Ostud\u017acie g\u0142owy, zanim podniesiecie polityczne larum z powodu wypowiedzi Benjamina Netanjahu! Mo\u017cecie tylko pogorszy\u0107 spraw\u0119.
\n
\nOto ca\u0142a Polska zatrz\u0119s\u0142a si\u0119 z oburzenia na s\u0142owa premiera Izraela Benjamina Netanjahu, kt\u00f3ry mia\u0142 powiedzie\u0107 w Warszawie, w Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich Polin, \u017ce \u201ePolacy pomagali Niemcom zabija\u0107 \u017byd\u00f3w podczas Holokaustu\u201d. Mia\u0142 te\u017c doda\u0107, \u017ce \u201ePolacy kolaborowali z nazistami\u201d. Bardzo bym pragn\u0105\u0142, aby wszyscy, kt\u00f3rzy grzej\u0105 dzi\u015b Facebooka i Twittera w tej sprawie oraz przygotowuj\u0105 rz\u0105dowe i sejmowe o\u015bwiadczenia, od kt\u00f3rych zadudni za chwil\u0119 w prasie, zechcieli po\u015bwi\u0119ci\u0107 kilka minut i uwa\u017cnie przeczytali to, co poni\u017cej napisa\u0142em. A ju\u017c specjaln\u0105 pro\u015bb\u0119 mam do osoby przygotowuj\u0105cej pras\u00f3wk\u0119 dla premiera Mateusza Morawieckiego \u2013 prosz\u0119 wydrukowa\u0107 i ten artyku\u0142 (cho\u0107by w imi\u0119 tego, \u017ce obaj z Panem Premierem jeste\u015bmy z Wroc\u0142awia, r\u00f3wie\u015bnicy, a rodzice nasi niegdy\u015b dobrze si\u0119 znali).<\/p>\n
Premier s\u0142ucha\u0142 s\u0142\u00f3w Netanjahu i pewnie czu\u0142 si\u0119 z tym \u017ale. Ponadto sam wiele razy bardzo niefortunnie komentowa\u0142 sprawy zwi\u0105zane Zag\u0142ad\u0105. Powinien si\u0119 prze\u0142ama\u0107 i zrobi\u0107 wysi\u0142ek, aby zrozumie\u0107 troch\u0119 wi\u0119cej.<\/p>\n
Gdy kto\u015b m\u00f3wi \u017ale o Polakach w kontek\u015bcie wojny, wszyscy zdaj\u0105 si\u0119 odpowiada\u0107 na to unisono \u2013 jakby si\u0119 zm\u00f3wili. To powtarzaj\u0105ce si\u0119 rytualne \u201eoburzenie ponad podzia\u0142ami\u201d wynika z l\u0119ku przed byciem \u201ewrobionym\u201d w \u201eponi\u017canie narodu\u201d, a przynajmniej oskar\u017conym o niedostateczny patriotyzm i niedostateczn\u0105 obron\u0119 dobrego imienia Polski przed potwarcami. Opr\u00f3cz l\u0119ku przed napi\u0119tnowaniem te stadne reakcje, zwane zr\u0119cznie panik\u0105 moraln\u0105, kryj\u0105 w sobie niema\u0142\u0105 ignorancj\u0119, bo tylko niewielka cz\u0105stka polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa ma poj\u0119cie o tym, co mi\u0119dzy Polakami i \u017bydami (b\u0119d\u0105cymi w wielu przypadkach r\u00f3wnie\u017c Polakami, lecz pomi\u0144my t\u0119 komplikacj\u0119) dzia\u0142o si\u0119 podczas wojny, ch\u0119tnie zadowalaj\u0105c si\u0119 wiedz\u0105 o tym, \u017ce kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w przetrwa\u0142o dzi\u0119ki Polakom (czemu nikt nie przeczy). A by\u0107 mo\u017ce jest i tak, \u017ce do l\u0119ku oraz ignorancji przy\u0142\u0105cza si\u0119 jaka\u015b dziwna pokusa, by znalaz\u0142a si\u0119 wreszcie jaka\u015b sprawa, w kt\u00f3rej ca\u0142e polskie plemi\u0119 m\u00f3wi\u0142oby jednym g\u0142osem…<\/p>\n
