminacji \u017cadnej grupy ludno\u015bci ani \u017cadnego narodu. Kwestia odr\u0119bno\u015bci i nieprzystawalno\u015bci rasistowskiego nazizmu do innych odmian faszyzmu w Europie nie ma tu zreszt\u0105 wi\u0119kszego znaczenia. Poprzesta\u0144my na konstatacji, \u017ce w politologii niemal powszechnie uwa\u017ca si\u0119 nazizm za radykaln\u0105 odmian\u0119 faszyzmu, r\u00f3\u017cni\u0105c\u0105 si\u0119 od ideologii pa\u0144stwa w\u0142oskiego raczej stopniem rasistowskiej deprawacji ni\u017c kluczowymi ideami.<\/p>\n W szerokim znaczeniu faszyzm to wszelki autorytaryzm o pod\u0142o\u017cu nacjonalistycznym, po\u0142\u0105czony z pogard\u0105 dla innych kultur, instrumentalnym i wzgardliwym traktowaniem demokracji oraz jej rzecznik\u00f3w, militaryzmem, biopolityk\u0105, centralizmem-etatyzmem, szowinistyczn\u0105 mitologizacj\u0105 historii, sk\u0142onno\u015bci\u0105 do przemocy i grubia\u0144stwa, lekcewa\u017ceniem idei pa\u0144stwa prawnego oraz idei praw cz\u0142owieka, a tak\u017ce wstecznictwem w sferze obyczajowej. Przy tak szerokim, aczkolwiek uprawnionym rozumieniu faszyzmu (kt\u00f3ry staje si\u0119 tym samym drug\u0105 obok fundamentalizmu religijno-kulturowego odmian\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego autorytaryzmu) PiS z pewno\u015bci\u0105 znajduje si\u0119 w jego \u201epolu grawitacyjnym\u201d.<\/p>\n Nacjonalizm PiS nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, podobnie jak instrumentalne traktowanie demokracji i lekcewa\u017cenie pryncypi\u00f3w liberalnych. Faszyzuj\u0105cy charakter ma pisowski dyskurs \u201esuwerena\u201d, kt\u00f3rego rzekomo jest uprawnionym reprezentantem o potencjalnie nieograniczonym mandacie i w\u0142adzy. Faszyzuj\u0105ce s\u0105 militaryzm i mitomania narodowa. Faszyzuj\u0105ce s\u0105 centralizm i etatyzm. Faszyzuj\u0105cy jest maria\u017c z upolitycznionym Ko\u015bcio\u0142em. Wszystko to upodabnia PiS do przedwojennej endecji, kt\u00f3rej radykalne skrzyd\u0142o niewiele r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 mentalnie od bratnich formacji w Europie Zachodniej, Niemiec nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c. Niemal\u017ce do samej II wojny \u015bwiatowej pa\u0144stwo polskie i polska prawica z podziwem i przyja\u017ani\u0105 odnosi\u0142y si\u0119 do hitlerowskich Niemiec, o czym bardzo lubimy nie pami\u0119ta\u0107.<\/p>\n Je\u015bli endecja by\u0142a obrzydliwa, a opanowana przez ducha nacjonalizmu i klerykalizmu II RP lat 30. by\u0142a odra\u017caj\u0105cym autorytarnym pa\u0144stwem, w kt\u00f3rym strzela\u0142o si\u0119 do robotnik\u00f3w, prze\u015bladowa\u0142o mniejszo\u015bci narodowe i religijne, a przeciwnik\u00f3w politycznych trzyma\u0142o w obozach, to Polska PiS jest radykalnie lepsza nie dlatego, \u017ce Kaczy\u0144ski i jego ludzie stoj\u0105 moralnie wy\u017cej od ziemia\u0144sko-oficerskich elit przedwojennych. \u015amiem podejrzewa\u0107, \u017ce stoj\u0105 moralnie ni\u017cej. Nie zachowuj\u0105 si\u0119 wszelako tak jak one, bo po prostu nie mog\u0105. Nie pozwala im na to zale\u017cno\u015b\u0107 od Europy i silniejsza ni\u017c przed wojn\u0105 liberalna opinia publiczna. Ponadto \u0107wier\u0107 wieku prze\u017cyte we wzgl\u0119dnie cywilizowanych warunkach kulej\u0105cej liberalnej demokracji musia\u0142o wywrze\u0107 jaki\u015b wp\u0142yw na mentalno\u015b\u0107 tych ludzi \u2013 ukszta\u0142towan\u0105 wprawdzie przez PRL, lecz p\u00f3\u017aniej w jaki\u015b spos\u00f3b \u201ezainfekowan\u0105\u201d demokratyzmem.<\/p>\n Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce Kaczy\u0144ski i jego ludzie naprawd\u0119 uwa\u017caj\u0105, \u017ce zaprowadzanie autorytarnych rz\u0105d\u00f3w, opartych na taniej nacjonalistyczno-klerykalnej ideologii i klasowych oraz osobistych kompleksach i przes\u0105dach, wymaga wyborczej legitymacji. Dlatego ich sk\u0142onno\u015b\u0107 do fa\u0142szownia wybor\u00f3w mo\u017ce by\u0107 mniejsza ni\u017c do obsadzania wszelkich mo\u017cliwych stanowisk swoimi rodzinami i kolesiami. I mo\u017ce w\u0142a\u015bnie ta ich male\u0144ka s\u0142abo\u015b\u0107, zaiste niegodna faszysty, jest nasz\u0105 szans\u0105. I dop\u00f3ki ci g\u0142upi, ograniczeni i niemoralni ludzie nie przekrocz\u0105 tej granicy, to znaczy nie zaczn\u0105 manipulowa\u0107 wyborami (a byli blisko), mo\u017cna przyj\u0105\u0107 konwencj\u0119, i\u017c nie b\u0119dziemy ich nazywa\u0107 faszystami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czy to ju\u017c faszyzm? Spr\u00f3bujmy opanowa\u0107 s\u0142uszny gniew i podej\u015b\u0107 do sprawy z dystansu.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3440,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[304,95],"tags":[693,52],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3430"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3430"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3430\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3439,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3430\/revisions\/3439"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3430"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3430"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3430"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}