Z pewno\u015bci\u0105 jednak nie chodzi tu o \u017cadne dobre imi\u0119 Polski \u2013 kto by tak twierdzi\u0142, ten albo by k\u0142ama\u0142, albo naprawd\u0119 nie mia\u0142 poj\u0119cia, co stanowi o dobrej b\u0105d\u017a z\u0142ej reputacji wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw w materii ich stosunku do w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci. Szanowane s\u0105 mianowicie te kraje i narody, kt\u00f3re otwarcie staj\u0105 naprzeciw swej historii, czytaj\u0105c bez wym\u00f3wek r\u00f3wnie\u017c z jej czarnych kart. Te za\u015b, kt\u00f3re umniejszaj\u0105 swe winy, przemilczaj\u0105 je, bagatelizuj\u0105, zak\u0142amuj\u0105 b\u0105d\u017a wskazuj\u0105 palcem na innych, nie mog\u0105 cieszy\u0107 si\u0119 powa\u017caniem. Je\u015bli wi\u0119c \u015bwiatowa opinia odnosi wra\u017cenie, \u017ce Polsk\u0119 i Polak\u00f3w znacznie bardziej interesuje to, \u017ceby nigdzie na \u015bwiecie nie m\u00f3wiono, i\u017c \u201ePolacy pomagali w zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w\u201d, ni\u017c to, \u017ceby polskie spo\u0142ecze\u0144stwo wiedzia\u0142o, co Polacy robili \u017bydom poza tym, \u017ce pomagali im przetrwa\u0107, to nie budzi to w niej \u017cadnego szacunku, lecz wr\u0119cz przeciwnie. Jest kwesti\u0105 godno\u015bci Polski i powiem wi\u0119cej: polsk\u0105 racj\u0105 stanu, aby w \u015bwiecie nie wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce chcemy umniejszy\u0107 swoje winy wobec \u017byd\u00f3w b\u0105d\u017a w og\u00f3le im zaprzeczy\u0107 i po stokro\u0107 bardziej zale\u017cy nam, aby nikt nie m\u00f3wi\u0142, \u017ce pomagali\u015bmy Niemcom, ni\u017c na tym, \u017ceby nar\u00f3d mia\u0142 podstawow\u0105 wiedz\u0119 o tym, jak mi\u0119dzy Polakami i \u017bydami naprawd\u0119 by\u0142o.<\/p>\n
I trzeba powiedzie\u0107 sobie jasno \u2013 w tej sprawie \u015bwiat ma o nas bardzo z\u0142e mniemanie. W Izraelu, w USA i na ca\u0142ym Zachodzie elity zdaj\u0105 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce Polacy bardzo dobrze wiedz\u0105 o ratowaniu \u017byd\u00f3w przez swych nie\u017cydowskich wsp\u00f3\u0142obywateli, lecz na og\u00f3\u0142 nie wiedz\u0105 i nie chc\u0105 wiedzie\u0107 o tym, \u017ce tych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych ci wsp\u00f3\u0142obywatele zabili b\u0105d\u017a wydali Niemcom, by\u0142o o wiele wi\u0119cej ni\u017c tych uratowanych.<\/p>\n
I kwestia tej upartej niewiedzy, niezdolno\u015bci Polak\u00f3w i polskiego pa\u0144stwa do przyj\u0119cia do wiadomo\u015bci, i\u017c bilans pomocy oraz krzywdy wyrz\u0105dzonej \u017bydom przez Polak\u00f3w jest dla Polak\u00f3w tragicznie niekorzystny, k\u0142adzie si\u0119 g\u0142\u0119bokim cieniem na reputacji naszego kraju. W \u017caden spos\u00f3b nie naprawi jej zwalczanie ka\u017cdej wypowiedzi o \u201epolskich obozach\u201d czy \u201epomaganiu Niemcom\u201d. Naprawi\u0107 j\u0105 mo\u017ce wy\u0142\u0105cznie jedno \u2013 odwa\u017cne i szczere, wolne od niedom\u00f3wie\u0144 i przemilcze\u0144, uczciwe i rzetelne powiedzenie prawdy oraz upowszechnienie tej prawdy poprzez system edukacji. Je\u015bli na to si\u0119 zdob\u0119dziemy, wtedy faktycznie mo\u017cemy liczy\u0107 na szacunek narod\u00f3w. I wtedy te\u017c \u2013 paradoksalnie \u2013 znacznie lepiej przebija\u0107 si\u0119 b\u0119dzie do \u015bwiadomo\u015bci\u00a0spo\u0142ecze\u0144stw ca\u0142ego \u015bwiata opowie\u015b\u0107 o polskich bohaterach ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w.<\/p>\n
Jednak\u017ce dop\u00f3ki nadal nie b\u0119dziemy przyjmowa\u0107 do wiadomo\u015bci tej prawdy, uciekaj\u0105c przez ni\u0105 w godno\u015bciowe zaperzenie i ratuj\u0105c si\u0119 wygodnym poczuciem moralnej s\u0142uszno\u015bci, gdy tylko na horyzoncie pojawi si\u0119 jakie\u015b \u201ehaniebne oskar\u017cenie\u201d, dop\u00f3ty b\u0119dziemy traktowani z niech\u0119ci\u0105 i za\u017cenowaniem. Nawet Niemcy, gdy wreszcie zacz\u0119li bez \u017cadnych \u201eale\u201d i bez \u017cadnego wybielania si\u0119 i pokazywania na innych m\u00f3wi\u0107 o swoich zbrodniach, uzyskali szacunek po\u015br\u00f3d narod\u00f3w. Winy Niemc\u00f3w s\u0105 stokrotnie wi\u0119ksze ni\u017c innych europejskich narod\u00f3w, w kt\u00f3rych zal\u0119g\u0142 si\u0119 przed wojn\u0105 faszyzm, a w czasie wojny w takiej czy innej skali i w taki czy inny spos\u00f3b z Niemcami kolaborowa\u0142y. Tyle\u017c \u0142atwiej tym narodom upora\u0107 si\u0119 ze sw\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105, stan\u0105\u0107 oko w oko z prawd\u0105, a tym samym uzyska\u0107 szacunek \u015bwiata. A jednak wci\u0105\u017c tego nie potrafi\u0105. Nie potrafi\u0105 Ukrai\u0144cy, Litwini, S\u0142owacy, W\u0119grzy czy \u0141otysze. Nie potrafi\u0105 te\u017c Polacy. A przecie\u017c chcieliby\u015bmy by\u0107 \u201ewielkim narodem\u201d, prawda? Tymczasem bez odwagi odk\u0142amywania historii i odrywania jej czarnych kart o wielko\u015bci nie ma co marzy\u0107.<\/p>\n
Wr\u00f3\u0107my wi\u0119c do wypowiedzi Netanjahu i do tego strasznego s\u0142owa \u201epomaga\u0107\u201d. Jeszcze niedawno za jego u\u017cycie polski rz\u0105d chcia\u0142 wsadza\u0107 do krymina\u0142u. Wypada wi\u0119c zapyta\u0107 oburzonych tym s\u0142owem, jak sami definiuj\u0105 pomaganie, to znaczy ilu \u017byd\u00f3w musieliby zabi\u0107 b\u0105d\u017a wyda\u0107 Niemcom Polacy, aby s\u0142owo \u201epomaga\u0107\u201d mia\u0142o zastosowanie, czyli aby mo\u017cna by\u0142o dokona\u0107 takiego uog\u00f3lniaj\u0105cego skr\u00f3tu i zamiast m\u00f3wi\u0107 \u201eniekt\u00f3rzy Polacy pomagali Niemcom\u201d, powiada\u0107 \u201ePolacy pomagali Niemcom\u201d? I dlaczego tylu, a nie wi\u0119cej albo mniej? Czy naprawd\u0119 czym\u015b haniebnym i niedopuszczalnym jest, aby kto\u015b rozumia\u0142 przez pomaganie, dajmy na to, zabicie dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, a kto\u015b inny raczej dwustu tysi\u0119cy?<\/p>\n
Czy dyskusja o prawid\u0142owym zastosowaniu tego s\u0142owa w og\u00f3le ma prawo rozpala\u0107 jakie\u015b emocje? Przecie\u017c \u201epomaganie\u201d b\u0105d\u017a \u201eniepomaganie\u201d wyra\u017ca si\u0119 w\u0142a\u015bnie w tym \u2013 w liczbie ofiar b\u0105d\u017a w bilansie b\u0119d\u0105cym r\u00f3\u017cnic\u0105 liczby zabitych i liczby uratowanych. A sp\u00f3r o znaczenie s\u0142owa \u201epomaga\u0107\u201d, tak jednoznacznie powi\u0105zany z tym (przyznajmy to) do\u015b\u0107 \u017cenuj\u0105cym kryterium ilo\u015bciowym, ma znaczenie czysto werbalne, ewidentnie zast\u0119puj\u0105c czy przykrywaj\u0105c bolesn\u0105 istot\u0119 rzeczy. To jest sp\u00f3r o s\u0142owo, o znaczenie jednego s\u0142owa \u201epomaga\u0107\u201d, a wi\u0119c sp\u00f3r dramatycznie wprost pozbawiony znaczenia, w por\u00f3wnaniu z powag\u0105 i istotno\u015bci\u0105 tego, aby spo\u0142ecze\u0144stwo pozna\u0142o fakty. A o znajomo\u015b\u0107 tych fakt\u00f3w jako\u015b polski rz\u0105d nie zabiega i sam ich prawdopodobnie nie zna. A raczej \u2013 tak jak og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 zna je niebywale wybi\u00f3rczo, przez co ma nader jednostronny i ca\u0142kowicie fa\u0142szywy obraz tragicznych relacji polsko-\u017cydowskich. I gdyby\u017c jeszcze ten sp\u00f3r o s\u0142owa w og\u00f3le si\u0119 toczy\u0142. Nie toczy si\u0119 \u2013 bo wtedy trzeba by by\u0142o pyta\u0107 o liczby, a to jest przecie\u017c temat tabu.<\/p>\n
Pan premier mo\u017ce zrobi\u0107 ma\u0142y wysi\u0142ek i zaprosi\u0107 kogo\u015b z kilkorga profesor\u00f3w specjalizuj\u0105cych si\u0119 w tych sprawach, np. pani\u0105 prof. Barbar\u0119 Engelking z PAN, i poprosi\u0107 o informacje. Pani profesor z pewno\u015bci\u0105 zrobi to bardzo rzeczowo i z taktem. Je\u015bli jednak premier b\u0105d\u017a ktokolwiek innych chcia\u0142by w skr\u00f3cie zapozna\u0107 si\u0119 z sam\u0105 esencj\u0105 tego spo\u0142ecznego deficytu wiedzy, to pozwalam sobie uj\u0105\u0107 go w kilku punktach poni\u017cej. M\u00f3wi\u0119 \u201edeficytu\u201d, gdy\u017c kilka rzeczy wszyscy wiedz\u0105, to znaczy wiedz\u0105, \u017ce Polacy uratowali najwi\u0119cej \u017byd\u00f3w, \u017ce mieli\u015bmy \u017begot\u0119, Iren\u0119 Sendlerow\u0105, Aleksandra \u0141adosia i tysi\u0105ce sprawiedliwych w\u015br\u00f3d narod\u00f3w \u015bwiata, najliczniej ze wszystkich kraj\u00f3w upami\u0119tnionych w jerozolimskim Yad Vasehm, \u017ce za ukrywanie \u017byd\u00f3w Niemcy zabijali.<\/p>\n
A oto prawdy, kt\u00f3re ka\u017cdy Polak powinien pozna\u0107 opr\u00f3cz tego:<\/p>\n
– Polacy zabili znacznie wi\u0119cej \u017byd\u00f3w, ni\u017c uratowali; bohaterska pomoc \u017bydom by\u0142a niepor\u00f3wnanie rzadszym zjawiskiem ni\u017c prze\u015bladowanie ich.<\/p>\n
– zabijanie \u017byd\u00f3w mia\u0142o charakter indywidualny b\u0105d\u017a zorganizowany, \u0142\u0105cznie z wy\u0142apywaniem przez grantow\u0105 policj\u0119 i uzbrojone grupy miejscowej ludno\u015bci os\u00f3b usi\u0142uj\u0105cych zbiec z likwidowanych gett.<\/p>\n
– pogromy \u017byd\u00f3w odbywa\u0142y si\u0119 podczas wojny w dziesi\u0105tkach miejscowo\u015bci, licznie dokonywali ich r\u00f3wnie\u017c partyzanci w ostatniej fazie wojny, a tak\u017ce ludno\u015b\u0107 cywilna ju\u017c po wojnie (nie tylko w Kielcach).<\/p>\n
– zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b ukrywaj\u0105cych \u017byd\u00f3w robi\u0142a to dla pieni\u0119dzy, a w wielu przypadkach, gdy ko\u0144czy\u0142y si\u0119 pieni\u0105dze, ukrywani \u017bydzi byli wyp\u0119dzani lub nawet zabijani.<\/p>\n
– osoby ukrywaj\u0105ce \u017byd\u00f3w musia\u0142y bardzo obawia\u0107 si\u0119 s\u0105siad\u00f3w, gdy\u017c nastawienie spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego do \u017byd\u00f3w oraz ludzi, kt\u00f3rzy im pomagali, by\u0142o w przewa\u017caj\u0105cej mierze wrogie; ukrywaj\u0105cy byli w wielu przypadkach przez s\u0105siad\u00f3w denuncjowani, a nawet bezpo\u015brednio zabijani przez nich w celach rabunkowych; jeszcze do niedawna Polacy ukrywaj\u0105cy w czasie wojny \u017byd\u00f3w bardzo bali si\u0119 o tym komukolwiek wspomina\u0107.<\/p>\n
– prawie ka\u017cdy \u017byd pr\u00f3buj\u0105cy chowa\u0107 si\u0119 poza gettem lub zbieg\u0142y z obozu spotyka\u0142 si\u0119 wielokrotnie z szanta\u017cem; szmalcownictwo i rabowanie \u017byd\u00f3w mia\u0142o charakter masowy, a wydawanie Niemcom zbieg\u0142ych \u017byd\u00f3w b\u0105d\u017a zabijanie ich (np. przez tzw. granatow\u0105 policj\u0119, a w ostatniej fazie wojny tak\u017ce przez partyzant\u00f3w) by\u0142o zjawiskiem cz\u0119stym, a nie czym\u015b wyj\u0105tkowym.<\/p>\n
– mienie zamordowanych \u017byd\u00f3w by\u0142o powszechnie zagarniane przez Polak\u00f3w, a bardzo nieliczni \u017bydzi powracaj\u0105cy do swoich dom\u00f3w w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w spotykali si\u0119 z wrogo\u015bci\u0105 miejscowej ludno\u015bci, obawiaj\u0105cej si\u0119, \u017ce \u017bydzi zechc\u0105 odebra\u0107 swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107.<\/p>\n
– mimo \u017ce wielu \u017byd\u00f3w uratowa\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki ksi\u0119\u017com i zakonnicom (zakonnikom), dominuj\u0105ca postawa Ko\u015bcio\u0142a i ksi\u0119\u017cy wzgl\u0119dem \u017byd\u00f3w przed wojn\u0105, w jej trakcie i po jej zako\u0144czeniu by\u0142a zdecydowanie nieprzyjazna, co przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na dominuj\u0105c\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie niech\u0119\u0107 do \u017byd\u00f3w b\u0105d\u017a oboj\u0119tno\u015b\u0107 na ich los.<\/p>\n
– w\u0142adze PRL i spo\u0142ecze\u0144stwo polskie na og\u00f3\u0142 nie chcia\u0142o pami\u0119ta\u0107 o Holokau\u015bcie, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 niemal\u017ce tematem tabu; dosz\u0142o do tego, \u017ce kilkadziesi\u0105t lat po zako\u0144czeniu wojny m\u0142odsze pokolenia \u017cy\u0142y w przekonaniu, \u017ce miliony ofiar oboz\u00f3w zag\u0142ady to w zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci Polacy.<\/p>\n
To s\u0105 og\u00f3lniki, straszne og\u00f3lniki. A tysi\u0105ce strasznych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w znajdziecie w dziesi\u0105tkach ksi\u0105\u017cek historyk\u00f3w, kt\u00f3re ukazuj\u0105 si\u0119 niemal\u017ce jedna za drug\u0105. S\u0105 tam r\u00f3wnie\u017c liczby i oszacowania ilo\u015bciowe. Ale te og\u00f3lniki to r\u00f3wnie\u017c wiedza \u2013 i tylko taka og\u00f3lna wiedza mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 udzia\u0142em milion\u00f3w. Niechby te miliony wiedzia\u0142y przynajmniej tyle. Kiedy\u015b tak b\u0119dzie. Mo\u017ce za 50 lat?<\/p>\n
Je\u015bli za\u015b Panu Premierowi wyda si\u0119, \u017ce kt\u00f3re\u015b z powy\u017cszych trudnych zda\u0144 jest nie\u015bcis\u0142e albo niesprawiedliwe, niechaj nie mnie dopytuje (bo kim\u017ce ja jestem?), lecz zapyta specjalist\u00f3w, kt\u00f3rym polski rz\u0105d w\u0142a\u015bnie za to p\u0142aci, by wiedzieli dok\u0142adnie i mogli t\u0105 najlepsz\u0105, udokumentowan\u0105 wiedz\u0105 podzieli\u0107 si\u0119 z ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwem, premiera i prezydenta nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Oto ca\u0142a Polska zatrz\u0119s\u0142a si\u0119 z oburzenia.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3525,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[231,701,131,30,489],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3518"}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3518"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3518\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3524,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3518\/revisions\/3524"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3525"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3518"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3518"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.polityka.pl\/hartman\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3518"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}